Görevden Alıp Araştırmacı Atama – Danıştay 2. D 2025/3743

Bir memur, daire başkanı olarak atandıktan yaklaşık iki ay sonra hiçbir gerekçe gösterilmeksizin görevinden alınıp araştırmacı kadrosuna atanabilir mi? İdarenin 657 sayılı Kanun’un 76. maddesinden doğan takdir yetkisi bunun için tek başına yeterli midir? Danıştay İkinci Dairesi, 18.09.2025 tarihli ve E.2025/2858, K.2025/3743 sayılı kararıyla, salt takdir yetkisine dayanılarak ve haklı bir sebep ortaya konulmaksızın tesis edilen görevden alma işleminin hukuka aykırı olduğuna karar vermiştir.

Karar, idari işlemin sebep unsuru denetimini naklen atama uyuşmazlıklarında somutlaştırması ve idarenin “takdir yetkim var” savunmasının sınırını göstermesi bakımından uygulamada sık başvurulacak bir metindir.

🗂️ Olayın seyri: öğretmenlikten daire başkanlığına, oradan araştırmacılığa

Kararın maddi olay bölümü, davacının hizmet seyrini ayrıntılı biçimde ortaya koymaktadır. Davacı Milli Eğitim Bakanlığı bünyesinde 07.10.1999 tarihinde öğretmen olarak göreve başlamış, 23.05.2002 tarihinde görevine son verilmiş, 05.05.2011 tarihinde açıktan atama yoluyla yeniden öğretmen olarak atanmıştır.

Sonrasında sırasıyla okul müdür yardımcılığı, okul müdürlüğü, iki ayrı ilçede ilçe millî eğitim müdürlüğü ve il millî eğitim müdürlüğünde şube müdürlüğü görevlerinde bulunmuştur. 09.09.2022 tarihinde bir genel müdürlükte daire başkanı olarak atanmış, aynı tarihte ve ardından 19.09.2022 tarihinde farklı genel müdürlüklerde daire başkanı olarak görevlendirilmiştir.

04.11.2022 tarihli işlemle daire başkanlığından alınarak Öğretmen Yetiştirme ve Geliştirme Genel Müdürlüğü emrine araştırmacı kadrosuna atanmış; bu işlemin iptali ile mahrum kaldığı mali ve özlük haklarının iadesi istemiyle dava açılmıştır. Davacı, davada bir sendika tarafından temsil edilmiştir.

🏛️ Derece mahkemeleri ne dedi?

İdare mahkemesi davayı iki ayrı işlem yönünden incelemiştir. Görevden alma yönünden; davacının geçmiş hizmetleri ile daire başkanlığında kalış süresi göz önüne alındığında kurum içinde daha önce görevde yükselmeye tabi yönetim kadro ve pozisyonlarında veya kariyer görevlerde bulunmadığı, daire başkanlığında ancak birkaç ay kaldığı, 657 sayılı Kanun m.76 kapsamında naklen atama hususunda idareye takdir yetkisi tanındığı ve bu yetkinin kamu yararı ile hizmet gereklerine aykırı kullanıldığına dair herhangi bir bilgi ve belge bulunmadığı gerekçesiyle işlemi hukuka uygun bulmuştur.

Araştırmacı kadrosuna atama yönünden ise; görevden alınan kamu yöneticilerinin atanabileceği kadroları belirlemek ve özlük haklarını düzenlemek üzere çıkarılan 375 sayılı KHK’nın Ek 18. maddesi kapsamında davacının kazanılmış hak aylık derece ve kademesinin korunduğu ve üç yıldan az süreyle daire başkanlığı yaptığı belirtilerek, önceki hizmet durumuna uygun araştırmacı kadrosuna atanmasında hukuka aykırılık görülmemiştir.

