Ön lisans programına kaydolurken o yılın Dikey Geçiş Sınavı (DGS) kılavuzuna bakan bir öğrenci, mezun olduğunda hangi lisans programlarına geçebileceğini bildiğini düşünür. Peki öğrenim sürerken kılavuz değişir, tercih edilebilecek lisans programları yediden üçe iner ve listeden Mimarlık çıkarsa, öğrenci kayıt tarihindeki kılavuza dayanarak bir hak ileri sürebilir mi? İdare hukukunun “haklı beklenti” ve “kazanılmış hak” kavramları, sınav ve yerleştirme düzenlemelerinde de sık sık bu soruyla sınanır.
Danıştay Sekizinci Dairesi, 05.02.2026 tarihli ve E.2025/4979, K.2026/567 sayılı kararıyla, 2025 DGS Kılavuzu’nda İç Mekan Tasarımı ön lisans mezunlarının geçebileceği lisans programlarının azaltılmasına ve Mimarlık programının listeden çıkarılmasına yönelik iptal davasını, ilk derece mahkemesi sıfatıyla ve oybirliğiyle reddetmiştir.
📑 Kılavuzlar arasında ne değişti?
Uyuşmazlığın merkezinde, ÖSYM tarafından her yıl yayımlanan DGS kılavuzlarındaki “Ön Lisans Mezuniyet Alanlarına Göre Dikey Geçiş Yapılabilecek Lisans Programları” tablosu yer almaktadır. Karar metnine göre İç Mekan Tasarımı ön lisans programı için tablo şöyle değişmiştir:
| Kılavuz | Geçiş yapılabilecek lisans programları |
|---|---|
| 2021, 2022 ve 2023 DGS Kılavuzları | El Sanatları, Geleneksel Türk Sanatları, İç Mimarlık, İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı, Kültür Varlıklarını Koruma ve Onarım, Mimarlık, Tezhip Sanatı (7 program) |
| 10.05.2024 tarihli 2024 DGS Başvuru Kılavuzu | İç Mimarlık, İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı, Kültür Varlıklarını Koruma ve Onarım (3 program) |
| 2025 DGS Başvuru (21.05.2025) ve Tercih (28.08.2025) Kılavuzları | Aynı üç program; Mimarlık yer almamaktadır. |
Davacının öğrenim takvimi de kararın sonucunu etkileyen bir unsurdur. Davacı 08.09.2021’de bir meslek yüksekokulunun İç Mekan Tasarımı programına kaydolmuş, 2025 DGS’ye 20.07.2025’te girmiş ve 24.07.2025’te mezun olmuştur. Dolayısıyla değişiklik ilk kez 2024 kılavuzunda, yani davacı henüz öğrenciyken yapılmıştır.
Karar metninde, değişikliğin arka planına ilişkin olarak 22.08.2024 tarihli Yükseköğretim Genel Kurulu kararına da yer verilmiştir. Bu karara göre tabloda yapılan değişiklikler, mesleki üst öğrenim değerlendirmelerinde ve dikey geçiş hareketliliğinde hak kayıplarına yol açan sorunların çözümü için Uluslararası Standart Eğitim Sınıflaması dikkate alınarak yapılmıştır.
🗣️ Davacının iddiaları ve idarelerin savunmaları
Davacıya göre:
- dikey geçiş yapılabilecek program sayısı yediden üçe düşürülmüş, Mimarlık temel mesleki geçiş alanları listesinden çıkarılmıştır;
- eğitim ve meslek hayatına yönelik beklentileri ortadan kalkmıştır;
- hukuki güvenlik ve haklı beklenti ilkesi gereği öğrenciler kayıt tarihindeki mevzuata güvenerek eğitimlerini planlamaktadır;
- yapılan değişiklik öngörülebilirlik ilkesine aykırıdır.
