e-Tebligat Açılınca Süre İşler – AYM 2022/29141
Otuz gün, Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru için tanınan sürenin tamamıdır ve bu sürenin hangi gün başladığı çoğu zaman başvurunun kaderini belirler. Kesinleşmiş bir boşanma kararının, eşin başka birini mahkemeye “koca” diye getirmesiyle alındığını yıllar sonra öğrenen bir kişi, önce yargılamanın iadesi yoluna gitmiş, orada süreye takılmış, ardından Anayasa Mahkemesine başvurmuştur. Ancak bu kez de kendi başvurusu süreye takılmıştır: Yargıtayın son kararı vekilin e-Tebligat hesabında açılmış, vasi ve diğer vekil de kararı UYAP üzerinden okumuş, başvuru ise aylar sonra yapılmıştır.
Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, 14.10.2026 tarihli ve 2022/29141 başvuru numaralı kararıyla, nihai kararın e-Tebligat hesabında açıldığı 19.04.2021 tarihini öğrenme tarihi kabul etmiş; UYAP evrak işlem kütüğündeki okuma kayıtlarını da dikkate alarak 22.02.2022 tarihli başvurunun süre aşımı nedeniyle kabul edilemez olduğuna oy birliğiyle karar vermiştir. Mahkemeye erişim hakkına ilişkin şikâyet esastan incelenmemiştir.
🪪 Kimlik yerine geçen kişiyle alınan boşanma kararı
Başvurucu 1995 yılında evlenmiş, bu evlilikten üç çocuğu olmuştur. Taraflar, bir asliye hukuk mahkemesinin 29.01.2002 tarihli kararıyla boşanmış; karar temyiz edilmediği için aynı gün kesinleşmiştir.
Başvurucu daha sonra ağır bir suçtan hükümlü olmuş, 2016 yılında sulh hukuk mahkemesince hapis hâli sona erinceye kadar kısıtlanmış ve oğlu vasi olarak atanmıştır. Vasilik görevi 2019 ve 2021 yıllarında ikişer yıl uzatılmıştır.
Uyuşmazlığın kilit olgusu, ceza dosyasındaki 22.03.2013 tarihli duruşmada ortaya çıkmıştır. Başvurucunun da hazır bulunduğu bu duruşmada eski eş; boşanma davasında davacının yerine bir yakınının geçtiğini, bu kişinin davacının nüfus cüzdanını kullandığını ve boşanma kararının bu şekilde alındığını mahkeme önünde ikrar etmiştir. Başvurucu ise yargılamanın iadesi için 26.01.2016 tarihinde mahkemeye başvurmuştur.
⚖️ Yargılamanın iadesi: hile var, süre yok
Başvurucu dilekçesinde boşanma davasından haberdar olmadığını, duruşmaya katılmadığını, dosyadaki beyanların kendisine ait olmadığını ve adına sahte imza atıldığını ileri sürmüştür.
Mahkemenin ilk ek kararı Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 25.12.2018 tarihli kararıyla bozulmuştur. Bozmanın gerekçesi usulîdir: Yargılamanın iadesi ayrı bir davadır; başvuru harcı ve maktu harç alınmadan, dava yeni bir esasa kaydedilmeden eski dosya üzerinden hüküm kurulamaz.
Bozmaya uyularak yapılan yargılamada aile mahkemesi 14.01.2020 tarihli kararıyla talebi yine reddetmiştir. Gerekçe iki aşamalıdır:
- İade sebebi var: Davalının başka birini mahkemeye getirip hâkime eşi olarak tanıtması ve dinletmesi, HMK m.375/1-h anlamında “lehine karar verilen tarafın karara tesir eden hileli davranışı”dır. Başvurucu sahtecilikten söz etmişse de hükme esas alınmış sahte bir senet bulunmadığından olay “hile” bendine yerleştirilmiştir.
- Süre geçmiş: HMK m.377/1-c’ye göre talep, hilenin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde hükmün kesinleşmesinden itibaren on yıl içinde yapılmalıdır. Başvurucu hileyi 22.03.2013’teki duruşmada öğrenmiştir; 2016’daki talep hem üç aylık süreden hem de 2002’den başlayan on yıllık süreden sonradır.
- Hak düşürücü nitelik: Mahkeme, yargılamanın iadesine ilişkin sürelerin hak düşürücü olduğunu ve hâkim tarafından kendiliğinden gözetileceğini vurgulamıştır.
Vasinin vekilinin temyizi üzerine Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 06.10.2020’de hükmü onamış, karar düzeltme istemini de 03.03.2021’de reddetmiştir. Bireysel başvurunun konusu, yargılamanın iadesi talebinin bu şekilde süreden reddedilmesiyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddiasıdır.
🗓️ Tarih çizelgesi
Kararın sonucu tamamen tarihlere bağlı olduğu için olayları sırasıyla görmek yararlıdır:
- 29.01.2002: Boşanma kararı verildi ve kesinleşti.
- 22.03.2013: Ceza duruşmasında eski eşin ikrarıyla hile ortaya çıktı; başvurucu duruşmada hazırdı.
- 26.01.2016: Yargılamanın iadesi talep edildi.
- 14.01.2020: Aile mahkemesi talebi süreden reddetti.
- 06.10.2020 / 03.03.2021: Yargıtay onadı; karar düzeltme istemi reddedildi.
- 03.04.2021: Vasi, nihai kararı UYAP Vatandaş Portal üzerinden okudu.
- 19.04.2021: Nihai karar vekilin e-Tebligat hesabına konuldu ve aynı gün açıldı.
- 30.11.2021: Başvurucunun diğer vekili kararı UYAP üzerinden okudu.
- 22.02.2022: Bireysel başvuru yapıldı.