Bölge idare mahkemesi ilgili idari dava dairesi, ilk derece kararını usul ve hukuka uygun bularak istinaf başvurusunun reddine karar vermiştir. Davacı bu karara karşı 2577 sayılı Kanun’un 49. maddesi uyarınca temyiz yoluna başvurmuştur.

Temyiz dilekçesinde; işlemde ve idarenin savunmasında kamu yararı ile hizmet gereğinin somut olarak ortaya konulmadığı, takdir yetkisinin amacı dışında kullanıldığı, herhangi bir somut ve nesnel ölçüte dayanılmaksızın ve görevdeki başarısızlık veya yetersizlik ortaya konulmaksızın, idari ya da adli hiçbir soruşturmaya bağlanmaksızın işlem tesis edildiği, bu nedenle işlemin sebep ve maksat yönlerinden hukuka aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Dilekçede ayrıca davacının memuriyeti süresince hiçbir disiplin cezası almadığı ve hakkında hiçbir adli veya idari soruşturma açılmadığı belirtilmiştir. Danıştay tetkik hâkimi de temyiz isteminin kabulü yönünde düşünce bildirmiştir.

📜 657 s.K. m.76 ve takdir yetkisinin sınırı

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun “Memurların kurumlarınca görevlerinin ve yerlerinin değiştirilmesi” başlıklı 76. maddesinin birinci fıkrasına göre kurumlar, görev ve unvan eşitliği gözetmeden kazanılmış hak aylık dereceleriyle memurları bulundukları kadro derecelerine eşit veya 68. maddedeki esaslar çerçevesinde daha üst, kurum içinde aynı veya başka yerlerdeki diğer kadrolara naklen atayabilirler.

Daire, bu hükmün idareye geniş bir hareket alanı tanıdığını kabul etmekle birlikte kararında şu tespiti yapmıştır: 657 sayılı Kanun’un 76. maddesi ile memurların naklen atanmaları konusunda idareye tanınan takdir yetkisinin kullanımı mutlak ve sınırsız değildir; kamu yararı ve hizmet gerekleriyle sınırlıdır ve bu açıdan yargı denetimine tabidir. Karar bu ilkeyi “İdare Hukukunun bilinen ilkelerinden” saymaktadır.

🧩 Sebep unsuru: idari işlem gerekçesiz olabilir mi?

Kararın en öğretici bölümü, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2. maddesi üzerinden yapılan sebep unsuru analizidir. Daire, bir idari işlemin dava konusu edilmesi hâlinde diğer unsurları yanında sebep unsuru yönünden de hukuka uygunluk denetimine tabi tutulacağını; sebep unsurunun, idareyi işlem tesis etmeye sevk eden maddi veya hukuki durumlar olduğunu belirtmiştir.

Ardından şu ilke ortaya konulmuştur: idare hukukunda sebepsiz idari işlemin olamayacağı, idarenin tüm işlemlerinin idari faaliyetlerin nihai amacı olan kamu yararını gerçekleştirmeye yönelen bir sebebe dayanması gerektiği açıktır. Bunun pratik sonucu da kararda açıkça yazılmıştır: hakkında idari işlem tesis edilenlerin hukuka aykırılık iddialarını etkin biçimde ileri sürebilmesi ve yargı merciinin işlemin hukuki denetimini gerçekleştirebilmesi için idarece, tesis edilen işlemin maddi ve hukuki sebeplerinin ortaya konulması gerekir.

Bu yaklaşım, idari işlemde gerekçe gösterme yükümlülüğünü soyut bir usul kuralı olmaktan çıkarıp, yargısal denetimin ön şartı hâline getirmektedir. İdare sebebi ortaya koymazsa, mahkeme denetim yapamaz; denetim yapılamayan işlem ise hukuka uygun sayılamaz.