Davalı idarelerden kurul başkanlığı, DGS’nin YKS başarı sıralaması aranan Mimarlık, Mühendislik ve Hukuk gibi programlara geçmenin istisnai bir yolu olduğunu, fırsat eşitliği ve adalet ilkesinin korunması gerektiğini, ön lisans programına kaydolmanın DGS ile lisans programına geçiş konusunda haklı beklenti doğurmayacağını ve Mimarlık bölümüne YKS kontenjanlarıyla geçişin önünde engel bulunmadığını savunmuştur. Diğer davalı idare ise DGS’ye ilişkin ilke, kural ve kontenjanların Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlendiğini, kendisinin uygulayıcı konumda olduğunu bildirmiştir.
Danıştay Tetkik Hâkimi ve Danıştay Savcısı da davanın reddi gerektiği görüşündedir. Savcı düşüncesinde, aynı yöndeki İdari Dava Daireleri Kurulunun 20.02.2025 tarihli ve E.2025/122, K.2025/380 sayılı kararına atıf yapılmıştır.
🏛️ Dikey geçişin yasal dayanağı
Daire, değerlendirmesine yetki kurallarını ortaya koyarak başlamıştır:
- 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu m.45/a: Yükseköğretim kurumlarına giriş ve yerleştirme işlemleri, imkân ve fırsat eşitliğini sağlayacak tedbirler alınmak kaydıyla Yükseköğretim Kurulunca belirlenen usul ve esaslara göre yapılır.
- 2547 sayılı Kanun m.45/e: Ön lisans mezunları için ilişkili lisans programlarında belirlenmiş kontenjanın yüzde onunu geçmeyecek şekilde, Yükseköğretim Kurulu kararıyla her yıl dikey geçiş kontenjanı ayrılabilir.
- 6114 sayılı Kanun m.7: Sınav ve yerleştirme işlemleri fırsat eşitliği sağlayacak biçimde yapılır; yükseköğretimle ilgili sınavlar Yükseköğretim Kurulunca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde yürütülür.
- 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi m.346-347: Kılavuz, adayları ve ilgilileri bağlayıcı bilgi paketidir; kılavuz hazırlamak ÖSYM’nin görevleri arasındadır.
- Meslek Yüksekokulları ve Açıköğretim Ön Lisans Programları Mezunlarının Lisans Öğrenimine Devamları Hakkında Yönetmelik m.5-6: Hangi ön lisans programını bitirenlerin hangi lisans programlarına başvurabileceği Yükseköğretim Kurulunca belirlenir; ÖSYM’nin hazırladığı kılavuz Yükseköğretim Kurulunun onayıyla yürürlüğe girer.
Kanun metninde dikey geçiş kontenjanının “ayrılabilir” şeklinde düzenlenmesi, idareye bu alanda geniş bir takdir alanı tanındığının göstergelerinden biridir.
🧪 Haklı beklenti testi nasıl uygulandı?
Daire, idarelerin hizmette etkinliği sağlamak için düzenleyici işlemlerde değişiklik yapma konusunda takdir yetkisine sahip olduğunu, ancak bu yetkinin keyfî kullanılamayacağını; kamu yararı, hizmet gerekleri, hukuk devleti, hukuk güvenliği ve kazanılmış haklara saygı ilkeleriyle sınırlı olduğunu vurgulamıştır.
Haklı beklenti kavramı için Anayasa Mahkemesinin 25.07.2019 tarihli ve E.2017/18, K.2019/66 sayılı kararındaki ölçütler esas alınmıştır. Buna göre haklı beklenti şu unsurların birlikte bulunmasını gerektirir:
- bireyin kendisine güvenerek hareket ettiği, lehine bir hukuk metni,
- bu metinde öngörülemez bir değişiklik yapılması,
- değişikliğin herkes yönünden objektif olarak beklenebilecek bir beklentiyi sonuçsuz bırakması,
- ve beklentinin korunmasına engel bir kamu yararının bulunmaması.
