KYOK Sonrası Açılan SPK Davası – Yargıtay CGK 2015/241

Sermaye piyasası suçlarında aynı olay çoğu zaman iki farklı kanun açısından değerlendirilir: Türk Ceza Kanunu’ndaki genel suç tipleri ve Sermaye Piyasası Kanunu’ndaki özel suç tipleri. Halka açık bir şirketten grup şirketlerine kaynak aktarıldığı iddiası, bir savcılığa göre güveni kötüye kullanma, bir başka savcılığa göre örtülü kazanç aktarımı olabilir. Peki savcılık aynı fiil için bir suç adıyla kovuşturmaya yer olmadığına (KYOK) karar verir, bu karar itirazla kesinleşir ve ardından aynı fiil başka bir suç adıyla iddianameye konu edilirse ne olur? Yargıtay Ceza Genel Kurulu, borsada işlem gören iki gazete şirketinin kâğıt ithalatına ilişkin dosyada bu soruyu yanıtladı.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 23.06.2015 tarihli ve E.2013/700, K.2015/241 sayılı kararıyla, sanıkların beraatine ilişkin direnme hükmünü esasa girmeden bozmuştur. Gerekçe, aynı fiil hakkında itirazla kesinleşmiş bir KYOK bulunmasına rağmen kanundaki ek şart yerine getirilmeden iddianame düzenlendiği ve bu nedenle ortada usulüne uygun açılmış bir kamu davası bulunmadığıdır. Karar, birinci müzakerede yeterli çoğunluk sağlanamadığı için ikinci müzakerede oy çokluğuyla verilmiştir.
📰 Kâğıt ithalatı ve off-shore aracılar
Karar metnine göre 2001 yılındaki basın haberleri üzerine SPK, aynı medya grubuna ait ve hisseleri borsada işlem gören iki gazetecilik şirketinin ithalatını incelemiştir. SPK’nın başlattığı inceleme sonunda düzenlenen 14.10.2008 tarihli denetleme raporunda, 1997-2007 döneminde ithalatın doğrudan üretici firmalardan değil, grubu kontrol eden ailenin sahip olduğu, personeli ve işyeri bulunmayan yurt dışı şirketler üzerinden ve %30’a varan fiyat farklarıyla yapıldığı belirtilmiştir.
SPK’nın 25.09.2009 tarihli kararında ise halka açık iki şirketin kârının ve mal varlığının faiz hariç toplam 33.117.914 TL azaltıldığı değerlendirilmiştir.
🔀 İki savcılık, iki nitelendirme
Düğüm, soruşturma evresindeki nitelendirme farkıdır:
- 21.10.2008: SPK, sorumlu görülen kişiler hakkında TCK 155 (güveni kötüye kullanma) ve 2499 sayılı Kanun’un 48. maddesi kapsamında Üsküdar Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulundu.
- 29.05.2009: Üsküdar Cumhuriyet Başsavcılığı, eylemin örtülü kazanç aktarımı olarak değerlendirilmesi gerektiğini belirterek yetkisizlik kararı verdi.
- 01.06.2009: İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, SPK’nın 2499 sayılı Kanun’un 47. maddesi kapsamında yazılı başvurusu bulunmadığını belirterek dosyayı geri gönderdi.
- 08.06.2009: Üsküdar Cumhuriyet Başsavcılığı aynı gün iki karar verdi: güveni kötüye kullanma yönünden ek kovuşturmaya yer olmadığına, örtülü kazanç aktarımı yönünden ise yeniden yetkisizlik kararı.
- 26.06.2009: KYOK’a yapılan itiraz, Kadıköy 1. Ağır Ceza Mahkemesi Başkanınca reddedildi.
- 23.12.2009: SPK’nın 2499 sayılı Kanun’un 49. maddesine dayalı yeni başvurusu üzerine İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı iddianame düzenledi.
KYOK gerekçesinde savcılık, özel norm olan 2499 sayılı Kanun’un 15/son maddesinin uygulanacağı bir durumda genel norm olan TCK 155’teki suçun oluşmadığını kabul etmişti. Anlatılan olay aynıydı; yalnızca suçun adı değişmişti.