🏛️ Anayasa Mahkemesi: öğrenme tarihi nasıl belirlendi?
Anayasa Mahkemesi, mahkemeye erişim hakkına ilişkin iddiayı esastan incelemeye geçmeden önce başvurunun süresinde olup olmadığını resen ele almıştır. 6216 sayılı Kanun m.47/5 ve Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü m.64/1’e göre başvuru, başvuru yollarının tüketildiği tarihten, başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılmalıdır. Mahkemeye göre süre koşulu, incelemenin her aşamasında kendiliğinden gözetilen bir kabul edilebilirlik şartıdır.
Karar, Mahkemenin daha önce ortaya koyduğu iki ilkeyi bu dosyaya uygulamıştır:
- e-Tebligatın açıldığı gün: Mevzuata göre e-Tebligat, gönderinin hesaba ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda tebliğ edilmiş sayılır. Ancak Anayasa Mahkemesi, gönderinin UETS üzerinden elektronik ortamda açıldığı tarihte nihai karardan haberdar olunduğunu ve bireysel başvuru süresinin bu tarihten başladığını kabul etmektedir (B. No: 2019/6266).
- UYAP’ta okuma kaydı: Öğrenmenin tek yolu tebliğ değildir. UYAP evrak işlem kütüğünde nihai kararın açılıp okunduğuna ilişkin bir işlem tespit edilirse, işlemi yapan kişinin o anda kararın sonucunu öğrendiği kabul edilir ve süre bu tarihten başlatılır (B. No: 2017/15649).
Somut olayda karar düzeltme isteminin reddine ilişkin nihai kararın vekilin e-Tebligat hesabına 19.04.2021’de konulduğu ve aynı gün açıldığı belirlenmiştir. Mahkeme bu tarihi öğrenme tarihi olarak kabul etmiştir. Ayrıca vasinin 03.04.2021’de, diğer vekilin 30.11.2021’de kararı UYAP üzerinden okuduğu görülmüştür.
Mahkemeye göre hangi tarih esas alınırsa alınsın sonuç değişmemektedir: En geç okuma tarihi olan 30.11.2021’den itibaren bile otuz gün çoktan dolmuştur ve 22.02.2022 tarihli başvuru süresinde değildir. Başvuru bu nedenle süre aşımı gerekçesiyle kabul edilemez bulunmuş, yargılama giderleri başvurucu üzerinde bırakılmıştır. Karar oy birliğiyle verilmiştir.
🔎 Kararın uygulamaya yansıyan yönleri
Kabul edilemezlik kararları çoğu zaman kısa olur; ancak bu karar, sürelerle ilgili üç ayrı katmanı bir arada göstermesi bakımından öğreticidir.
Birincisi, yargılamanın iadesindeki çifte süre. HMK m.377’deki sürelerden biri öğrenmeye bağlı kısa süre, diğeri kesinleşmeye bağlı uzun süredir. Bu dosyada hile açıkça ortaya konulmuş, ilk derece mahkemesi de bunun iade sebebi olduğunu kabul etmiştir. Buna rağmen sonuç değişmemiştir; çünkü 2002’de kesinleşen bir karar için on yıllık üst sınır 2012’de dolmuştur. Hile ancak 2013’te ortaya çıktığı hâlde, üst sınır öğrenme tarihini beklememektedir.
İkincisi, bireysel başvuruda “öğrenme” kavramının genişliği. Mahkeme, tebliğ kurallarının beşinci gün karinesi yerine fiilî açılma anını esas almaktadır. Aynı mantıkla UYAP’taki okuma kayıtları da öğrenme sayılabilmektedir. Bu dosyada kararı farklı tarihlerde vasi ve iki ayrı vekil öğrenmiş, Mahkeme bu tarihlerin her birini ayrı ayrı değerlendirmiş ve hiçbirinin başvuruyu süre içine sokmadığını tespit etmiştir.
Üçüncüsü, temsilcinin öğrenmesi. Başvurucu kısıtlı olduğu için yargılamayı vasi ve vekiller yürütmüştür. Mahkeme, öğrenme tarihini başvurucunun kişisel olarak haberdar olduğu güne değil, kararı açan veya okuyan temsilcilerin işlem tarihlerine bağlamıştır.
Benzer bir süre tartışmasında istinaf süresinin tefhimden mi tebliğden mi başlayacağına ilişkin AYM 2023/24183 kararına; elektronik tebligatın idari yargıdaki görünümü için terk edilen şirkete e-Tebligat kararına bakılabilir. Bu dosyanın ayırt edici yönü, süre sorununun hem alt derece yargılamasında hem de Anayasa Mahkemesi aşamasında ayrı ayrı belirleyici olmasıdır.
❓ Sık sorulan sorular
Karar avukatın e-Tebligat hesabına düştü ama açılmadıysa süre ne zaman başlar?
UYAP'ta kararı okumak tebliğ yerine geçer mi?
Hile kanıtlanmışken yargılamanın iadesi neden reddedildi?
Anayasa Mahkemesi mahkemeye erişim hakkı yönünden bir değerlendirme yaptı mı?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında yer almaktadır; Anayasa Mahkemesi ve yüksek mahkemelerin diğer kararlarına ilişkin değerlendirmeler Emsal Kararlar sayfasından izlenebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Anayasa Mahkemesinin Kararlar Bilgi Bankasında yayımlanan kabul edilemezlik kararından derlenmiştir. Karar, başvurunun süresi yönünden verilmiş olup yargılamanın iadesine ilişkin sürelerin anayasal değerlendirmesini içermez. Somut bir dosyada sonuç; nihai kararın tebliğ ve açılma kayıtlarına, UYAP işlem kütüğüne, temsilcilerin durumuna ve başvuru yollarının tüketilme biçimine göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
