Ceza infaz kurumunda hükümlü veya tutuklu hakkında yapılan bir işlemin ya da Cumhuriyet savcısının infaza ilişkin bir kararının hukuka aykırı olduğu düşünülüyorsa, başvurulacak merci infaz hâkimliğidir. İnfaz hâkimliği 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu ile kurulmuş, kendine özgü süreleri ve usulü olan bir yargı merciidir. Süreler kısadır ve kaçırıldığında başvuru esasa girilmeden reddedilir.
🏛️ İnfaz Hâkimliği Neye Bakar?
4675 sayılı Kanun’un 4. maddesi infaz hâkimliğinin görevlerini sayar. Bunlar arasında hükümlü ve tutukluların kuruma kabulü, barındırılması, beslenmesi, ısıtılması, giydirilmesi, muayene ve tedavilerinin yaptırılması, dışarıyla ilişkileri ve çalıştırılmalarına ilişkin şikâyetler yer alır.
Ayrıca hükümlülerin cezalarının infazı, gözleme tâbi tutulmaları, açık kuruma ayrılmaları, izin, sevk, nakil ve tahliyeleri ile tutukluların sevk ve tahliyelerine ilişkin şikâyetler de infaz hâkimliğinin görev alanındadır. Disiplin tedbirleri ve disiplin cezalarının mevzuata aykırı olduğu iddiası da aynı mercie taşınır.
2020 yılında yapılan değişiklikle görev alanı genişletildi: Cumhuriyet savcısının ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazına ilişkin verdiği kararlara karşı şikâyetler ile mahsup, ceza zamanaşımı ve hükümlünün ölümü hâllerinde verilecek kararlar da infaz hâkimliğine bırakıldı.
Not: Süreler kısa ve hak düşürücü niteliktedir; işlemin öğrenildiği tarihin belgelenmesi ileride tartışma yaşanmaması için önemlidir.
⏳ Süre: On Beş Gün ve Otuz Gün
4675 sayılı Kanun’un 5. maddesine göre şikâyet, karar, işlem veya faaliyetin öğrenildiği tarihten itibaren on beş gün, her hâlde yapıldığı tarihten itibaren otuz gün içinde yapılmalıdır. İki süre birlikte işler: kişi işlemi geç öğrenmiş olsa bile otuz günlük süre dolmuşsa başvuru yapılamaz.
Sürenin geçirilmesi hâlinde infaz hâkimi, 6. maddenin birinci fıkrası uyarınca başvuru dilekçesini esasa girmeden reddeder. Aynı sonuç, şikâyetin infaz hâkimliğinin görev ve yetki alanı dışında kalması veya başvuru hakkı olmayan bir kişi tarafından yapılması hâlinde de doğar. Şikâyet başka bir yargı merciinin görevindeyse dosya o mercie gönderilir.
👥 Kimler Başvurabilir?
Kanun başvuru hakkını belirli kişilerle sınırlamıştır. Kendisiyle ilgili olmak kaydıyla:
- Hükümlü veya tutuklunun kendisi
- Eşi
- Anası, babası
- Ayırt etme gücüne sahip çocuğu
- Kardeşi
- Müdafii (avukatı)
- Kanunî temsilcisi
- Ceza infaz kurumu ve tutukevi izleme kurulu
Bu sayım sınırlıdır. Listede yer almayan bir yakının yaptığı başvuru, başvuru hakkı bulunmadığı gerekçesiyle esasa girilmeden reddedilir.
📨 Nereye ve Nasıl Başvurulur?
Şikâyet dilekçe ile doğrudan infaz hâkimliğine yapılabileceği gibi, Cumhuriyet başsavcılığı ya da ceza infaz kurumu ve tutukevi müdürlüğü aracılığıyla da yapılabilir. İnfaz hâkimliği dışında yapılan başvurular hemen ve en geç üç gün içinde infaz hâkimliğine gönderilir. Sözlü şikâyet tutanağa bağlanır ve bir sureti başvurana verilir.
