Örtülü Kazanç mı, Güveni Kötüye mi? – Yargıtay CGK 2021/477

Halka açık bir şirketin yönetim kurulu, fabrikayı aynı gruptaki bir şirkete kiralar; kira yıllarca tahsil edilmez, üstüne aynı şirkete veresiye mal satılır. Küçük pay sahipleri için sonuç bellidir: Şirketin mal varlığı erir. Ceza hukuku açısından ise soru o kadar kolay değildir. Bu tablo, Sermaye Piyasası Kanunu’ndaki “örtülü kazanç aktarımı” suçu mudur, yoksa Türk Ceza Kanunu’ndaki hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma mı? Aynı dosyada ilk derece mahkemesi, özel daire ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı farklı cevaplar verdi; son sözü Ceza Genel Kurulu söyledi.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 14.10.2021 tarihli ve E.2019/140, K.2021/477 sayılı kararıyla, yönetim kurulu üyelerinin eylemini örtülü kazanç aktarımı yasağına aykırılık olarak değil, TCK 155/2’deki hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma suçu olarak nitelendirmiş; suçun 7188 sayılı Kanun’la uzlaştırma kapsamına alınması nedeniyle de mahkûmiyet hükümlerini bozmuştur.
🏭 Kiralanan fabrika ve tahsil edilmeyen alacak
Karar metnine göre şirket, pamuk ipliği ve tekstil dokuma ürünleri üreten, merkezi İstanbul’da, fabrikası Gaziantep’te bulunan bir anonim şirketti. 30.06.2006 itibarıyla paylarının %48,39’u halka açıktı ve en büyük ortağı %25,45 pay ile bir holding şirketiydi. Sanıklar, farklı dönemlerde şirketin yönetim kurulu başkanı ve üyeleri olarak görev yapan üç kişiydi.
Mali sıkıntıya giren şirket, 05.11.2003’te fabrikayı makine ve demirbaşlarıyla beş yıllığına grup içindeki bir pazarlama şirketine kiraladı; özel durum açıklamasında borçların kira ve fason üretim gelirleriyle ödeneceği belirtilmişti. Sermaye Piyasası Kurulunun 11.01.2008 tarihli denetleme raporu ise farklı bir tablo ortaya koydu:
- Kira bedellerinin hiçbiri nakit olarak tahsil edilmemiş, yalnızca kiracının cari hesabına borç kaydı yapılmıştı.
- Kira karşılığı alınan senetler, kira günlerinde hesap borçlandırılarak kiracıya geri iade edilmişti; bu yolla toplam 4.800.000 YTL tutarında senet iade edilmişti.
- Kiracı şirketten olan alacak 31.05.2007 itibarıyla 5.696.491 YTL’ye ulaşmıştı; alacağın 3.340.811,8 YTL’lik kısmı bir dönem yeni kiracı şirketin hesabına aktarılmış, sonra ters kayıtla geri alınmıştı.
- Kira sözleşmesi 29.03.2006’da feshedildikten sonra, faal olmayan ve sermayesi karşılıksız kalan bu şirkete 31.03.2007 tarihinde 1.562.000 TL tutarında veresiye mal satılmıştı.
- Alacak için faiz tahakkuku yapılmamış, icra takibi ise ancak Kurulun 02.05.2008 tarihli uyarısından sonra, 11.06.2008’de 2.298.459,16 TL için başlatılmıştı.
Bir icra mahkemesi de 14.03.2006 tarihli kararında kira sözleşmesini muvazaalı kabul etmişti. Kurul, 14.07.2008 tarihinde sanıklar hakkında TCK 155 kapsamında suç duyurusunda bulundu ve Kadıköy Cumhuriyet Başsavcılığı 02.10.2009 tarihinde hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma suçundan kamu davası açtı.
⚖️ On yılı aşan yargılama: görevsizlikten Genel Kurula
Dosyanın seyri, nitelendirmenin ne kadar tartışmalı olduğunu gösterir:
- Kadıköy 2. Asliye Ceza Mahkemesi, 04.10.2011’de eylemin mülga 2499 sayılı Kanun’a muhalefet oluşturabileceği gerekçesiyle görevsizlik kararı verdi; İstanbul 13. Asliye Ceza Mahkemesi, Kurulun yazılı başvurusu bulunmadığını belirterek karşı görevsizlik kararı verdi.
- Yargıtay 5. Ceza Dairesi, 08.10.2012’de İstanbul 13. Asliye Ceza Mahkemesinin görevsizlik kararını kaldırdı.
