Süre Dışı Primli Pay Satışı – Yargıtay 11. HD 2022/9349

Doksanlı yılların sonunda Anadolu’daki bazı perakende ve holding şirketleri, “hisse senedi talep formu” adı verilen belgelerle küçük tasarruf sahiplerinden döviz topladı. Bu paraların bir kısmı gerçekten pay karşılığı kayda geçti, bir kısmı ise ortaklık ilişkisi hiç kurulmadan şirketin kasasında eridi. Aradan yirmi yılı aşkın süre geçmesine rağmen bu dosyaların bir bölümü hâlâ Yargıtay önüne geliyor. Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin incelediği dosya, aynı paranın iadesi için hem şirkete hem şirket yöneticisine açılan bir davada, iki davalı bakımından zamanaşımı sonucunun nasıl birbirinden ayrılabileceğini gösteriyor.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 22.12.2022 tarihli ve E.2021/7309, K.2022/9349 sayılı kararıyla, primli pay satışında fazla alınan bedelin iadesine ilişkin hükmü şirket bakımından yerinde bulmuş; şirket yöneticisi bakımından ise ceza zamanaşımı süresinin dolduğu gerekçesiyle hükmü bozmuştur.
💶 Talep formu karşılığı verilen para
Davacı, davalı perakende şirketine “hisse senedi talep formu” başlıklı bir belge karşılığında 20.000,00 DM yatırdığını ileri sürdü. Dava dilekçesine göre kendisine paranın her istendiğinde geri alınabileceği ve yüksek oranda faiz verileceği söylenmiş, ancak ne faiz ne de anapara ödenmişti. Davacı, işlemin mevzuata aykırı olduğunu, davalıların sebepsiz zenginleştiğini belirterek üç talepte bulundu:
- Şimdilik 18.010,77 TL’nin davalılardan tahsili,
- Davalı şirketle geçerli bir ortaklık ilişkisi kurulmadığının tespiti,
- Mevzuata aykırı biçimde kurulan yatırım ilişkisinin hükümsüzlüğünün tespiti.
Davalılar davanın reddini savundu. Dosya daha önce bir kez Yargıtay’a gitmiş, verilen bozma kararına uyularak Yozgat 2. Asliye Hukuk Mahkemesinde yeniden yargılama yapılmıştı. Davalı taraf, şirketin ve şirket yöneticisinin birlikte sorumlu tutulmasına itiraz ederek ikinci kez temyiz yoluna başvurdu.
📑 Primli pay ve sirküler süresi
Yozgat 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 25.03.2021 tarihli ve E.2020/342, K.2021/189 sayılı kararındaki tespitler, primli pay ihracında genel kurul yetkisinin sınırlarını ortaya koyuyor. Mahkemeye göre:
- Davalı şirketin 14.12.1998 tarihli genel kurulu, sermaye artırımında rüçhan hakkı kullanımında primli pay çıkarılmasına karar vermişti.
- Yönetim kurulu bu karara dayanarak izahname çıkarmış ve sirküler yayımlamıştı; sirkülerde talepler belirli bir süreyle sınırlanmıştı.
- Talepler, sirkülerde ilan edilen süre dışına çıkılarak toplanmıştı.
- Esas sözleşme, yönetim kuruluna her an primli pay çıkarabilmesi için süresiz bir yetki vermiyordu; süre dışında yeniden primli satış için genel kurulun yeniden yetkilendirmesi gerekiyordu ve böyle bir karar yoktu.
- Bu nedenle davacıya satılan payların nominal bedelden satılması gerekirken buna uyulmamış, fazla alınan bedelin iadesi gerekmişti.
Mahkeme, 05.02.2014 havale tarihli ek bilirkişi heyeti raporunu esas aldı ve taleple bağlı kalarak davayı kısmen kabul etti: Taraflar arasında geçerli bir ortaklık bulunmadığı ve yatırım ilişkisinin hükümsüz olduğu tespit edildi; 18.010,77 TL’nin dava tarihinden itibaren kanuni faiziyle davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verildi. Mahkeme ayrıca davalı şirketin, bozma ilamında belirtilen kanun kapsamında kalmadığını kabul etti.