🏛️ Dava aşamaları
İddianamenin iadesi kararı itiraz üzerine kaldırıldıktan sonra İstanbul 15. Asliye Ceza Mahkemesi 06.01.2010 tarihinde bu kez, tek ve bölünemez nitelikteki fiil hakkında kesinleşmiş bir KYOK bulunduğunu, yeni delil ortaya çıkmadan ve itirazı reddeden merci karar vermeden soruşturmaya devam edilemeyeceğini belirterek yargılamanın durmasına karar verdi. SPK’nın itirazı üzerine İstanbul 7. Ağır Ceza Mahkemesi 27.01.2010 tarihinde, aynı eylemle birden fazla suçun işlenebileceği (TCK 44) ve KYOK’un 2499 sayılı Kanuna aykırılık soruşturmasına engel olmadığı gerekçesiyle durma kararını kaldırdı.
Yargılamaya devam eden İstanbul 7. Asliye Ceza Mahkemesi 06.07.2011 tarihinde sanıkların beraatine karar verdi. Yargıtay 7. Ceza Dairesi 17.04.2012 tarihinde, paravan şirketlerin sürece sokulmasının başlı başına örtülü işlem olduğu görüşüyle hükmü bozdu. Yerel mahkeme 02.07.2013 tarihinde, bilirkişi incelemesinde ithalatın yalnızca %4’lük kısmının emsalinden yüksek, %96’lık kısmının daha düşük bedelli olduğunun saptandığını belirterek beraat hükmünde direndi.
🧩 Genel Kurulun önüne çıkan ön sorun
Özel Daire ile yerel mahkeme arasındaki uyuşmazlık suçun sübutuna, yani örtülü kazanç aktarımının oluşup oluşmadığına ilişkindi. Ceza Genel Kurulu ise Yargıtay İç Yönetmeliğinin 27. maddesi uyarınca önce şu soruyu ele aldı: Aynı fiil hakkında itirazla kesinleşmiş bir KYOK bulunurken açılan dava, CMK 172/2 ve 173/6 karşısında usulüne uygun açılmış bir kamu davası mıdır?
Son söz hakkı, 6362 sayılı Kanun’un 110/1-b maddesindeki “gibi” ibaresinin Anayasa Mahkemesince iptalinin etkisi ve emsal fiyat araştırması gibi diğer meseleler, ön sorunda bozma kararı verildiği için incelenmemiştir.
⚖️ “Aynı fiil” ve KYOK’un önleyici etkisi
Çoğunluk görüşü birkaç temel tespite dayanmaktadır:
- Ek KYOK da KYOK’tur: Soruşturma kapsamındaki fiillerin bir kısmı için verilen “ek kovuşturmaya yer olmadığına dair karar”, hukuki niteliği ve sonuçları bakımından olağan KYOK’tan farklı değildir.
- Fiil, nitelendirmeden bağımsızdır: Ceza muhakemesindeki fiil, KYOK veya iddianamede yer, zaman, süre ve araçlarıyla bireyselleştirilen olaylar bütünüdür. Savcının yaptığı hukuki nitelendirmenin fiilin aynı olup olmadığının belirlenmesinde önemi yoktur.
- Non bis in idem soruşturmayı da kapsar: CMK 172/2 ile bu ilke soruşturma evresine de taşınmıştır. KYOK kesin hüküm değildir; ancak şüpheli bakımından “kesin hükmün önleme etkisine benzer” bir hukuki güvenlik alanı yaratır.
- İtirazla kesinleşen KYOK’ta ek şart: İtirazın reddiyle kesinleşen KYOK’tan sonra savcının dava açabilmesi için yeni delilin yanında, itiraz dilekçesi hakkında karar vermiş merciin bu konuda yeniden karar vermesi gerekir. Kanun koyucu bunu ceza muhakemesi şartı olarak düzenlemiştir.
Somut olayda KYOK’ta anlatılan fiil ile iddianamedeki fiil aynıdır: halka açık iki şirketin ithalatının, katkısı olmayan off-shore şirketler üzerinden yapılarak bu şirketlere haksız menfaat sağlanması. Örtülü kazanç aktarımı yönündeki yetkisizlik kararı, aynı fiil hakkında verilmiş ve itirazla kesinleşmiş KYOK’u ortadan kaldırmaz. Genel Kurula göre yapılması gereken, mahkemenin durma kararı vererek itiraz merciinin karar vermesini beklemesi ve sonucuna göre hüküm kurmasıdır. Direnme hükmü bu nedenle bozulmuştur.