- İstanbul 13. Asliye Ceza Mahkemesi, 21.12.2012’de sanıkların güveni kötüye kullanma suçundan beraatine hükmetti.
- Katılan vekilinin temyizi üzerine (Kapatılan) 19. Ceza Dairesi, 25.10.2016’da kararı bozdu: Daireye göre sanıklar, kira borcunu ödemeyen ilişkili şirket hakkında yaklaşık beş yıl takip yapmayıp ona ayrıca mal satarak örtülü işlemle halka açık ortaklığın mal varlığını azaltmıştı.
- Bozmaya uyan yerel mahkeme, 21.02.2018’de her bir sanığı 2499 sayılı Kanun’un 15/son ve 47/6. maddeleri uyarınca 2 yıl 6 ay hapis ve 100.000 TL adli para cezasıyla cezalandırdı; özel daire 28.01.2019’da hükmü onadı.
- Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı itiraz etti; özel daire itirazı yerinde görmeyince dosya Ceza Genel Kuruluna geldi.
Başsavcılığın itirazı suç tarihi ve lehe kanun karşılaştırmasına yönelikti: İtiraza göre suç 31.03.2007’de tamamlanmıştı, üç ayrı kanuna göre hüküm kurulup sonuçlar karşılaştırılmamıştı ve adli para cezası suç tarihindeki azami miktarı aşıyordu.
🔍 Ceza Genel Kurulunun cevabı
Ceza Genel Kurulu önce bir ön sorunu ele aldı: Eylem gerçekten örtülü kazanç aktarımı suçu mudur, değilse iddianamedeki gibi hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma mıdır?
Kurula göre yasağın amacı, halka açık ortaklıklarda sermayeyi ve küçük pay sahiplerini şirketi kontrol edenlerin avantajlı konumuna karşı korumaktır. Suç tarihindeki düzenlemeye göre bu suç, ilişkili bir kişi veya teşebbüsle emsallerine göre bariz şekilde farklı fiyat, ücret ve bedel uygulamak gibi örtülü işlemlerle şirketin kârını veya mal varlığını azaltmayı gerektiriyordu. Kurul ayrıca, Anayasa Mahkemesinin 14.11.2013 tarihli kararıyla 6362 sayılı Kanun’daki “gibi” ibaresinin iptal edildiğini ve mülga düzenlemenin unsurları itibarıyla daha lehe olduğunu dikkate aldı.
Somut olayda şirket, faal olmayan ve sermayesi karşılıksız kalmış ilişkili bir şirkete muvazaalı kira sözleşmesiyle fabrikasını kiralamış, alacağını tahsil etmemiş ve aynı şirkete veresiye mal satmıştı. Ancak Kurula göre bu işlemlerde emsallerine göre bariz şekilde farklı bir fiyat, ücret veya bedel uygulandığı söylenemezdi. Bu nedenle örtülü kazanç aktarımı suçu unsurları itibarıyla oluşmamıştı.
Buna karşılık sanıklarla şirket tüzel kişiliği arasındaki ilişki bir hizmet ilişkisiydi. Genel kurul, şirketin mal varlığını faaliyet konusuna uygun ve tüm ortakların ortak çıkarı doğrultusunda kullanılmak üzere yönetim kuruluna tevdi etmişti. Üretim yapılan fabrikanın ilişkili şirkete kiralanması, kira gelirinin tahsil edilmemesi ve ödeme gücü olmayan şirkete mal satılması, sanıkların şirket mal varlığı üzerinde tevdi amacına aykırı tasarrufta bulunarak şirketi ve ortakları zarara uğratması olarak değerlendirildi. Eylemler bir bütün hâlinde TCK 155/2’deki hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma suçunu oluşturuyordu.
Bu ön soruna ilişkin karar oy çokluğuyla verildi. İki Genel Kurul üyesi, eylemin mülga Kanun’daki örtülü kazanç aktarımı suçunu oluşturduğu görüşüyle karşı oy kullandı. Varılan sonuç karşısında “gibi” ibaresinin iptalinin sanıkların durumunu nasıl etkileyeceği ayrıca tartışılmadı.
