Kripto Borsası İçin Devlete Dava – Danıştay 13. D 2021/3189

Bir akşam saat 20.00’de ekrana “bakım çalışması” duyurusu düşer. Ertesi gün kullanıcılar hesaplarına giremez; kısa süre sonra şirket kurucusunun, yatırımcıların kripto varlıklarının saklandığı “soğuk cüzdan” ile yurt dışına çıktığı anlaşılır. Zarara uğrayan yatırımcıların ilk sorusu genellikle paranın nerede olduğudur. İkinci soru ise daha az konuşulur: Bu platform faaliyet gösterirken onu denetlemesi beklenen kamu kurumlarının bir sorumluluğu var mıdır ve böyle bir iddia hangi mahkemede ileri sürülür? Danıştay 13. Dairesi, 2021 baharında yaşanan böyle bir çöküşün ardından üç yatırımcının açtığı tazminat davasında ikinci sorunun usul boyutunu karara bağladı.
Danıştay 13. Dairesi, 06.10.2021 tarihli ve E.2021/4252, K.2021/3189 sayılı kararıyla, iki bakanlık ve bir kurula karşı hizmet kusuru iddiasıyla açılan tam yargı davasının ilk derece olarak Danıştay’da görülemeyeceğine hükmederek davayı görev yönünden reddetmiş ve dosyanın Ankara İdare Mahkemesine gönderilmesine oybirliğiyle karar vermiştir.
🧊 Bir “bakım çalışması” duyurusu ve kaybolan cüzdan
Karar metni, olayları davacıların anlatımına dayanarak kısaca özetlemektedir. Buna göre bir teknoloji anonim şirketi, internet sitesi üzerinden yatırımcılara kripto varlık ticareti hizmeti sunmaktadır. Şirket 20.04.2021 günü saat 20.00’de sitede bakım çalışması yapılacağını duyurmuştur. Aynı gün şirket kurucusunun, yatırımcıların kripto varlıklarının içinde bulunduğu ve “soğuk cüzdan” olarak adlandırılan cihazla yurt dışına çıktığı anlaşılmış; şirket uhdesindeki kripto varlıkların akıbeti meçhul kalmıştır.
Soğuk cüzdan, kripto varlıkların özel anahtarlarının internete bağlı olmayan bir cihazda saklanması yöntemidir. Platformlar, kullanıcı varlıklarının önemli bir kısmını güvenlik amacıyla bu şekilde tutabilir. Ancak kullanıcı açısından bu, varlıkların fiilen platformun kontrolündeki bir cihaza bağlı olması demektir. Karar metninde şirketin ve internet sitesinin adı anonimleştirilmiştir; yazımızda da bu nedenle platform adına yer verilmemiştir.
🏛️ Yatırımcılar kime, ne için dava açtı?
Dava, şirkete veya kurucusuna karşı değil, devlete karşı açılmıştır. Üç davacı, iki bakanlık ile bir kurulu davalı göstermiştir. Karar metninde bu idarelerin adları da anonimleştirilmiştir. Davacıların iddiası özetle şöyledir:
- Şirket, kripto varlık sağlayıcısı olarak faaliyet göstermiştir.
- Davalı idareler, mevzuatın kendilerine verdiği denetim ve gözetim yetkilerini bu şirket bakımından kullanmamıştır.
- Bu ihmal nedeniyle yatırımcılar zarara uğramıştır.
- Davalı idarelere önce tazminat başvurusu yapılmış, başvurular reddedilmiştir.
Davacılar, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 1.500,00 TL tazminatın idarelere başvuru tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesini istemiştir. Bu tür küçük tutarlı talepler, zarar miktarının henüz kesinleşmediği ya da öncelikle sorumluluğun tespit edilmek istendiği durumlarda görülebilmektedir. İdari yargıda bu dava türü, idari eylem veya işlemden doğan zararın giderilmesini amaçlayan tam yargı davası olarak adlandırılır.