🗣️ Geniş karşı oy cephesi
Karar, Genel Kurul Başkanının da aralarında bulunduğu çok sayıda üyenin karşı oyuyla verilmiştir. Karşı oylarda öne çıkan görüşler şunlardır:
- Güveni kötüye kullanma yönünden verilen ek KYOK, soruşturmayı sona erdiren gerçek bir KYOK değildir; fiilin aslı hiçbir aşamada takipsiz bırakılmamış, yetkisizlik kararıyla soruşturma sürmüştür.
- Fiilin vasfen ikiye bölünüp bir vasıftan KYOK, diğerinden iddianame düzenlenmesi hukuken mümkün değilse, fiilin aslıyla ilgili sürdürülen işleme üstünlük tanınmalıdır.
- Durma kararı itiraz üzerine ağır ceza mahkemesince kesin olarak kaldırılmış, usul itirazları 7. Ceza Dairesinin bozma kararıyla da denetimden geçmiştir; bu aşamada yeniden incelenemez.
- Bir karşı oyda, izne bağlı bir soruşturmada izin alınmadan verilen KYOK’un hukuki değerden yoksun sayıldığı bir Yargıtay kararına atıf yapılmış; iddianamenin SPK’nın 2499 sayılı Kanun kapsamındaki başvurusu üzerine düzenlendiği ve yeterli görülmesi gerektiği savunulmuştur. Bir diğer karşı oyda sorunun TCK 44 ile CMK 225 ve 226. maddelerine ilişkin yerleşik uygulamalar ışığında çözülmesi gerektiği belirtilmiştir.
Örtülü kazanç ile güveni kötüye kullanma arasındaki maddi hukuk ayrımı için CGK 2021/477 yazısına bakılabilir.
🆕 2017 sonrası kanun metni ve bugünkü önemi
Karar, CMK 172/2 ve 173/6’nın o tarihteki metinlerine göre verilmiştir. Bu maddeler daha sonra KHK-680 ile değiştirilmiş, değişiklik 7072 sayılı Kanunla aynen kabul edilmiştir. Bugünkü metne göre:
- CMK 172/2: KYOK’tan sonra kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak yeni delil elde edilmedikçe ve bu hususta sulh ceza hâkimliğince bir karar verilmedikçe aynı fiilden dolayı kamu davası açılamaz.
- CMK 173/6: İtirazın reddedilmesi hâlinde aynı fiilden dolayı kamu davası açılabilmesi için 172/2 uygulanır.
- CMK 173/1: İtiraz mercii artık ağır ceza mahkemesi başkanı değil, ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğidir.
Dolayısıyla Genel Kurulun itirazla kesinleşen KYOK için aradığı “yeni delil + merci kararı” şartı, bugün itiraz edilip edilmediğine bakılmaksızın tüm KYOK’lar için genel kural hâline gelmiştir. Kararın “aynı fiil” ve nitelendirmeden bağımsızlık yönündeki tespitleri ise güncelliğini korumaktadır.
Sermaye piyasası açısından da bir not düşmek gerekir: Örtülü kazanç aktarımı bugün 6362 sayılı Kanun’un 110/1-b ve c bentlerinde, güveni kötüye kullanma suçunun nitelikli hâli olarak düzenlenmiştir. Aynı olayın hem TCK 155 hem de 6362 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilebildiği dosyalarda soruşturma kararlarının kapsamı, sonraki yargılamanın geçerliliğini etkileyebilir. Yatırım şikâyetlerinde takipsizlik kararları için bkz. izinsiz sermaye piyasası faaliyetinde takipsizlik yazısı.
💬 Soru ve cevaplar
Ek kovuşturmaya yer olmadığına dair karar ile KYOK arasında fark var mı?
Savcı suçun adını değiştirerek aynı olay için dava açabilir mi?
Genel Kurul sanıkları beraat ettirdi mi?
Bugün KYOK'tan sonra dava açılması için ne gerekir?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında; sermaye piyasası suçlarına ilişkin diğer kararlar Emsal Kararlar sayfasında yer almaktadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Yargıtay Ceza Genel Kurulunun Yargıtay Karar Arama sisteminde yayımlanan bozma kararından derlenmiştir. Karar, CMK 172 ve 173. maddelerinin 2017 öncesi metinlerine göre verilmiştir; bu maddeler sonradan değiştirilmiştir. Karar metnindeki kişi adları ve doktrin atıfları PDF’ten çıkarılmıştır. Benzer görünen bir dosyada sonuç; soruşturma kararlarının içeriğine, fiilin anlatılış biçimine, uygulanacak kanun metnine ve mahkemenin değerlendirmesine göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.