🧩 İki suç arasındaki sınır
6362 sayılı Kanun’un 110. maddesi örtülü kazanç aktarımını “güveni kötüye kullanma suçunun nitelikli hâli” sayar ve TCK 155/2’ye göre verilecek cezanın üç yıldan az olamayacağını öngörür. İki suç aynı ailedendir; örtülü kazanç tipi daha dar unsurlar arar:
- Örtülü kazanç aktarımı: İlişkili kişiyle yapılan işlemde emsallerine göre bariz şekilde farklı fiyat, ücret veya bedel ya da kanunda sayılan benzeri bir örtülü işlem; buna bağlı olarak halka açık ortaklığın kârının veya mal varlığının azalması.
- Hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma: Yönetim yetkisi gereği tevdi edilen şirket mal varlığı üzerinde, kendisinin veya başkasının yararına, tevdi amacına aykırı tasarruf; fiyatın emsale aykırılığı aranmaz.
Örtülü kazanç meselesinin hukuk boyutunda zarar şartı için sitemizdeki Yargıtay 11. HD 2025/7387 kararına; güveni kötüye kullanma ile dolandırıcılık arasındaki sınır için Yargıtay 11. CD 2025/16534 kararına bakılabilir.
🤝 Uzlaştırma ve lehe kanun boyutu
Ceza Genel Kurulunun ikinci tespiti, oy birliğiyle verildi. Hükümden sonra, 24.10.2019 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 7188 sayılı Kanun ile CMK 253 değiştirilmiş ve TCK 155’teki güveni kötüye kullanma suçu uzlaştırma kapsamına alınmıştı. Eylem bu suç olarak nitelendirildiğine göre yerel mahkemenin, CMK 223/8’in ikinci cümlesi uyarınca durma kararı verip CMK 253 ve 254’teki usulle uzlaştırma işlemlerini yerine getirmesi, sonucuna göre sanıkların hukuki durumunu yeniden değerlendirmesi gerekiyordu.
Sonuç olarak Kurul, itirazı değişik gerekçeyle kabul edip onama kararını kaldırdı ve mahkûmiyet hükümlerini bu iki nedenle bozdu.
Sermaye piyasası suçlarında lehe kanun karşılaştırması için sitemizdeki Yargıtay CGK 2022/835 kararına bakılabilir.
📈 Pay sahipleri açısından anlamı
Karar, halka açık şirketlerde grup içi işlemlerle mal varlığının aşındırılması iddialarında özel sermaye piyasası suçu oluşmadığında eylemin cezasız kalmadığını, genel nitelikteki güveni kötüye kullanma suçunun devreye girdiğini göstermektedir. Ancak bu nitelendirme sanıklar için bazı sonuçlar da doğurmuştur: TCK 155 kapsamındaki suç uzlaştırmaya tabidir ve 6362 sayılı Kanun’daki üç yıllık alt sınır uygulanmaz.
Kararın neyi söylemediği de not edilmelidir. Ceza Genel Kurulu nihai bir mahkûmiyet kurmamış, dosyayı uzlaştırma ve yeniden değerlendirme için yerel mahkemeye göndermiştir; sonraki aşamanın sonucu karar metninde yer almaz. Ayrıca karar, 2003-2008 dönemindeki eylemler ve mülga 2499 sayılı Kanun üzerinden verilmiştir; 6362 sayılı Kanun’un 110/1-c bendindeki “emsallerine uygunluk, piyasa teamülleri, ticari hayatın basiret ve dürüstlük ilkeleri” ölçütü daha geniş olduğundan, bugün işlenen bir eylemde değerlendirme farklılaşabilir.
💬 Merak edilenler
Grup şirketine ödenmeyen kira her zaman örtülü kazanç aktarımı mıdır?
Yönetim kurulu üyeleri neden hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanmadan sorumlu tutuldu?
Karar oy birliğiyle mi verildi?
Uzlaştırma bu dosyada neden gündeme geldi?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında; sermaye piyasası ve yatırım uyuşmazlıklarına ilişkin diğer kararlar Emsal Kararlar sayfasında yer almaktadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Yargıtay Ceza Genel Kurulunun Yargıtay Karar Arama sisteminde yayımlanan kararından ve bu kararda aktarılan özel daire, yerel mahkeme ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı görüşlerinden derlenmiştir. Karar metninde sanıkların ve şirketlerin adları yer almamakta veya kısaltılmaktadır. Bozmadan sonraki uzlaştırma ve yargılamanın sonucu bu yazının kapsamı dışındadır. Benzer görünen bir uyuşmazlıkta sonuç; işlemlerin niteliğine, fiyat ve bedellerin emsallere uygunluğuna, suç tarihinde yürürlükte olan kanuna ve mahkemenin değerlendirmesine göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.