⚖️ Neden Danıştay değil, idare mahkemesi?
Danıştay 13. Dairesi dava dilekçesini 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 14. maddesi uyarınca ilk inceleme kapsamında ele almış ve önce görev konusunu değerlendirmiştir. Tetkik hâkimi de davanın görev yönünden reddi gerektiği görüşündedir. Karar, şu kanun hükümlerine dayanmaktadır:
- 2575 sayılı Danıştay Kanunu m.24: İlk derece mahkemesi olarak Danıştay’da görülecek davaları sınırlı biçimde sayar.
- 2576 sayılı Kanun m.1 ve m.5: İdare mahkemeleri “genel görevli” mahkemelerdir; vergi mahkemelerinin görevine girenler ve ilk derecede Danıştay’da çözümlenecek olanlar dışındaki davalara bakarlar.
- İYUK m.14/3-a ve m.15/1-a: Dilekçe görev ve yetki yönünden incelenir; idari yargının görevli olduğu konuda görevli olmayan mahkemeye açılan dava görev yönünden reddedilerek dosya görevli mahkemeye gönderilir.
- İYUK m.36: İdari sözleşmelerden doğanlar dışındaki tam yargı davalarında yetkili mahkeme, zararı doğuran idari uyuşmazlığı çözümlemeye yetkili olan mahkemedir.
Daireye göre davacılar, davalı idarelerin yatırımcıların hak ve menfaatlerini korumak için mevzuatla verilen gözetim ve denetim yükümlülüklerini yerine getirmediğinden bahisle zararlarının tazminini istemektedir. Zararın dayanağı olarak, şirketin faaliyetlerine ilişkin olarak idarelerce tesis edilen ya da tesis edilmesi ihmal edilen işlemler gösterilmiştir. Böyle bir tam yargı davası, 2575 sayılı Kanun’a göre Danıştay’ın ilk derece olarak bakacağı uyuşmazlıklar arasında yer almadığından, zararı doğuran uyuşmazlığı çözmeye yetkili olan Ankara İdare Mahkemesince görülmelidir.
Sonuç olarak Daire, davayı esastan incelemeden görev yönünden reddetmiş ve dosyayı Ankara İdare Mahkemesine göndermiştir. Kararda dava reddedilmiş olsa da bu ret, talebin haksız bulunduğu anlamına gelmez; yalnızca davanın hangi yargı yerinde görüleceği belirlenmiştir.
🔍 Hizmet kusuru iddiası ne anlama geliyor?
İdare hukukunda hizmet kusuru, kamu hizmetinin hiç işlememesi, geç işlemesi ya da kötü işlemesi nedeniyle ortaya çıkan zararlardan idarenin sorumlu tutulmasını ifade eder. Denetim ve gözetim görevinin yerine getirilmemesi de bu kapsamda ileri sürülebilir. Ancak böyle bir sorumluluğun kabulü için genellikle şu sorular önem taşır:
- Olay tarihinde ilgili idareye o faaliyeti denetleme yetkisi ve görevi veren açık bir düzenleme bulunuyor muydu?
- İdare bu görevi hiç ya da gereği gibi yerine getirmedi mi?
- Ortaya çıkan zarar ile idarenin ihmali arasında uygun illiyet bağı var mı, yoksa zarar esas olarak üçüncü kişinin eyleminden mi doğdu?
- Zarar somut olarak ispatlanabiliyor mu?
Danıştay 13. Dairesinin kararı bu sorulardan hiçbirine cevap vermemektedir; dosya esastan incelenmemiştir. Sermaye Piyasası Kurulunun denetim görevine dayalı tazminat davalarında esasa ilişkin değerlendirmelerin nasıl yapıldığı için sitemizdeki forex zararında SPK’nın hizmet kusuru ve izahname onayı nedeniyle SPK’ya tazminat davası yazılarına bakılabilir.
