Bir davada iki taraf da kararı beğenmeyebilir; ancak her zaman ikisi birden istinaf süresini kullanmaz. Hukuk Muhakemeleri Kanunu bu durumu öngörmüş ve karşı tarafın istinaf dilekçesi kendisine tebliğ edilen tarafa, kendi süresini kaçırmış olsa bile cevap dilekçesiyle istinaf yoluna başvurma imkânı tanımıştır. Bu kuruma uygulamada katılma yoluyla istinaf denir. Peki bölge adliye mahkemesi yalnızca asıl istinaf başvurusunu inceler, katılma yoluyla yapılan başvuru hakkında hiçbir karar vermezse ne olur? Başvuru “sessizce” düşmüş mü sayılır, yoksa bu durum bir hak ihlali midir?
Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, 9/4/2026 tarihli ve 2022/37628 başvuru numaralı kararında bu soruyu açık bir şekilde yanıtlamıştır. Bölüm, süresinde ve harcı yatırılarak yapılan katılma yoluyla istinaf talebi hakkında olumlu ya da olumsuz hiçbir karar verilmemesini, mahkemeye erişim hakkına kanuni dayanaktan yoksun bir müdahale olarak nitelendirmiş ve Anayasa’nın 36. maddesinin ihlal edildiğine oy birliğiyle hükmetmiştir.
📘 Katılma yoluyla istinaf nedir?
Kararda dayanılan iki hüküm, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 347 ve 348. maddeleridir. Bu maddelerin işleyişi kısaca şöyledir:
- HMK 347/1-2: İstinaf dilekçesi, kararı veren mahkemece karşı tarafa tebliğ olunur. Karşı taraf, tebliğden itibaren iki hafta içinde cevap dilekçesini kararı veren mahkemeye ya da gönderilmek üzere başka bir yer mahkemesine verebilir.
- HMK 348/1: İstinaf dilekçesi kendisine tebliğ edilen taraf, başvurma hakkı bulunmasa veya başvuru süresini geçirmiş olsa bile, vereceği cevap dilekçesi ile istinaf yoluna başvurabilir. Asıl başvuran taraf buna karşı iki hafta içinde cevap verebilir.
- HMK 348/2: Asıl başvuran talebinden feragat eder veya talebi bölge adliye mahkemesince esasa girilmeden reddedilirse, katılma yoluyla başvuranın talebi de reddedilir.
Görüldüğü gibi katılma yoluyla istinaf, asıl başvuruya bağlı ama ondan ayrı bir kanun yolu talebidir. İkinci fıkradaki düzenleme, bu talebin asıl başvurunun akıbetinden etkilenebileceğini gösterir; ancak asıl başvurunun esastan incelendiği bir dosyada katılma yoluyla yapılan başvurunun kendiliğinden ortadan kalkacağına dair bir kural içermez. Somut olayda da asıl başvuru esasa girilerek reddedilmiştir.
⚡ Pilon yeri, irtifak hakkı ve iki istinaf dilekçesi
Kararda yer alan olgular kronolojik olarak aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:
| Tarih | Gelişme |
|---|---|
| — | TEDAŞ, başvurucuya ait 483 parsel sayılı taşınmazın 2.995,85 m²’lik kısmında irtifak hakkı ve 12,01 m²’lik kısmında pilon yeri tesisi için acele kamulaştırma kararı alır; kıymet takdir komisyonunun bedelinde anlaşma sağlanamaz. |
| 8/10/2019 | TEDAŞ, Muratlı Asliye Hukuk Mahkemesinde kamulaştırma bedel tespiti ve tescil davası açar. |
| 9/7/2020 | Mahkeme bedeli tespit eder; irtifak hakkının tesciline ve pilon yeri kısmının TEDAŞ adına tesciline karar verir. |
| 11/1/2021 | TEDAŞ istinaf dilekçesi verir. |
| 25/1/2021 | TEDAŞ’ın istinaf dilekçesi başvurucuya tebliğ edilir. |
| 4/2/2021 | Başvurucu, cevap dilekçesiyle katılma yoluyla istinaf başvurusunda bulunur ve gerekli harçları yatırır. |
| 16/2/2022 | İstanbul BAM 39. Hukuk Dairesi, TEDAŞ’ın istinafını esastan reddeder ve kesin karar verir; katılma yoluyla istinaf hakkında karar kurmaz. |
| 21/3/2022 | Nihai hükmü 22/2/2022’de öğrenen başvurucu bireysel başvuruda bulunur. |
Tablodan görüleceği üzere başvurucu, tebliğden itibaren on gün içinde, yani HMK 347/2’deki iki haftalık sürenin içinde cevap dilekçesini vermiştir. Harç eksikliği ya da süre aşımı gibi bir usul sorunu kararda tespit edilmemiştir. Adalet Bakanlığı görüşünde somut olayın kendine özgü koşullarının dikkate alınması gerektiğini belirtmekle yetinmiş, başvurucu da bu görüşe karşı beyanda bulunmamıştır.