Somut olayda Daire, bu testi üç basamakta uygulamıştır:
1. Kaydolmanın amacı: İç Mekan Tasarımı ön lisans programına kaydolan davacının, bu programda öğrenim görmek ve bu öğrenimle kazanılan unvan ve haklardan yararlanmak amacıyla kaydolduğunun kabulü gerektiği belirtilmiştir. Programa kaydolmak, istisnai bir yol olan DGS ile lisans programına geçiş konusunda haklı beklenti oluşturmaz.
2. Kamu yararı gerekçesi: İdareler, YKS sonrası ayrılan kontenjanlarla Mimarlık fakültelerinde okuyan öğrenci ve mezun sayısının fazla olduğunu, bu programa olan toplumsal ihtiyacın giderek azaldığını; Geleneksel Türk Sanatları, Tezhip ve El Sanatları programlarına olan ihtiyacın ise son derece kısıtlı olup YKS kontenjanlarıyla karşılandığını bildirmiştir. Daire, öğrenci sayısı ve toplumsal ihtiyacın yeniden değerlendirilmesiyle kamu yararı gözetilerek yapılan değişiklikte hukuka aykırılık görmemiştir.
3. Kazanılmış hakkın zamanı: Daire, idarenin değişiklik yaparken ilgililerin haklı beklentilerini göz ardı etmemesi gerektiğini kabul etmiş; ancak kılavuzun yayımlandığı tarihte DGS başvurusu bulunmayan kişiler yönünden kazanılmış hak ve beklentiden söz edilemeyeceğini, bu kişiler bakımından bir eksik düzenleme de bulunmadığını belirtmiştir. Daire, aynı yöndeki 26.11.2025 tarihli ve E.2025/4002, K.2025/9160 sayılı kendi kararına da atıf yapmıştır.
Savcı düşüncesinde ayrıca, değişikliğin davacının mezuniyetinden önce başlayan bir sürecin devamı niteliğinde olduğu, bu nedenle de korunacak bir haktan söz edilemeyeceği vurgulanmıştır.
Haklı beklenti ilkesinin bir başka idari düzenleme bağlamında nasıl değerlendirildiği için ruhsat iptali ve haklı beklenti, eğitim hakkının farklı bir boyutu için ise eşdeğer sınava çağrı ve eğitim hakkı yazıları incelenebilir.
🔨 Hüküm ve kanun yolu
Danıştay Sekizinci Dairesi, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 20/B maddesindeki ivedi yargılama usulüne göre inceleme yaparak:
- davanın reddine,
- yargılama giderlerinin davacı üzerinde bırakılmasına; davacının adli yardım talebi kabul edildiğinden tahsil edilemeyen yargılama giderinin tahsili için vergi dairesine müzekkere yazılmasına,
- Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idarelere verilmesine
05.02.2026 tarihinde oybirliğiyle karar vermiştir. Kararda, İYUK m.20/B uyarınca tebliğden itibaren beş gün içinde temyiz yolunun açık olduğu belirtilmiştir. Karar, Danıştayın ilk derece mahkemesi olarak verdiği bir hüküm olup kesinleşme durumuna ilişkin bilgi yayımlanan metinde yer almamaktadır.
🧩 Kararın düzenleyici işlemlere bakışı
- DGS kılavuzu, ÖSYM’nin hazırladığı ve Yükseköğretim Kurulunun onayıyla yürürlüğe giren, adayları bağlayıcı bir düzenleyici işlem olarak iptal davasına konu edilmiş ve Danıştayda ilk derece olarak incelenmiştir.
- Kayıt tarihindeki kılavuz, mezuniyet sonrasında hangi lisans programına dikey geçiş yapılabileceği konusunda tek başına korunan bir beklenti yaratmamıştır.