⚖️ Dairenin bozma gerekçesi ve karşı oy

Somut uyuşmazlıkta Daire; davacının öğretmen olarak göreve başladığını, sırasıyla okul müdür yardımcısı, okul müdürü, ilçe millî eğitim müdürü ve şube müdürü görevlerinde bulunduğunu, 09.09.2022 tarihinde daire başkanı olarak atandığını tespit etmiştir. Buna karşılık yaklaşık iki ay görev yaptıktan sonra, daire başkanlığı görevinden alınmasını gerektirecek herhangi bir sebep gösterilmeksizin ve performansını gösterebileceği bir süre görevde kalmadan 04.11.2022 tarihinde takdir yetkisine dayalı olarak bu görevinden alınıp araştırmacı olarak atandığı vurgulanmıştır.

Daire, davacının liyakat ve kariyer ilkelerine uygun olarak daire başkanı kadrosuna atandığı sonucuna varmış; idarece görevden alınmasını gerektirecek haklı bir sebep ortaya konulamadığından, takdir yetkisi kapsamında kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırı olarak daire başkanlığı görevinden alınarak araştırmacı kadrosuna atanmasına ilişkin işlemde hukuka uyarlık, davanın reddi yolundaki idare mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine dair bölge idare mahkemesi kararında ise hukuki isabet bulunmadığını belirtmiştir.

Bu gerekçeyle davacının temyiz isteminin kabulüne ve bölge idare mahkemesi kararının 2577 sayılı Kanun m.49/2-(b) uyarınca bozulmasına; aynı Kanun’un 6545 sayılı Kanun’la değişik 50. maddesinin ikinci fıkrası gereğince yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın kararı veren bölge idare mahkemesi idari dava dairesine gönderilmesine karar verilmiştir. Karar, 2577 sayılı Kanun’a 6545 sayılı Kanun’un 27. maddesiyle eklenen Geçici 8. madde uyarınca karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere 18.09.2025 tarihinde oy çokluğuyla verilmiştir.

Karşı oy yazısında ise temyiz isteminin reddi ile bölge idare mahkemesi kararının onanması gerektiği görüşü dile getirilmiştir.

🔎 Görevden alınan memur için pratik sonuçlar

Karardan uygulamaya dönük üç çıkarım yapılabilir.

Birincisi, görevde geçen süre önemlidir. Daire, davacının yaklaşık iki ay görev yaptığını ve “performansını gösterebileceği bir süre görevde kalmadan” görevden alındığını ayrıca vurgulamıştır. Atamanın üzerinden çok kısa süre geçmiş olması, idarenin hizmet gereklerine dayalı bir değerlendirme yapmış olamayacağına işaret eden bir olgudur. Nitekim aynı olgu ilk derece mahkemesince davacı aleyhine yorumlanmışken, Daire tersi yönde değerlendirmiştir.

İkincisi, disiplin cezası veya soruşturmanın yokluğu güçlü bir argümandır. Temyiz dilekçesinde memuriyet boyunca hiçbir disiplin cezası alınmadığı ve hakkında adli ya da idari soruşturma açılmadığı belirtilmiştir. İdarenin somut bir olumsuzluk ortaya koyamaması, takdir yetkisinin kamu yararına uygun kullanıldığının gösterilememesi anlamına gelmektedir.

Üçüncüsü, savunma dilekçesi de denetlenir. Karar, yalnızca işlem metnini değil, idarece sunulan savunma dilekçelerinde kamu yararı ve hizmet gereğinin somut olarak ortaya konulup konulmadığını da dikkate almaktadır. Bu nedenle idari davada, işlemin sebebinin ne işlemde ne de savunmada açıklanmadığının açıkça vurgulanması önem taşır.

Bu karara konu türden bir uyuşmazlık hakkında detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. Serideki diğer kararlar Emsal Kararlar bölümünde yer almaktadır.

Kamu görevlileri hakkındaki idari işlemlerde usule ilişkin bir başka güncel karar için disiplin cezasında savunma istem yazısının kapsamına ilişkin Danıştay kararını ele aldığımız yazıya bakılabilir.

❓ Sıkça Sorulan Sorular