🧩 Anayasa Mahkemesinin kullandığı ölçüt
Bölüm, başvuruyu adil yargılanma hakkının güvencelerinden biri olan mahkemeye erişim hakkı kapsamında incelemiştir. Gerekçede kurulan çerçeve üç basamaklıdır:
- Hakkın kapsamı: Anayasa’nın 36. maddesi herkese yargı mercileri önünde iddia ve savunma hakkı tanır. Mahkemeye erişim hakkı yalnızca ilk derece mahkemesinde dava açmayı değil, kanunda itiraz, istinaf veya temyiz gibi bir yol öngörülmüşse bu yollara başvurmayı da kapsar.
- Müdahalenin varlığı: İstinaf başvurusunun esasının incelenmemesi, bu hakka yönelik bir müdahaledir.
- Anayasa’nın 13. maddesi testi: Müdahalenin kanunla öngörülmüş olması, haklı bir sebebe dayanması ve ölçülülük ilkesine aykırı olmaması gerekir. Bu şartlardan biri karşılanmazsa 36. madde ihlal edilmiş olur.
Bölüm, kanunilik şartını da ayrıntılandırmıştır: Müdahalenin, Türkiye Büyük Millet Meclisince çıkarılmış şeklî anlamda bir kanuna dayanması gerekir; bunun yanında kanunun metni ve uygulaması, bireylerin davranışlarının sonucunu öngörebilecekleri ölçüde belirli, ulaşılabilir ve öngörülebilir olmalıdır.
🔍 Neden “kanunilik” aşamasında ihlal bulundu?
Kararın en dikkat çekici yanı, Bölümün meşru amaç ya da ölçülülük tartışmasına hiç girmemesidir. Bunun nedeni, ortada değerlendirilecek bir sınırlama gerekçesinin bulunmamasıdır. Bölge adliye mahkemesi katılma yoluyla istinafı ne süre, ne harç, ne de başka bir sebeple reddetmiştir; bu talep hakkında hiçbir değerlendirme yapmamıştır. Bölüm bu durumu şöyle tespit etmiştir:
- Başvurucunun 4/2/2021 tarihli cevap dilekçesiyle katılma yoluyla istinaf talebinde bulunduğu sabittir.
- Bölge adliye mahkemesi 16/2/2022 tarihli kararında yalnızca davacının istinaf itirazlarını değerlendirmiştir.
- Katılma yoluyla yapılan talep hakkında olumlu veya olumsuz bir karar verilmemiş, talep bir sonuca bağlanmamıştır.
Hukuken öngörülmüş bir başvuru yolunun, hiçbir kanuni gerekçe gösterilmeden yanıtsız bırakılması, müdahaleyi dayanaktan yoksun kılar. Bölüm bu nedenle müdahalenin kanunilik ölçütünü karşılamadığı sonucuna varmış ve Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine hükmetmiştir. Kararda meşru amaç ve ölçülülük ölçütleri ayrıca tartışılmamıştır.
İstinaf süresinin tefhimden başlatılarak başvurunun süre yönünden reddedildiği bir dosyayı ele alan istinaf süresi ve tefhim yazısında bir ret kararı ve gerekçesi bulunuyordu. Bu dosyada ise katılma yoluyla yapılan talep hakkında herhangi bir ret kararı da kurulmamıştır.
🔁 Giderim: tazminat değil, yeniden yargılama
Başvurucu ihlalin tespitini, sonuçlarının ortadan kaldırılmasını ve miktar belirtmeden tazminat istemiştir. Bölüm, ihlalin sonuçlarının giderilmesi için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar ve zorunluluk bulunduğunu belirtmiştir. Anayasa’nın 148 ve 153. maddeleri ile 6216 sayılı Kanun’un 50 ve 66. maddeleri uyarınca kararın gönderildiği yargı merciinin yapacağı iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatmak ve ihlal kararındaki ilkelere uygun yeni bir karar vermektir.
Hüküm fıkrası bu doğrultuda şu sonuçları içermektedir:
- Mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna,
- Anayasa’nın 36. maddesi kapsamındaki mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine,
- Kararın, yeniden yargılama için İstanbul BAM 39. Hukuk Dairesine (E.2021/343, K.2022/310) iletilmek üzere Muratlı 1. Asliye Hukuk Mahkemesine (E.2019/347, K.2020/123) gönderilmesine,
- Tazminat talebinin reddine; yeniden yargılamanın yeterli giderim sağlayacağı kabul edilmiştir,
- 664,10 TL harç ve 40.000 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 40.664,10 TL yargılama giderinin başvurucuya ödenmesine.
