Faiz Swabında BSMV Kimin Yükü? – Yargıtay 11. HD 2023/7467

Değişken faizli bir yabancı para kredisi kullanan şirket için faiz oranı swabı, geleceği sabitlemenin en bilinen yoludur: Ancak on yıllık bir swap sözleşmesi sona erdiğinde gündeme gelen soru, çoğu zaman sözleşmenin kendisinde değil, satır aralarında saklıdır. Vade sonunda doğan Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisini (BSMV) kim taşıyacaktır? Kanuna göre vergiyi ödeyen banka mı, yoksa sözleşme metinleriyle bu yükü üstlendiği ileri sürülen müşteri mi? Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 276 bin doları aşan bir teminat blokesine ilişkin uyuşmazlıkta bu soruyu bankacılık işlemleri sözleşmesi ile swap sözleşmesinin birlikte yorumlanması üzerinden cevaplayan bölge adliye mahkemesi kararını onadı.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 19.12.2023 tarihli ve E.2022/3233, K.2023/7467 sayılı kararıyla, swap teminatından BSMV karşılığı yapılan 255.159,40 USD’lik kesintiye yönelik talebi reddeden İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi kararını oy birliğiyle onamıştır.
🔁 Kredi, swap ve teminat: ilişkinin kurgusu
Davacı şirket, 23.02.2006 tarihinde yurt dışındaki bir kredi kuruluşundan değişken faizli kredi kullanmıştır. Değişken faizin ilerleyen yıllarda yükselme ihtimaline karşı korunmak için, davalı bankanın yurt dışı şubesiyle 10.05.2006 tarihli ve on yıl süreli bir USD faiz oranı swap sözleşmesi imzalanmış, kredinin değişken faiz kısmı yıllık %5,69 olarak sabitlenmiştir.
Faiz oranları sözleşme kurunun aleyhine hareket ettiğinde, işlemin güncel piyasa değeri (MTM, “mark-to-market”) müşteri aleyhine açılır ve banka bu riske karşı teminat ister. Somut dosyada da banka, sözleşme süresince farklı tarihlerde nakit teminat talep etmiş ve bu tutarları şirketin kendi nezdindeki hesaplarında bloke etmiştir.
Davacının anlatımına göre uygulama şöyle işlemiştir: Her ödeme tarihinden sonra güncel MTM riski hesaplanmış, bloke teminattan bu risk düşülmüş ve fazla kalan teminat şirkete serbest bırakılmıştır. Bu uygulama 12.11.2015 tarihli ödemeye kadar sürmüş; o tarihten sonra ise banka fazla teminatı serbest bırakmamıştır. Şirket 15.11.2015 tarihli ihtarnameyle iadeyi istemiş, talep reddedilince dava yoluna gidilmiştir.
🧾 BSMV neden gündeme geldi?
Bankanın savunması, blokenin dayanağını açıklamıştır. Bankaya göre tutulan tutar, swap işleminden doğacak Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi karşılığıdır. Savunmada şu noktalar öne çıkarılmıştır:
- 89 No’lu Gider Vergileri Genel Tebliği’nin “Swap İşlemlerinin Vergilendirilmesi” başlıklı D-3 bölümüne göre swap işlemleri BSMV’ye tabidir.
- Tebliğin D-3/b bendine göre faiz swaplarında BSMV, sözleşme yükümlülüklerinin sona erdiği vade sonunda elde edilen gelir üzerinden hesaplanır.
- 12.05.2016 vade tarihine göre hesaplanan BSMV 755.527,00 TL olmuş, bunun o günkü kur üzerinden karşılığı olan 255.159,40 USD davacının hesabından tahsil edilmiştir.
- Swap sözleşmesi, genel kredi sözleşmesi ve bankacılık işlemleri sözleşmesi, BSMV’nin müşteriye ait olduğunu düzenlemektedir.