Yetki konusunda 4675 sayılı Kanun’un 2. maddesi iki ölçüt getirir. Kural olarak yetki, hükmün infazına ilişkin işlemin yapıldığı yere göre belirlenir. Kurumda hükümlü ve tutuklular hakkında idarece yapılan işlemlere ilişkin şikâyetlerde ise işlemin yapıldığı ceza infaz kurumunun bulunduğu yer infaz hâkimliği yetkilidir.
⛔ Şikâyet İşlemi Durdurur mu?
Kural olarak hayır. 4675 sayılı Kanun’un 5. maddesinin dördüncü fıkrasına göre şikâyet yoluna başvurulması, verilen kararın veya yapılan işlemin yerine getirilmesini durdurmaz.
Bunun tek istisnası iki koşulun birlikte gerçekleşmesidir: giderilmesi güç veya imkânsız sonuçların doğması ve karar, işlem veya faaliyetin açıkça hukuka aykırı olması. Bu iki koşul bir arada varsa infaz hâkimi işlemin ertelenmesine veya durdurulmasına karar verebilir. Koşullardan yalnız birinin bulunması yeterli değildir.
⚖️ Karar Nasıl Verilir?
İnfaz hâkimi, şikâyet başvurusu üzerine duruşma yapmaksızın dosya üzerinden bir hafta içinde karar verir. Gerek gördüğünde karar vermeden önce resen araştırma yapabilir, ilgililerden bilgi ve belge isteyebilir; ayrıca kurumla ilgili Cumhuriyet savcısının yazılı görüşünü alır.
Disiplin cezalarında usul farklıdır. 2010 yılında eklenen hükümlere göre disiplin cezasına karşı yapılan şikâyette infaz hâkimi, hükümlü veya tutuklunun savunmasını aldıktan ve talep edilen diğer delilleri toplayıp değerlendirdikten sonra karar verir. Savunma, hazır bulunmak ve vekâletname ibraz etmek koşuluyla avukatla birlikte ya da avukat aracılığıyla yapılabilir. İnfaz hâkimi gerekli görürse savunmayı ceza infaz kurumunda da alabilir.
İnceleme sonunda şikâyet yerinde görülmezse reddedilir; yerinde görülürse kararın veya işlemin iptaline ya da faaliyetin durdurulmasına veya ertelenmesine karar verilir. Kanunda hüküm bulunmayan hâllerde Ceza Muhakemesi Kanunu hükümleri uygulanır.
📌 İlgili Konular
infaz hâkimliği kararına itiraz, cezaevi disiplin cezaları ve ceza infaz kurumunda nakil yazılarımıza bakabilirsiniz.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Şikâyet süresi ne zaman başlar?
İşlemin öğrenildiği tarihten itibaren on beş gün; her hâlde işlemin yapıldığı tarihten itibaren otuz gün.
Süreyi kaçırırsam ne olur?
İnfaz hâkimi dilekçeyi esasa girmeden reddeder. Bu nedenle sürenin takibi kritik önemdedir.
Kardeşim için ben başvurabilir miyim?
Kanun eş, ana, baba, ayırt etme gücüne sahip çocuk, kardeş, müdafi ve kanunî temsilciyi sayar. Bu listede yer alıyorsanız başvurabilirsiniz.
Şikâyet ettiğimde işlem durur mu?
Kural olarak durmaz. Yalnız giderilmesi güç veya imkânsız sonuç ile açıkça hukuka aykırılık birlikte varsa durdurma kararı verilebilir.
Disiplin cezasında savunmam alınır mı?
Evet. Disiplin cezasına karşı şikâyette infaz hâkiminin savunma alması kanunî bir zorunluluktur.
İnfaz hâkimliğine şikâyet süreciniz için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu makalede yer alan bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve güncel mevzuata göre değişiklik gösterebilir. İnfaz süreleri ve koşulları suç tarihine, suç türüne ve hükmün özelliklerine göre değişir; her somut olay kendine özgüdür ve sonuç taahhüdü içermez.
