Hesap Blokesinde Menfi Tespit – İst. BAM 43. HD 2026/1504
Bir icra dosyasındaki borç ödenmiş, icra müdürlüğü haciz kaldırma yazısını bankaya göndermiştir; buna rağmen bankadan alınan hesap ekstresinde, hesap sahibinin varlığından dahi haberdar olmadığını söylediği “aktif yatırım hesapları” ve bu hesaplar üzerinde duran haciz blokeleri görünmektedir. Hesap sahibi mahkemeye gider, bankaya borcu olmadığının tespitini ister. Ancak dilekçe, adliyedeki tevzi aşamasında “delil tespiti” olarak kaydedilir; mahkeme de talebin yargılamayı gerektirdiğini söyleyerek dosyayı değişik iş olarak reddeder. Bu yazıda incelenen istinaf kararı, tam olarak bu usul kazasını konu alır: Dilekçenin içeriği ile dosyaya verilen kayıt türü birbirini tutmadığında hangisi esas alınacaktır?
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 14.07.2026 tarihli ve E.2026/1300, K.2026/1504 sayılı kararıyla, İstanbul 6. Asliye Ticaret Mahkemesinin 20.11.2025 tarihli değişik iş kararını HMK m.353/1-a-6 uyarınca usulden kaldırmış ve dosyayı, esas defterine kaydedilerek yeniden görülmek üzere ilk derece mahkemesine geri göndermiştir. Karar oy birliğiyle verilmiş ve metinde HMK m.362/1-g uyarınca kesin olarak verildiği belirtilmiştir.
🏦 Ekstrede beliren yatırım hesapları
Karardaki anlatıma göre davacı aleyhine, üyesi olduğu bir kooperatif tarafından ilamlı icra takibi başlatılmıştır. Takibe konu alacak bir ilam vekâlet ücretidir. Davacı bu tutarı icra dosyasına ödediğini, bunun üzerine icra müdürlüğünün emekli maaşı üzerindeki haczin kaldırılmasına karar verdiğini ve bankaya haciz kaldırma yazısı gönderildiğini belirtmiştir.
Uyuşmazlığın kıvılcımı banka şubesinde çakmıştır. Davacıya verilen hesap özetinde, ne zaman ve hangi nedenle açıldığını bilmediğini söylediği yatırım hesapları ve bu hesaplar üzerine 16.04.2025 tarihinde konulmuş haciz blokeleri yer almaktadır. Davacıya göre icra dosyasından gönderilen yazıya rağmen blokajlar kaldırılmamıştır. Banka görevlisi de e-Devlet üzerinden haciz sorgusu yapılmasını ve varsa borcun ödenmesini önermiştir.
Davacı dava dilekçesinde şu sonuçları istemiştir:
- İcra dosyasındaki borcun tamamen ödendiğinin kabulü ve banka hesapları üzerindeki hacizlerin kaldırılması,
- Elindeki yatırım hesap ekstresinin iptali,
- Ekstrede görünen aktif yatırım hesaplarının tamamının iptali,
- Bankaya herhangi bir borcunun bulunmadığının tespiti.
Dilekçede ayrıca kooperatif üyeliğinden doğan bazı alacak iddiaları da dile getirilmiştir. Davalı taraflar, karardaki kayda göre bir banka ve bir kooperatiftir.
📂 Tevzi kaydı ve değişik iş kararı
Dilekçe, mahkemeye ulaşırken “Delil Tespiti (Finans)” türüyle değişik iş defterine kaydedilmiş ve İstanbul 6. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2025/3613 D.İş numarasını almıştır. Mahkeme 20.11.2025 tarihli ve 2025/3716 sayılı kararında, dosyayı kayıt türüne göre değerlendirmiştir:
- Taleplerin yargılamayı gerektirdiği,
- Bu nitelikteki taleplerin değişik işe konu edilemeyeceği,
- Bu nedenle talepte bulunanın hukuki yararının bulunmadığı.