⚖️ Aynı davada iki ayrı zamanaşımı sonucu
Kararın en dikkat çekici yönü, aynı alacak için birlikte dava edilen şirket ile yöneticinin farklı sonuçlarla karşılaşmasıdır. Daire, temyiz itirazlarını dört bent hâlinde değerlendirdi.
Şirket bakımından: Daire, şirketin zamanaşımı itirazını esastan tartışmadı. Mahkemenin 27.03.2014 tarihinde verdiği ilk karara karşı şirket vekilinin sunduğu temyiz dilekçesinde zamanaşımı bir temyiz nedeni olarak ileri sürülmemişti. Bu durum, zamanaşımı yönünden davacı yararına usuli kazanılmış hak doğurmuştu. Sonuç olarak şirketin zamanaşımına ilişkin temyiz itirazı reddedildi. Şirketin, belirli bir kanun hükümlerinin (kararda 7194 sayılı Kanun olarak anılan) kendisine uygulanması gerektiği yönündeki itirazı da uyulan bozma kararı doğrultusunda hüküm kurulduğu gerekçesiyle reddedildi.
Yönetici bakımından: Daire, yönetici için aynı sonuca ulaşmadı. Yöneticinin zamanaşımı def’ini süresinde ileri sürdüğünü, bu davalı yönünden davacı lehine oluşmuş bir kazanılmış hak bulunmadığını tespit etti. Bu nedenle yönetici bakımından zamanaşımının esastan incelenmesi gerekiyordu.
Bu ayrım, uygulamada sık gözden kaçan bir noktaya işaret ediyor: Birlikte dava edilen davalılardan biri önceki temyizde zamanaşımını ileri sürmemişse, sonradan bu savunmaya dönemez; ancak bu durum, def’ini zamanında ileri süren diğer davalıyı bağlamaz.
⏳ Ceza zamanaşımının haksız fiil davasına etkisi
Daire, değerlendirmesine Yargıtay İçtihadı Birleştirme Hukuk Genel Kurulunun 22.04.2022 tarihli ve E.2021/7, K.2022/2 sayılı kararıyla başladı. O kararda, mudilerin off-shore alacaklarına ilişkin davalarda zamanaşımının başlangıcı olarak off-shore hesaba aktarma tarihinin esas alınacağı kabul edilmişti. Daireye göre içtihadı birleştirme kararlarının gerekçesi, konusuyla sınırlı olsa da benzer uyuşmazlıklarda açıklayıcı ve yol göstericidir.
Ardından Daire, olay tarihinde yürürlükte olan 818 sayılı Borçlar Kanunu’nun 60. maddesini uyguladı. 6101 sayılı Kanun’un 5/1 maddesi, Türk Borçlar Kanunu yürürlüğe girmeden önce işlemeye başlamış zamanaşımı sürelerinin eski kanuna tabi olacağını öngördüğünden 818 sayılı Kanun esas alındı. Kararda bu maddedeki süreler şöyle özetlendi:
- Bir yıllık nispi süre: Zararın ve failin öğrenildiği tarihten başlar.
- On yıllık mutlak süre: Zarar verici fiilin gerçekleştiği tarihten başlar.
- Ceza zamanaşımı süresi: Fiil aynı zamanda suç oluşturuyor ve ceza kanunu daha uzun bir dava zamanaşımı öngörüyorsa, tazminat davasına da bu süre uygulanır. Bunun için ceza davası açılmış ya da mahkûmiyet verilmiş olması gerekmez; hukuk hâkimi fiilin suç niteliğini kendisi değerlendirir.
Daire, ceza zamanaşımının başlangıcının Borçlar Kanunu’na göre değil ceza kanununa göre, yani suç teşkil eden fiilin işlendiği tarihe göre belirleneceğini vurguladı.