🆕 2024 düzenlemesi: kripto platformları artık SPK izninde
Kararın konusu olan olay, kripto varlık hizmet sağlayıcılarına ilişkin özel bir kanuni düzenlemenin bulunmadığı bir dönemde yaşanmıştır. Bu tablo 2024 yılında değişmiştir. 26.06.2024 tarihli ve 7518 sayılı Kanun ile 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’na kripto varlık hizmet sağlayıcılarına ilişkin hükümler eklenmiştir. Kanuna eklenen geçici 11. madde uyarınca:
- Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte faaliyet yürüten kripto varlık hizmet sağlayıcıları, bir ay içinde Kurula başvurarak 35/B ve 35/C maddeleri uyarınca çıkarılacak ikincil düzenlemelerdeki şartları sağlayıp faaliyet izni almak üzere başvuru yapacaklarını ya da üç ay içinde tasfiye kararı alacaklarını beyan etmek zorundadır.
- Bu yükümlülükleri yerine getirmeyenler hakkında Kanunun 99/A ve 109/A maddeleri uygulanabilir.
- Tasfiyeye giden ya da süresinde başvuru yapmayan kuruluşlarda müşterilerin transfer taleplerinin yerine getirilmemesi, 109/A maddesi kapsamında izinsiz kripto varlık hizmet sağlayıcılığı faaliyeti suçunu oluşturur.
- Yurt dışında yerleşik kripto varlık hizmet sağlayıcılarının Türkiye’de yerleşik kişilere yönelik faaliyetleri üç ay içinde sonlandırılır.
Bu düzenleme, kripto platformlarının denetiminde hangi kurumun yetkili olduğu sorusunu artık daha belirgin hâle getirmektedir. Bununla birlikte 2021 tarihli bir olaya bu düzenlemenin uygulanıp uygulanmayacağı ayrı bir sorudur; idarenin sorumluluğu kural olarak olay tarihindeki mevzuata göre değerlendirilir. Kripto varlıklara ilişkin diğer idari düzenlemeler için kripto ile ödeme yasağı yazısı da incelenebilir.
🚧 Kararın söylemediği şeyler
Kısa bir usul kararı olduğu için kararı okurken bazı sınırları akılda tutmak gerekir:
- Karar, davalı idarelerin kusurlu olduğunu ya da olmadığını söylememektedir.
- Karar, platformun faaliyetinin hangi mevzuata tabi olduğunu tartışmamaktadır.
- Karar, davanın süresinde açılıp açılmadığını ve önce idareye başvuru şartının usulüne uygun yerine getirilip getirilmediğini incelememektedir.
- Ankara İdare Mahkemesinde dosyanın nasıl sonuçlandığı bu kararın konusu değildir.
Kararın asıl katkısı, kripto platformunun çöküşünden zarar gören yatırımcıların devlete karşı ileri sürdüğü denetim eksikliği iddialarının, Danıştay’da değil, genel görevli idare mahkemesinde görüleceğini açıkça ortaya koymasıdır.
❓ Sorular ve cevaplar
Görev yönünden ret kararı davanın kaybedildiği anlamına mı gelir?
Davacılar neden yalnızca 1.500 TL istedi?
Kararda platformun ve idarelerin adı geçiyor mu?
Bugün benzer bir çöküş yaşansa hangi kurallar uygulanır?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında; kripto varlık, sermaye piyasası ve idare hukukuna ilişkin diğer kararlar Emsal Kararlar sayfasında yer almaktadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Danıştay 13. Dairesinin mevzuat.adalet.gov.tr üzerinden yayımlanan görev yönünden ret kararından derlenmiştir. Karar metninde davacıların, şirketin, internet sitesinin ve davalı idarelerin adları anonimleştirilmiştir. Karar yalnızca görevli yargı yerini belirlemekte olup idarelerin sorumluluğu hakkında bir değerlendirme içermez. Benzer görünen bir uyuşmazlıkta sonuç; olay tarihine, uygulanacak mevzuata, idareye başvuru ve dava açma sürelerine ve mahkemenin değerlendirmesine göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.




