Koğuştaki Ortak Dokümana Toplu Ceza – AYM 2024/38366
Koğuşta herkesin kullandığı bir dolaptan çıkan defter ve kâğıtlar kime aittir? Ceza infaz kurumlarında yapılan genel aramalarda bu soru çoğu zaman cevapsız kalır; idare de cevabı aramak yerine o koğuşta kalan herkesi aynı disiplin soruşturmasına dâhil edebilir. Anayasa Mahkemesinin incelediği dosyada, iki koğuşta ele geçen dokümanlar nedeniyle yirmiyi aşkın mahpusa en ağır disiplin yaptırımlarından biri olan hücreye koyma cezası verilmiş, şikâyet ve itiraz mercileri de bu cezaları onaylamıştır.
Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, 2/9/2026 tarihli ve 2024/38366 başvuru numaralı kararıyla, birleştirilen başvurularda Anayasa’nın 26. maddesinde güvence altına alınan ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine oybirliğiyle hükmetmiş; yeniden yargılama yapılmak üzere dosyayı infaz hâkimliğine göndermiş ve başvuruculara ayrı ayrı net 20.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar vermiştir.
🔦 İki koğuşta genel arama ve “hepimizin” cevabı
Başvurucular, silahlı terör örgütüne üye olma suçundan tutuklu veya hükümlü olarak bir kadın kapalı ceza infaz kurumunda bulunmaktadır. Kurumda 26/1/2024 tarihinde iki koğuşta genel arama yapılmıştır. Aramada ele geçen süreli ve süresiz yayınlar eğitim birimine, diğer dokümanlar ise mektup okuma komisyonuna gönderilmiştir.
Mektup okuma komisyonu üç tutanak düzenlemiş ve dokümanların içeriğinin terör örgütü mensubu kişileri övücü nitelikte olduğunu, bu kişilerin faaliyetlerine ilişkin açıklamalar içerdiğini belirlemiştir. Eğitim kurulu ise yayınların bir kısmı hakkında toplatma kararı bulunduğunu tespit etmiş; sakıncalı bulunmayan yayınları da hangi mahpusa ait olduğu bilinemediği için kimseye teslim etmemiştir.
Dosyanın kilit ayrıntısı, dokümanların bulunduğu yerdir. Kurum görevlilerinin disiplin soruşturmasındaki beyanlarına göre dokümanlar, koğuşun ortak alanında ve koğuşta kalanların ortak kullanımındaki dolaplardan alınmıştır. Görevliler, kime ait olduklarını sorduklarında mahpusların “hepimizin” cevabını verdiğini aktarmıştır. Sonraki bütün kararlar bu tek cümle üzerine kurulacaktır.
📑 Disiplin kurulu, infaz hâkimliği ve itiraz mercii
Disiplin kurulu 21/3/2024 tarihinde, başvurucuların 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 44. maddesinin (3) numaralı fıkrasının (l) bendinde düzenlenen “suç örgütlerinin eğitim ve propaganda faaliyetlerini yapmak veya yaptırmak” eylemini gerçekleştirdiğine karar vererek hepsine hücreye koyma cezası vermiştir. Aynı fıkra, on bir günden yirmi güne kadar hücreye koyma cezası gerektiren eylemleri düzenlemektedir.
Başvuruculardan birine, aynı aramada ele geçen bir defter nedeniyle 22/3/2024 tarihli ayrı bir kararla ikinci kez hücreye koyma cezası verilmiştir.
Şikâyetleri inceleyen infaz hâkimliği şu sonuçlara ulaşmıştır:
- Soruşturma için ek süre verildiğinden disiplin soruşturması süresinde tamamlanmıştır.
- Ortak alandaki dokümanlar içerik olarak terör örgütünü veya mensuplarını övücü niteliktedir ve üzerlerinde kurumun “görüldü” kaşesi yoktur.
- Tanık olarak dinlenen kurum görevlileri, başvurucuların tamamının dokümanları benimsediğini belirttiğinden dokümanlar başvuruculara aittir.
- İkinci ceza farklı bir dokümana ilişkindir; aynı fiil için iki kez ceza söz konusu değildir.
- Fiil gerçekleşmiştir ve ceza orantısız değildir.
Ağır ceza mahkemesi de itirazları reddetmiştir. Başvurucular ise disiplin soruşturmasının süresinde tamamlanmadığını, dokümanların propaganda niteliği taşımadığını, savcı mütalaasının kendilerine tebliğ edilmediğini, dokümanları sahiplenenlerle sahiplenmeyenler arasında ayrım yapılmadan topluca ceza verildiğini ve kararların gerekçesiz olduğunu ileri sürmüştür.