Davacı ise iki yönden itiraz etmiştir. Birincisi, swap sözleşmesinin 9. maddesi kendisini BSMV yükümlüsü yapmamaktadır; dört yıl sonra imzalanan genel kredi sözleşmesi de bu ilişkiye uygulanamaz. İkincisi, BSMV yükümlülüğü kendisine ait olsa bile, bloke tarihinde bu vergi henüz doğmamıştır; dolayısıyla vergi doğmadan teminatın tutulması hukuka aykırıdır. İstinafta ise BSMV’nin 6802 sayılı Kanun’un 28. maddesine göre bir işlem vergisi olduğunu, stopaj ve kesintiden ayrıldığını vurgulamıştır.
🔎 İlk derece: “kesinti veya stopaj” hükmü
İstanbul 12. Asliye Ticaret Mahkemesi, uyuşmazlığı ağırlıkla swap sözleşmesinin 9. maddesi üzerinden çözmüştür. Bu madde, taraflardan birinin, sözleşme kapsamında ödenecek tutarlardan kanunen bir kesinti veya stopaj yapılmasaydı alacağı net miktarı almasını sağlamak üzere, kesilen veya stopaja konu olan tutarları ödemekle yükümlü olacağını düzenlemektedir.
Mahkeme bu ifadeden şu sonuca ulaşmıştır: BSMV’nin kanuni yükümlüsü 6802 sayılı Kanun’un 30. maddesine göre banka olsa da, sözleşmedeki “net miktar” kurgusu ile bu yükün ekonomik olarak müşteriye aktarıldığı açıktır. Mahkeme ayrıca davacının tacir olduğunu, imzaladığı sözleşmeyi basiretli bir tacir gibi incelemesi gerektiğini, kabul etmediği bir hükmü çizerek veya çekince koyarak kendini bu sonuçtan kurtarma imkânı varken bunu yapmadığını vurgulamış; ahde vefa ilkesine dayanarak 255.159,40 USD’lik kısmı reddetmiştir. Davanın açılmasından sonra banka tarafından serbest bırakılan 21.005,72 USD’lik kısım yönünden ise konusuz kalma kararı vermiş ve bu kısım için yargılama giderlerini bankaya yüklemiştir.
📑 İstinaf: iki sözleşmenin birlikte okunması
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi sonucu değiştirmemiş, ancak gerekçeyi farklı bir zemine taşımıştır. Daire’ye göre belirleyici belge, swap sözleşmesinden önce, 25.10.2004 tarihinde taraflar arasında imzalanan Bankacılık İşlemleri Sözleşmesidir. Bu sözleşmenin genel hükümler bölümündeki I/8 ve müşterek hükümler bölümündeki XVIII/10 numaralı maddelerinde, gider vergisi (BSMV) ödeme yükümlülüğünün açıkça müşteriye ait olduğu düzenlenmiştir.
Davacının “swap sözleşmesi bu konuda susuyor, beni yalnızca kesinti ve stopajdan sorumlu tutuyor” itirazı karşısında Daire şu değerlendirmeyi yapmıştır:
- Swap sözleşmesinin 9. maddesi, davacının yalnızca kesilen veya stopaja konu tutarları ödeme yükümlülüğünü düzenler; ancak bunun dışında başka bir ödeme yükümlülüğü bulunmadığını söylemez.
- Bu nedenle 9. madde, davacının diğer sözleşmelerden doğan yükümlülüklerini sınırlayan bir hüküm olarak okunamaz.
- İki sözleşme arasında bir çelişki bulunmadığından, bankacılık işlemleri sözleşmesinin BSMV hükümleri somut olayda uygulanır.
- Tebliğe göre faiz swaplarında BSMV vade sonunda doğduğundan, banka bu tutarı 12.05.2016 vade tarihinde hesaplayıp tahsil etmiştir.
Bu yaklaşım, ilk derece mahkemesinin “kesinti veya stopaj” kavramını BSMV’yi de kapsayacak şekilde genişletmesine gerek bırakmamıştır. Davacının, BSMV’nin bir işlem vergisi olduğu ve “kesinti” kavramına girmediği yönündeki teknik itirazı bu nedenle sonuca etkili olmamıştır: Yük, swap sözleşmesinden değil, daha önce kurulmuş genel çerçeve sözleşmeden kaynaklanmaktadır.