Sonuçta “istemin reddine” karar verilmiştir. Bu yaklaşımın pratik etkisi büyüktür: Kişi bir dava açtığını düşünürken elinde yalnızca reddedilmiş bir delil tespiti dosyası kalmaktadır. Uyuşmazlığın esası, yani bankaya borç olup olmadığı ve blokelerin dayanağı, hiç tartışılmamıştır.
📝 İstinaf dilekçesindeki itiraz
Davacı istinaf dilekçesinde, delil tespiti başlıklı bir dava açmadığını açıkça vurgulamıştır. Anlatımına göre dilekçesini 04.11.2025 tarihinde menfi tespit davası olarak sunmuş; dava türünün “delil tespiti” olarak görünmesi ön büroda hazırlanan tevzi formundan kaynaklanmıştır. Davacı, bu kaydı bankonun dışından görüp müdahale etmesinin mümkün olmadığını belirtmiştir.
Davacı ayrıca dilekçesinin ilk sayfasında HMK m.106’ya açıkça atıf yaptığını hatırlatmıştır. Bu maddeye göre tespit davası yoluyla mahkemeden bir hakkın veya hukuki ilişkinin varlığının ya da yokluğunun yahut bir belgenin sahte olup olmadığının belirlenmesi talep edilir. Davacının hukuki yarar açıklaması da dikkat çekicidir: Kendisiyle ilgisi olmadığını söylediği blokajların banka nezdinde ve üçüncü kişilerce öğrenilmesi hâlinde mesleki ve sosyal itibarının zedelenebileceğini, karar kesinleşmeden yatırım hesabındaki para dahil malvarlığına el konulabileceğinden endişe ettiğini ifade etmiştir.
⚖️ Dairenin gerekçesi: içerik, kayıttan önce gelir
İstanbul BAM 43. Hukuk Dairesi, incelemeyi HMK m.355 uyarınca istinaf sebepleriyle sınırlı ve kamu düzeni yönünden yapmıştır. Gerekçenin omurgası üç adımda özetlenebilir:
- Talebin niteliği: Davacı, davalı bankanın verdiği ekstredeki blokajların kendisiyle ilgisi olmadığını ve bankaya borcu bulunmadığını ileri sürmektedir; bu talep menfi tespit istemine yöneliktir.
- Kaydın hatası: Dosya tevzi bürosunca değişik iş defterine delil tespiti talebi olarak kaydedilmiş, mahkeme de talebin yargılamayı gerektirdiği gerekçesiyle ret kararı vermiştir.
- Doğru yol: Menfi tespit davaları yargılamayı gerektirir; delil tespiti veya geçici hukuki koruma tedbiri niteliğinde değildir, esasa yönelik bir taleptir. Bu nedenle değişik iş olarak esastan incelenip karara bağlanmaları mümkün değildir.
Daire buradan şu sonuca ulaşmıştır: Mahkemenin yapması gereken, değişik iş esasını bu gerekçeyle kapatmak ve davayı esas defterine kaydederek esastan incelemekti. Bunun yerine talebin reddedilmesi “yanılgılı değerlendirme” ve “eksik inceleme” olarak nitelendirilmiştir.
Kararın dikkat çeken yanı, ilk derece mahkemesinin tespitine aslında itiraz etmemesidir. Taleplerin yargılamayı gerektirdiği doğrudur; Daire de bunu kabul eder. Fark, bu tespitten çıkarılan sonuçtadır. İlk derece mahkemesi “yargılama gerekiyorsa değişik işte reddederim” demiş; Daire ise “yargılama gerekiyorsa dosyayı yargılamanın yapılacağı deftere taşırsın” demiştir. Dilekçenin içeriği, adliye kaydına verilen addan önce gelir.
🔍 Delil tespiti ile menfi tespit arasındaki fark
İki kavramın adlarındaki benzerlik, uygulamada bu türden karışıklıklara zemin hazırlayabilmektedir. Karar özelinde fark şöyle özetlenebilir:
- Delil tespiti: Henüz incelenmemiş veya ileride kaybolma tehlikesi bulunan bir delilin önceden tespit altına alınmasına yönelik, kural olarak değişik iş üzerinden yürüyen bir işlemdir. Uyuşmazlığın esası hakkında hüküm kurmaz.
