Çocuk Yolcunun Maluliyet Raporu – Yargıtay 4. HD 2025/16146

Trafik kazasında yaralanan bir çocuğun kalıcı sakatlık oranı hangi ölçüye göre belirlenir? Çocuklar için ayrı bir yönetmelik bulunduğuna göre rapor da o yönetmeliğe göre mi hazırlanmalıdır? Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 03.12.2025 tarihli ve E.2025/9977, K.2025/16146 sayılı kararıyla bu sorulara açık bir cevap vermiş; zorunlu trafik sigortası kapsamındaki tazminat davasında çocuğun maluliyetinin de Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik ve eklerine göre belirlenmesi gerektiğini hükme bağlamıştır.

Aynı karar, ikinci bir önemli ilkeyi de içermektedir: alkollü sürücünün kullandığı araca yolcu olarak binmek, zararın artmasına katkı sayılmakta ve Dairenin yerleşik uygulamasına göre tazminattan %20 oranında müterafik kusur indirimi gerektirmektedir. Bu iki tespit birlikte, bedensel zarar dosyalarında hesabın hem “oran” hem de “indirim” ayağını doğrudan etkilemektedir.

🚗 Kaza, başvuru ve hakem heyeti kararları

Davacı, davalı sigorta şirketi tarafından Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası ile teminat altına alınmış araçta yolcu konumundadır. Araç 27.10.2020 tarihinde çift taraflı bir trafik kazasına karışmış, davacı yaralanmıştır. Davacı vekili başlangıçta 1.000,00 TL sürekli ve geçici iş göremezlik tazminatı talep etmiş, 15.09.2023 tarihli talep artırım dilekçesiyle sürekli iş göremezlik talebini 410.000,00 TL’ye yükseltmiştir. Davalı vekili cevap dilekçesi sunmamıştır.

Uyuşmazlık Hakem Heyeti başvuruyu kısmen kabul ederek 410.000,00 TL sürekli iş göremezlik tazminatının temerrüt tarihinden itibaren yasal faiziyle tahsiline, geçici iş göremezlik tazminatının ise reddine karar vermiştir. Sigorta şirketinin itirazı üzerine İtiraz Hakem Heyeti vekalet ücretine ilişkin itirazı kabul ederek ücreti 17.900,00 TL olarak düzeltmiş, diğer itirazları reddetmiştir.

Hesabın temelinde, bir üniversite hastanesinin adli tıp anabilim dalınca düzenlenen 12.08.2022 tarihli rapor bulunmaktadır. Bu raporda davacının kaza nedeniyle oluşan maluliyeti, Özürlülük Ölçütü, Sınıflandırması ve Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında Yönetmelik ve eki cetvellere göre %7 olarak belirlenmiştir.

📑 Sigorta şirketinin temyiz sebepleri

Davalı vekili temyiz dilekçesinde birden fazla itiraz ileri sürmüştür: kusur oranlarının hatalı belirlendiği, davacının alkollü sürücünün aracına bindiği ve müterafik kusur indirimi yapılması gerektiği, davacının araçta hatır için taşındığı ve hatır indirimi uygulanması gerektiği, maluliyet raporunun hatalı olduğu, hesapta %1,8 teknik faiz kullanılması gerektiği, vekalet ücretinin hatalı olduğu ve temerrüde düşülmediği.

Daire bu itirazları iki gruba ayırmıştır. Kararın (1) numaralı bendinde, aşağıdaki bent dışında kalan temyiz itirazlarının yerinde olmadığı belirtilmiştir; hatır taşıması, teknik faiz, kusur oranı ve temerrüde ilişkin itirazlar bu kapsamda reddedilmiştir. (2) numaralı bentte ise maluliyet raporu ve müterafik kusur itirazları kabul edilmiştir. Hatır taşımasında indirimin koşulları için serideki hatır taşıması indirimi ve ispat kararı ayrıca incelenebilir.

📏 Hangi yönetmelik? Kaza tarihinin belirleyiciliği

Daire önce genel ilkeyi koymaktadır: haksız fiil sonucu çalışma gücü kaybı iddia edildiğinde, zararın kapsamı, maluliyetin varlığı ve oranı doğru biçimde belirlenmelidir; bu belirleme haksız fiilin gerçekleştiği tarihte yürürlükte olan yönetmelik hükümlerine göre yapılır.

Somut olayda kaza 27.10.2020 tarihindedir. Raporun dayandığı Özürlülük Ölçütü Yönetmeliği ise, kararda belirtildiği üzere, Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmeliğin 18. maddesiyle 20.02.2019 tarihinde yürürlükten kaldırılmıştır. Bu nedenle 20.02.2019’dan sonraki kazalarda o yönetmeliğin uygulanma imkânı kalmamıştır. Yani rapor, kaza tarihinde artık yürürlükte olmayan bir ölçüte göre hazırlanmıştır.

Bilirkişi raporunda bu tercihin gerekçesi olarak, Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmeliğin 14. maddesinin eski Özürlülük Ölçütü Yönetmeliğine atıf yaptığı gösterilmiştir. Daire bu gerekçeyi yeterli görmemiştir: atıf yapılan yönetmelik yürürlükten kalktığına göre, atıf yoluyla dahi uygulanamaz.