⚖️ Konusuz kalan kısım ve yargılama gideri
Kararın daha az göze çarpan ama pratikte önemli bir yönü, serbest bırakılan 21.005,72 USD’lik kısma ilişkindir. İlk derece mahkemesi, banka bu tutarı dava açıldıktan sonra serbest bıraktığı için davanın açılmasına bankanın sebep olduğunu kabul etmiş ve bu kısım için yargılama gideri ile nispi vekâlet ücretinin yarısını bankaya yüklemiştir.
Banka katılma yoluyla istinafa başvurarak, BSMV tutarının ancak 12.05.2016 vade tarihinde belirlenebilir hâle geldiğini, davacının vade sonunu beklemeden dava açtığını ileri sürmüştür. Bölge adliye mahkemesi bu itirazı yerinde bulmuştur: Swap sözleşmesinin vadesi davadan sonra dolacağından ve banka fazla kalan tutarı vade tarihinde iade ettiğinden, davanın açılmasına banka sebep olmamıştır. Bu nedenle ilk derece hükmü kaldırılmış, konusuz kalan kısım yönünden bankanın yargılama gideri ve vekâlet ücretinden sorumlu tutulması doğru görülmemiştir.
Yargıtay, davacının temyiz itirazlarını HMK m.370/1 uyarınca reddederek bölge adliye mahkemesi kararını oy birliğiyle onamıştır.
🧭 Sözleşme tasarımı açısından çıkan sonuçlar
Karar, türev işlem yapan şirketler için şu tespitleri öne çıkarmaktadır:
- Vergi kanunundaki yükümlü ile sözleşmesel yük farklı olabilir. 6802 sayılı Kanun’a göre BSMV’yi vergi dairesine karşı ödeyen bankadır; ancak taraflar bu vergi yükünün ekonomik olarak müşteriye ait olacağını sözleşmeyle kararlaştırabilir.
- Çerçeve sözleşme, sonraki işlem sözleşmesini tamamlar. Swap sözleşmesi bir konuda sustuğunda, daha önce imzalanmış bankacılık işlemleri sözleşmesinin genel hükümleri devreye girebilir. Sonraki sözleşme, öncekini açıkça sınırlamıyorsa birlikte uygulanırlar.
- Swap teminatı yalnızca MTM riskini değil, vade sonu yükümlülüklerini de karşılayabilir. Bu dosyada fazla teminatın serbest bırakılmaması, vade sonunda doğacak verginin karşılanması gerekçesine dayanmıştır.
- Dava zamanlaması yargılama giderini belirler. Vergi vade sonunda doğacakken açılan davada, vade gelince iade edilen kısım için karşı taraf “davaya sebebiyet veren” sayılmamıştır.
Tezgâhüstü türev işlemlerde bankanın hukuki konumuna ilişkin başka bir karar için opsiyonda bankanın vekil değil taraf sayılması yazısına; swaplı kredilerde kur hesabına ilişkin bir uyuşmazlık için swaplı kredide erken ödeme kuru yazısına bakılabilir.
❓ Sık sorulan sorular
Faiz oranı swabı nedir, neden BSMV'ye tabidir?
BSMV'nin kanuni yükümlüsü banka iken müşteriden alınabilir mi?
Swap sözleşmesinde vergiden söz edilmemesi müşteriyi korur mu?
Banka teminatı dava açıldıktan sonra iade ederse masrafı kim öder?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgilerine iletişim sayfasından, türev işlemler ve sermaye piyasasına ilişkin diğer kararlara Emsal Kararlar sayfasından ulaşılabilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin Yargıtay Karar Arama sisteminde yayımlanan onama kararından ve bu kararda özetlenen ilk derece ile bölge adliye mahkemesi gerekçelerinden derlenmiştir. Tutarlar ve tarihler karar metninde yer aldığı şekliyle aktarılmıştır. Vergi mevzuatına ilişkin açıklamalar, karar metninde atıf yapılan düzenlemelerle sınırlıdır ve uyuşmazlık tarihindeki mevzuatı yansıtır. Benzer görünen bir uyuşmazlıkta sonuç; taraflar arasındaki çerçeve ve işlem sözleşmelerinin içeriğine, işlem tarihine ve mahkemenin değerlendirmesine göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
Bulunduğunuz il için: İl il forex avukatı sayfaları