🧭 Anayasa Mahkemesinin ölçütleri
Mahkeme önce şikâyetin bütün olarak ifade özgürlüğü kapsamında incelenmesi gerektiğine karar vermiştir; koğuşta doküman bulundurma nedeniyle verilen disiplin cezası, ifade özgürlüğüne bir müdahale sayılmıştır. Müdahalenin kanuni dayanağının (5275 sayılı Kanun m.44/3-l) bulunduğu ve kamu düzeninin korunması amacına yöneldiği kabul edilmiş; asıl tartışma, müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olup olmadığında toplanmıştır.
Kararda öne çıkan ölçütler şunlardır:
- Mahpus da ifade özgürlüğüne sahiptir: Hükümlü ve tutuklular kural olarak tüm temel haklara sahiptir; kurumda güvenlik ve düzenin korunması gibi kabul edilebilir gerekliliklerle sınırlama yapılabilir.
- 5275 m.37 ayrıca aranır: Bir eylemin 39-44. maddeler arasındaki bir disiplin suçuna uyması tek başına yetmez; eylemin kurumdaki güvenliği veya disiplini bozacak ya da düzenli yaşamı önleyecek şekilde gerçekleşmesi gerekir.
- Disiplin suçu özerktir: Kurumdaki propaganda disiplin suçu, 3713 sayılı Kanun m.7’deki terör örgütü propagandası suçu ile aynı değildir; adli mahkûmiyet şartı aranmaz, değerlendirme kurum güvenliği ve disiplini çerçevesinde yapılır.
- Kapsam geniştir ama somutlaştırma şarttır: Örgütsel motivasyonu güçlendirme, örgüt mensuplarını övme gibi faaliyetler bu disiplin suçuna girebilir; ancak idare ve yargı mercileri eylemin kurum düzenini nasıl bozduğunu her olayda kendi koşullarına göre ortaya koymalıdır.
🕳️ Gerekçedeki üç boşluk
Mahkeme, idare ve yargı kararlarını bu ölçütlerle karşılaştırdığında üç ayrı eksiklik tespit etmiştir.
1. İçerik–disiplin suçu bağlantısı kurulmamıştır. İdarenin kararlarında genel açıklamalar yapılmış, dokümanlardaki ifadelerin ne şekilde “suç örgütlerinin eğitim ve propaganda faaliyetlerini yapma” kapsamına girdiği değerlendirilmemiştir. İnfaz hâkimliği de içeriğin övücü olduğunu söylemekle yetinmiş, bunun disiplin cezasını nasıl oluşturduğunu açıklamamıştır.
2. Aidiyet kişi bazında belirlenmemiştir. Ortak alandan alınan dokümanların hangi başvurucuya ait olduğu tek tek tespit edilmemiş, görevlilerin “hepimizin” beyanını aktaran anlatımına üstünlük tanınmıştır. Oysa hâkimlik, bazı mahpusların şikâyetini kabul ederken dokümanların bu kişilere ait olmadığı kabulünden hareket etmiştir; soruşturmaya dâhil edilen bazı mahpuslar ise dokümanların kendilerine ait olduğunu açıkça söylemiştir. Mahkemeye göre bu tablo karşısında, dokümanların kendilerine ait olmadığını savunan başvurucuların savunmasına neden itibar edilmediği yeterli gerekçeyle açıklanmamıştır.
3. İkinci ceza gerekçelendirilmemiştir. Aynı aramada ele geçen dokümanlar için bir başvurucuya iki ayrı ceza verilmesi, yalnız dokümanların farklı olmasına ve inceleme sırasına dayandırılmıştır. Her doküman için neden ayrı ceza gerektiği yeterli gerekçeyle ortaya konulmamıştır.
Bunlara ek olarak kararların hiçbirinde dokümanların kurum düzeni ve güvenliği üzerindeki etkisi değerlendirilmemiştir. Mahkeme, örgütü veya mensuplarını öven içeriklerin kurumda bulundurulmasının genel olarak düzeni ve rehabilitasyonu olumsuz etkileyebileceğini kabul etmekle birlikte, bu etkinin her olayda somutlaştırılması gerektiğini vurgulamıştır. Sonuçta yargı makamları, hücreye koyma cezasının zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşıladığını ilgili ve yeterli gerekçeyle gösterememiştir.