🧒 ÇÖZGER neden maluliyet ölçüsü değildir?

Kararın en öğretici kısmı, çocuklar için ayrı bir yönetmelik varken neden erişkin yönetmeliğinin uygulanacağını açıklayan bölümdür. Daire önce ZMSS Genel Şartlarının A.2 maddesinin (i) bendini aktarmaktadır. Bu hükme göre “kurul raporu”, 20.02.2019 tarihli ve 30692 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik ve Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmeliğe göre düzenlenen, sakatlık oranını, geçici iş göremezlik süresini ve bakıcı ihtiyacını gösteren rapordur.

Genel şartlar iki yönetmeliği birlikte saymasına rağmen Daire, çocuk yönetmeliğinin maluliyet oranı tespitine elverişli olmadığı sonucuna varmıştır. Gerekçe üç adımda kurulmuştur:

• Amaç farklıdır: Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmeliğin amacı, terör, kaza ve yaralanmaya bağlı olarak çocuklarla ilgili özel gereksinim alanlarının belirlenmesine yönelik raporun usul ve esaslarını düzenlemektir. Yönetmeliğin 4/(n) maddesine göre “özel gereksinim”, çocuğun toplumsal yaşama eşit katılabilmesi için sağlık, eğitim, rehabilitasyon, cihaz, ortez, protez gibi hizmet ve haklara gereksinimidir.
• Oran yazılmaz: Aynı yönetmeliğin 8/(f) maddesi raporda engel oranının yazılmayacağını açıkça belirtmektedir. EK-2 ve EK-3’teki ÇÖZGER uyum tablosunda ise %20’nin altındaki engel oranları gösterilmemektedir.
• TBK m.54 başka bir şey ister: TBK m.54/3, bedensel zararlar arasında “çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar”ı saymaktadır. Tazminat hesabı için gereken şey sürekli iş gücü kaybı oranıdır; özel gereksinim tespiti bu oranı vermez.

Bu nedenle Daire, çocukların trafik kazası sonucu sürekli sakatlık oranlarının tespitinde çocuk yönetmeliğinin uygulanma imkânı olmadığını, Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik ve eklerinin uygulanması gerektiğini belirtmiştir. Karardan çıkan pratik sonuç şudur: %7 gibi düşük oranlı yaralanmalarda çocuk yönetmeliği zaten bir oran üretmeyecektir; erişkin yönetmeliği uygulanmadıkça tazminat hesabının dayanağı kurulamaz.

🍷 Alkollü sürücünün aracına binmek: %20 indirim

İkinci bozma sebebi TBK m.52’ye dayanmaktadır. Hükme göre zarar gören, zararı doğuran fiile razı olmuş veya zararın doğmasında ya da artmasında etkili olmuş yahut tazminat yükümlüsünün durumunu ağırlaştırmışsa hâkim tazminatı indirebilir veya tamamen kaldırabilir.

Daire iki noktaya dikkat çekmektedir. Birincisi, müterafik kusura ilişkin savunma bir def’i değildir; bu yönde bir savunma olmasa da resen dikkate alınır. Davalının cevap dilekçesi vermemiş olması, bu nedenle indirimi engellemez. İkincisi, somut olayda sigortalı araç sürücüsünün alkollü olduğu kaza tespit tutanağıyla sabittir. Davacının alkollü sürücünün kullandığı araca binerek zararın artmasına katkıda bulunduğu kabul edilmiş ve Dairenin yerleşik uygulamasına göre %20 oranında müterafik kusur indirimi yapılması gerektiği belirtilmiştir.

Bu indirim, sigortacının alkollü sürücüye karşı rücu hakkından farklı bir meseledir. Rücu davasında sigortacı ödediği tazminatı sigortalısından geri ister; burada ise indirim doğrudan zarar görenin alacağından yapılmaktadır. Rücu boyutu için serideki alkollü sürücüde rücu şartı kararı karşılaştırmalı olarak okunabilir.

🔄 Bozmanın yeniden hesaplamaya etkisi

Daire, dosyanın yeniden ele alınmasında izlenecek yolu da tarif etmiştir. Davacının yeniden muayenesi yapılarak kaza nedeniyle maluliyet oluşup oluşmadığı ve varsa oranı, Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik hükümleri ve eklerine göre, en yakın üniversite hastanesinin adli tıp anabilim dalı başkanlığından alınacak raporla belirlenecektir.

Burada önemli bir sınır bulunmaktadır: karar yalnızca davalı sigorta şirketinin temyizi üzerine verilmiştir. Bu nedenle Daire, maluliyet oranı bakımından davalı lehine oluşan usuli kazanılmış hakların dikkate alınmasını istemiştir. Pratikte bu, yeni raporda oran daha yüksek çıksa bile davalı aleyhine ilk karardaki sonuçtan daha ağır bir hüküm kurulamayacağı anlamına gelir. Ayrıca hesaplanacak tazminattan %20 müterafik kusur indirimi yapılacaktır.

Trafik sigortası uyuşmazlıklarında hesap yöntemine ilişkin başka bir örnek için serideki trafik sigortasında reel değer kaybı kararı incelenebilir.

Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. Serideki diğer kararlar Emsal Kararlar bölümünde yer almaktadır.

❓ Sıkça Sorulan Sorular