- Menfi tespit davası: HMK m.106 kapsamında bir hukuki ilişkinin, örneğin borcun yokluğunun mahkeme kararıyla belirlenmesini amaçlar. Taraflar arasındaki uyuşmazlığı esastan çözer; bu nedenle tam bir yargılama gerektirir.
Dairenin ifadesiyle menfi tespit, “esasa yönelik bir talep”tir. Değişik iş usulü ise ihtiyati tedbir, delil tespiti gibi geçici veya hazırlayıcı nitelikli işler için kullanılır. Esasa ilişkin bir talep bu usulle sonuçlandırılamaz; yanlış deftere kaydedilmiş olması da talebin niteliğini değiştirmez.
Bu yaklaşım, banka ve aracı kurum hesaplarına konulan haciz blokeleriyle ilgili uyuşmazlıklarda da önemlidir. Sitede daha önce ele alınan mevduat haczinde yatırım hesabındaki hisselerin satışı ve kefilin yatırım hesabına konulan bloke kararları, yatırım hesaplarındaki blokelerin esas yönünden nasıl tartışıldığını gösterir. Bu kararda ise mesele, o tartışmanın yapılabileceği usul zeminine ulaşmaktır.
🔁 Kaldırma kararından sonra ne olur?
Daire, ilk derece mahkemesi kararını HMK m.353/1-a-6 uyarınca kaldırmış ve dosyayı kararı veren mahkemeye göndermiştir. Hüküm fıkrasının ayrıntıları şunlardır:
- Davacının istinaf başvurusunun kabulüne,
- İlk derece mahkemesi kararının usulden kaldırılmasına,
- Davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren mahkemeye gönderilmesine,
- Yatırılan istinaf karar harcının istem hâlinde davacıya iadesine,
- İstinaf aşamasındaki yargılama giderlerinin ilk derece mahkemesince yapılacak yargılamada değerlendirilmesine.
Kaldırma kararı, davacının haklı olduğu anlamına gelmez. Daire, bankaya borç olup olmadığı, yatırım hesaplarının kim tarafından ve hangi dayanakla açıldığı ya da haciz blokelerinin neden kaldırılmadığı konularında hiçbir değerlendirme yapmamıştır. Bu soruların cevabı, dosyanın esas defterine kaydedilmesinden sonra yürütülecek yargılamada, tarafların delilleri ve gerekirse bilirkişi incelemesiyle aranacaktır. Görev, yetki, hukuki yarar ve davanın kooperatif yönünden dayanakları gibi konular da o aşamada ele alınabilecektir.
Kararın pratik değeri, bir dilekçenin yanlış kayıt nedeniyle esası hiç incelenmeden sonuçlanmasının önüne geçmesidir. Tevzi formundaki dava türü bir idari kayıttır; mahkemeyi bağlayan, dilekçenin içeriği ve talep sonucudur.
❓ Sık sorulan sorular
Tevzi formunda yanlış dava türü yazılması davayı geçersiz kılar mı?
Menfi tespit talebi değişik iş olarak karara bağlanabilir mi?
Bu karar yatırım hesabındaki blokenin kaldırılması sonucunu doğurur mu?
Karara karşı temyiz yoluna gidilebilir mi?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında yer almaktadır; icra ve bankacılık uyuşmazlıklarına ilişkin diğer kararlar Emsal Kararlar sayfasından izlenebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesinin Bedesten (mevzuat.adalet.gov.tr) sisteminde yayımlanan kaldırma kararından derlenmiştir. Karar usule ilişkin olup uyuşmazlığın esası hakkında bir değerlendirme içermez; davanın sonucu, ilk derece mahkemesinde yapılacak yargılamada toplanacak delillere göre belirlenecektir. Benzer görünen bir dosyada sonuç; dilekçenin içeriğine, talep sonucuna, hesapların açılış belgelerine ve haciz yazılarının içeriğine göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