🏛️ Hüküm ve giderim
Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü 2/9/2026 tarihinde oybirliğiyle şu kararları vermiştir:
- İfade özgürlüğünün ihlal edildiğine ilişkin iddia kabul edilebilir bulunmuştur.
- Anayasa’nın 26. maddesindeki ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine karar verilmiştir.
- Karar, yeniden yargılama yapılmak üzere infaz hâkimliğine (E.2024/2499, K.2024/3002; E.2024/2779, K.2024/3004) gönderilmiştir.
- Başvuruculara ayrı ayrı net 20.000 TL manevi tazminat ödenmesine, maddi zarara ilişkin bilgi ve belge sunulmadığından maddi tazminat talebinin reddine hükmedilmiştir.
- 40.000 TL vekâlet ücretinden oluşan yargılama gideri, vekille temsil edilen başvurucular yönünden kararda belirlenen gruplar hâlinde ödenecektir.
Komisyon aşamasında yirmi üç ayrı başvuru dosyası, konu yönünden hukuki irtibat nedeniyle 2024/38366 numaralı dosyayla birleştirilmiştir. Mahkeme ayrıca ihlal kararının, davanın sonucu hakkında bir tutum anlamına gelmediğini; yeniden yargılamada delilleri değerlendirme yetkisinin ilgili mahkemeye ait olduğunu hatırlatmıştır.
🔍 Kararın infaz uygulamasına etkisi
Karar, örgüt propagandası içerikli dokümanların cezaevinde serbestçe bulundurulabileceği anlamına gelmez. Mahkeme, 5275 sayılı Kanun m.44/3-(l)’nin kanuni dayanak olarak yeterli olduğunu ve bu tür içeriklerin kurum düzenini etkileyebileceğini açıkça kabul etmiştir. İhlal, disiplin cezasının kime ve neden verildiğinin açıklanmamasından doğmuştur.
Karardan çıkan pratik sonuçlar şöyle özetlenebilir:
- Ortak alanda bulunan eşya, otomatik olarak herkese ait sayılamaz: Toplu disiplin cezası verilecekse aidiyetin kişi bazında belirlenmesi ve sahiplenmeyen mahpusun savunmasının neden reddedildiğinin gösterilmesi beklenir.
- İçerik tespiti yetmez: “Övücü nitelikte” nitelendirmesinin, propaganda disiplin suçunun unsurlarına ve kurum düzenine etkisine bağlanması gerekir.
- Aynı aramada çıkan farklı belgeler için ayrı ceza: Mümkün olabilir; ancak neden ayrı eylem sayıldığı gerekçede gösterilmelidir.
- İnfaz hâkimliği denetimi: Şikâyet merciinin idarenin genel ifadelerini tekrar etmesi, Anayasa Mahkemesinin “ilgili ve yeterli gerekçe” denetiminden geçmeyebilir.
Ceza infaz kurumlarında ifade özgürlüğü ve disiplin cezası ilişkisinin başka görünümleri için izlenmeyen kamera kaydıyla verilen slogan cezası ve komisyona yüksek sesle şikâyet eden mahpusa verilen hücre cezası kararlarına; cezanın sonradan kaldırılmasının giderim yönü için kaldırılan hücre cezasının zararı kararına bakılabilir. Bu dosyayı ayıran unsur, cezanın bireysel bir davranışa değil, ortak alandan çıkan ve sahibi belirlenmemiş dokümanlara dayanmasıdır.
💬 Sık sorulan sorular
Koğuşun ortak dolabından çıkan doküman için herkes cezalandırılabilir mi?
Kurumdaki propaganda disiplin suçu için ceza mahkemesinde mahkûmiyet gerekir mi?
Aynı aramada bulunan iki ayrı belge için iki ayrı hücre cezası verilebilir mi?
İhlal kararından sonra disiplin cezası kendiliğinden kalkar mı?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında yer almaktadır; infaz hukuku ve bireysel başvuruya ilişkin diğer değerlendirmeler Emsal Kararlar sayfasından izlenebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Anayasa Mahkemesinin kararlar bilgi bankasında yayımlanan 2024/38366 numaralı bireysel başvuru kararından derlenmiştir. Karar, birleştirilen başvurulardaki olay koşullarına, idarenin ve yargı mercilerinin o dosyadaki gerekçelerine dayanır ve yeniden yargılamanın sonucunu belirlemez. Benzer görünen bir disiplin uyuşmazlığında sonuç; dokümanın bulunduğu yere, aidiyetin nasıl tespit edildiğine, içeriğe, savunmalara ve kararların gerekçesine göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru ve işlemlerden Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