Karar oy birliğiyle verilmiştir. Yeniden yargılamada bölge adliye mahkemesinin, katılma yoluyla yapılan istinaf başvurusunu ele alarak bir sonuca bağlaması gerekecektir; bu incelemenin sonucunun ne olacağı ise Anayasa Mahkemesinin kararında öngörülmemiştir.
🧭 Kararın sınırları ve uygulamaya yansıması
Karar, kamulaştırma bedelinin ne olması gerektiği konusunda herhangi bir değerlendirme içermez. Anayasa Mahkemesi mülkiyet hakkı yönünden bir inceleme yapmamış, yalnızca usule ilişkin güvenceyi ele almıştır. Bu nedenle kararın asıl önemi, kamulaştırma davalarıyla sınırlı olmayıp HMK’ya tabi bütün davalarda katılma yoluyla istinafın akıbetine ilişkin olmasıdır:
- Katılma yoluyla istinaf, asıl istinafın gölgesinde kalan ikincil bir talep değil; hakkında karar verilmesi gereken bağımsız bir kanun yolu başvurusudur.
- Kararda belirleyici olan, talep hakkında olumlu ya da olumsuz bir karar verilmemesidir; Bölüm, talebin bir sonuca bağlanmamasını kanunilik şartıyla bağdaşır görmemiştir.
- Bölge adliye mahkemesi kararının “kesin” olması, yanıtsız kalan talep bakımından bireysel başvuru yolunu kapatmamıştır; ihlalin sonucu olarak yeniden yargılama yolu açılmıştır.
- Kararda, harcın yatırıldığı ve cevap dilekçesinin süresinde verildiği özellikle vurgulanmıştır. Bu olguların bulunmadığı dosyalarda değerlendirme farklılaşabilir.
Kesinlik sınırı nedeniyle bir mahkeme kararının denetlenemediği bir başka mahkemeye erişim uyuşmazlığı için kooperatif tapu davasında kesin hüküm yazısı bu kararla birlikte okunabilir.
❓ Merak edilenler
Kendi istinaf süresini kaçıran taraf neden yine de istinaf yoluna gidebildi?
HMK 348/1, istinaf dilekçesi kendisine tebliğ edilen tarafın, başvurma hakkı bulunmasa veya başvuru süresini geçirmiş olsa bile cevap dilekçesiyle istinaf yoluna başvurabileceğini öngörür. Bu davada başvurucu, karşı tarafın istinaf dilekçesinin tebliğinden on gün sonra, HMK 347/2’deki iki haftalık süre içinde cevap dilekçesini vermiş ve harcı yatırmıştır.
Asıl istinaf reddedildiğine göre katılma yoluyla istinaf da reddedilmiş sayılmaz mı?
HMK 348/2 yalnızca iki hâli düzenler: asıl başvuranın talebinden feragat etmesi ve asıl başvurunun esasa girilmeden reddi. Somut olayda asıl başvuru esastan incelenip reddedilmiştir. Anayasa Mahkemesi, katılma yoluyla yapılan talebin bir sonuca bağlanmadığını tespit etmiş ve bu durumu kanuni dayanaktan yoksun bir müdahale olarak görmüştür.
Başvurucuya neden tazminat ödenmedi?
Bölüm, ihlalin sonuçlarının yeniden yargılama ile ortadan kaldırılabileceğini ve bunun yeterli giderim sağlayacağını kabul etmiştir. Bu nedenle tazminat talebi reddedilmiş, yalnızca 40.664,10 TL yargılama giderinin ödenmesine karar verilmiştir.
Anayasa Mahkemesi kamulaştırma bedelini de değerlendirdi mi?
Hayır. Başvuru yalnızca mahkemeye erişim hakkı yönünden incelenmiştir. Bedelin yeterli olup olmadığı ya da mülkiyet hakkına ilişkin bir ihlal bulunup bulunmadığı kararın konusu değildir; bu meseleler, yeniden yargılamada bölge adliye mahkemesinin katılma yoluyla istinaf talebini incelemesiyle gündeme gelebilecektir.
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim sayfası üzerinden ulaşım bilgilerine, Emsal Kararlar arşivinden serinin diğer yazılarına erişilebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; özet, Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümünün Kararlar Bilgi Bankası’nda yayımlanan bireysel başvuru kararından derlenmiştir. Değerlendirme, katılma yoluyla istinaf talebinin süresinde ve harcı yatırılarak yapıldığı, bölge adliye mahkemesinin ise bu talep hakkında hiçbir karar vermediği somut dosyaya dayanmaktadır; talebin süresi, harcı ve bölge adliye mahkemesinin gerekçesi farklı olan dosyalarda sonuç değişebilir. Yazı kullanılarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