- Daire, DGS’yi lisans programlarına geçişin “istisnai” yolu olarak nitelendirmiş; olağan yolun YKS olduğunu ve Mimarlık bölümüne bu yolla girişin açık bulunduğunu dikkate almıştır.
- Kamu yararı gerekçesi olarak mezun sayısı ve toplumsal ihtiyaç verileri kabul görmüştür.
- Kazanılmış hak değerlendirmesinde ölçü, kılavuzun yayımlandığı tarihte DGS başvurusunun bulunup bulunmadığıdır.
Kararın, aynı yönde verilmiş İDDK ve Daire kararlarıyla birlikte, dikey geçiş tablolarındaki değişikliklere karşı açılan davalarda istikrarlı bir çizgiyi yansıttığı görülmektedir.
❓ Sık sorulanlar
Dava neden doğrudan Danıştayda açıldı?
Dava konusu olan DGS kılavuzu, ülke çapında uygulanan ve adayları bağlayıcı nitelikteki bir düzenleyici işlemdir. Karar metninde Danıştay Sekizinci Dairesinin davayı “davacı” ve “davalılar” sıfatlarıyla doğrudan incelediği, yani ilk derece mahkemesi olarak karar verdiği görülmektedir. Hükmün temyiz mercii olarak da Danıştayın dava daireleri kurulu gösterilmiştir.
Daire idarenin takdir yetkisini sınırsız mı kabul etti?
Hayır. Karar, takdir yetkisinin idareye ancak hukuk kuralları içinde hareket özgürlüğü tanıdığını, kamu yararı, hizmet gerekleri, hukuk devleti, hukuk güvenliği ve kazanılmış haklara saygı ilkelerine uygun kullanılması gerektiğini açıkça belirtmektedir. Somut olayda ise değişikliğin mezun sayısı ve toplumsal ihtiyacın yeniden değerlendirilmesine dayandığı ve bu sınırlar içinde kaldığı kabul edilmiştir.
Kılavuz yayımlanmadan önce DGS’ye başvurmuş biri için sonuç aynı olur muydu?
Karar bu durumu doğrudan incelememiştir. Daire, kazanılmış hak ve beklentinin bulunmadığı sonucunu, kılavuzun yayımlandığı tarih itibarıyla DGS başvurusu bulunmayan kişilerle sınırlı olarak ifade etmiştir. Davacı da 2025 DGS’ye kılavuz yayımlandıktan sonra girmiştir. Farklı tarihsel olgulara sahip bir dosyada değerlendirmenin nasıl yapılacağı bu karardan kesin olarak çıkarılamaz.
Kararda Anayasa Mahkemesinin hangi kararına dayanıldı?
Haklı beklentinin unsurları için Anayasa Mahkemesinin 25.07.2019 tarihli ve E.2017/18, K.2019/66 sayılı norm denetimi kararına atıf yapılmıştır. Bu karara göre haklı beklenti; lehe bir hukuk metnine güvenilerek hareket edilmesi, metinde öngörülemez bir değişiklik yapılması ve bu değişikliğin objektif olarak beklenebilecek bir beklentiyi sonuçsuz bırakması şartlarının birlikte gerçekleşmesiyle gündeme gelir; ayrıca beklentinin korunmasına engel bir kamu yararı bulunmamalıdır.
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim sayfasından ulaşım bilgilerine, Emsal Kararlar arşivinden diğer idare hukuku kararlarına ulaşılabilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; özet, Danıştay Sekizinci Dairesinin Bedesten / mevzuat.adalet.gov.tr üzerinden yayımlanan ilk derece kararından derlenmiştir. Değerlendirme, ön lisans öğrenimi sürerken DGS kılavuzunda değişiklik yapılan ve kılavuzun yayımlandığı tarihte DGS başvurusu bulunmayan davacının somut dosyasına dayanmaktadır; kayıt ve başvuru tarihleri, program türü veya idarenin gerekçesi farklı olan dosyalarda sonuç değişebilir. Yazı kullanılarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