Somut olayda Daire, önceki emsal dosyalardan bilinen ceza yargılamalarını sıraladı: SPK raporlarında payların izinsiz halka arz edildiği, sermaye artırımı kararından önce satışa başlandığı ve kanun dışı yollardan para toplandığı tespit edilmişti. Yozgat 2. Asliye Ceza Mahkemesinin 2006/253 Esas sayılı dosyasında verilen mahkûmiyet Yargıtay 7. Ceza Dairesince 13.06.2007’de onanmış; izinsiz aracılık iddiasıyla açılan 2006/121 Esas sayılı davadaki mahkûmiyetler ise zamanaşımı nedeniyle ortadan kaldırılmıştı. Yöneticiler hakkında hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma suçundan verilen 5 yıl hapis ve 2.500,00 TL adli para cezası da Yargıtay 15. Ceza Dairesinin 28.03.2012 tarihli kararıyla bozulmuş ve dava zamanaşımı nedeniyle düşmüştü.
Bu çerçevede Daire, yöneticinin eyleminin haksız fiil niteliğinde olduğunu kabul etti; ancak cezanın üst sınırına göre 765 sayılı TCK’nın 102/4 ve 104/2 maddeleri uyarınca ceza zamanaşımının 5 yıl, uzamış sürenin 7,5 yıl olduğunu belirledi. Dosyadaki hisse devir senedinin tarihi olan 20.06.2000 ile dava tarihi arasında bu süre dolmuştu. Mahkemenin yönetici hakkındaki davayı zamanaşımından reddetmesi gerekirken kabul etmesi doğru bulunmadı ve hüküm yönetici yararına bozuldu. Kalan temyiz itirazlarının incelenmesine bozma nedeniyle yer görülmedi. Karar oybirliğiyle verildi.
🧭 Tasarruf sahipleri için sonuçlar
Karar, holding ve “talep formu” dosyalarında birbirine karışan üç meseleyi ayrıştırıyor:
- Primli pay satışının sınırı: Genel kurulun verdiği primli pay yetkisi, sirkülerde ilan edilen süreyle sınırlıysa, süre dışındaki satışlarda primin hukuki dayanağı tartışmalı hâle gelir. İlk derece mahkemesi bu durumda payın nominal bedeli aşan kısmının iadesine hükmetmiş, Yargıtay bu yöndeki temyiz itirazlarını şirket bakımından reddetmiştir.
- Usuli kazanılmış hakın gücü: İlk temyizde ileri sürülmeyen zamanaşımı itirazı, bozmadan sonra yeniden canlandırılamaz.
- Kişisel sorumlulukta zaman sınırı: Şirket yöneticisine haksız fiil hükümleriyle başvurulduğunda, ceza zamanaşımının uzatıcı etkisinden yararlanılabilir; ancak bu süre de dolmuşsa yönetici bakımından talep reddedilir.
Holding dosyalarında zamanaşımının dürüstlük kuralıyla ilişkisi sitemizdeki Holdinge Yatırılan Parada Zamanaşımı – AYM 2024/53487 yazısında, rüçhan hakkı kullanılamayan paylar ise Rüçhan Hakkı Kullanılamayan Pay – Yargıtay 11. HD 2025/7441 yazısında ele alınmıştır.
🔎 Sık sorulan sorular
Talep formu karşılığı ödenen para, pay bedeli sayılır mı?
Şirketin zamanaşımı itirazı neden dinlenmedi?
Yönetici için hangi zamanaşımı süresi uygulandı?
Off-shore içtihadı birleştirme kararı bu davaya neden anıldı?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında; sermaye piyasası ve yatırım uyuşmazlıklarına ilişkin diğer kararlar Emsal Kararlar sayfasında yer almaktadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin Yargıtay Karar Arama sisteminde yayımlanan kararından derlenmiştir. Karar metninde gerçek kişi adları yer almamaktadır; karar metnindeki doktrin atıfları PDF’ten çıkarılmıştır. Kararda uygulanan zamanaşımı süreleri olay tarihinde yürürlükte olan 818 sayılı Borçlar Kanunu ve 765 sayılı Türk Ceza Kanunu’na dayanır. Benzer görünen bir dosyada sonuç; işlem tarihine, uygulanacak kanuna, önceki yargılama aşamalarına ve mahkemenin değerlendirmesine göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.




