Borçlu olmadığı bir senet veya alacak için icra takibiyle karşılaşan kişinin başvurduğu temel yollardan biri menfi tespit davasıdır. Borca itiraz süresi kaçırılmış, itiraz kaldırılmış ya da takip kambiyo senedine dayandığı için dar kalmışsa, borcun bulunmadığı genel mahkemede ispatlanabilir. Dava, takipten önce de açılabilir; takipten sonra açıldığında ise icra dosyasındaki paranın alacaklıya ödenmemesi için ihtiyati tedbir istenebilir. Aşağıda, bonoya dayalı bir icra takibinden sonra açılan menfi tespit davası dilekçesi örneği ile dilekçedeki bölümlerin işlevi yer almaktadır.
🏛️ Menfi Tespit Davası Hangi Mahkemede Açılır?
Görevli mahkeme, borcun kaynağına göre belirlenir. Genel kural asliye hukuk mahkemesidir. Takip bono, çek veya poliçe gibi bir kambiyo senedine dayanıyorsa, TTK m.4/1 uyarınca bu Kanunda düzenlenen hususlardan doğan davalar tarafların tacir olup olmadığına bakılmaksızın ticari dava sayıldığından asliye ticaret mahkemesi görevlidir. Borç bir tüketici işleminden doğuyorsa tüketici mahkemesi, bir iş ilişkisinden doğuyorsa iş mahkemesi gündeme gelir.
Yetki bakımından İİK m.72’nin son fıkrası iki seçenek tanır: takibi yapan icra dairesinin bulunduğu yer mahkemesi ile davalı alacaklının yerleşim yeri mahkemesi. Ticari davalarda TTK m.5/A, konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmasını dava şartı sayar; bu nedenle son tutanak dilekçeye eklenir. Arabuluculuğun bu davalardaki işleyişi itirazın iptali ve menfi tespit davalarında arabuluculuk yazımızda ayrıca ele alınmaktadır.
Takip henüz kesinleşmemişse ve itiraz süresi devam ediyorsa izlenecek yol farklıdır; bu durumda icra dairesine verilen itiraz dilekçesi için icra takibine borca itiraz dilekçesi yazımıza bakılabilir.
📄 Menfi Tespit Davası Dilekçesi Örneği
Köşeli parantez içindeki alanlar dosyaya göre doldurulur; vekil bilgileri büromuza aittir. Örnek, teminat amacıyla verildiği ileri sürülen bir bonoya dayanılarak başlatılan ve kesinleşen bir kambiyo takibinden sonra açılan dava kurgusuna göre hazırlanmıştır.
Büromuzun hazırladığı menfi tespit dilekçeleri; icra dosyasının tamamı, senedin ön ve arka yüzü, ciro zinciri, taraflar arasındaki sözleşme, banka kayıtları ve yazışmalar incelenerek yazılır. İspat yükü dağılımı, yazılı delil zorunluluğu, tedbir teminatının tutarı ve kötü niyet tazminatı talebi dosyanın özelliklerine göre kurulur. Bu nedenle dosyanız için hazırlanacak metin, buradaki örnekten çok daha kapsamlı ve ayrıntılı olacaktır. Dosyanıza özel dilekçe ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
İSTANBUL ANADOLU NÖBETÇİ ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ’NE
İHTİYATİ TEDBİR TALEPLİDİR
DAVACI: [Ad Soyad / Unvan], T.C. No / Vergi No: [ ], Adres: [ ]
VEKİLİ: Av. Veli Savun, İstanbul Barosu Sicil No: 75235
Ekşioğlu, Alya Life Residence, Fikirtepe Mah. Barış Sk. No:1 K:3 D:50, Kadıköy / İstanbul
Tel: 0216 504 60 34 – E-posta: [email protected]
DAVALI: [Ad Soyad / Unvan], T.C. No / Vergi No: [ ], Adres: [ ]
KONU: [İcra Dairesi] [Esas No] sayılı dosyası ile takibe konulan [tanzim tarihi] tanzim, [vade tarihi] vade tarihli, [ ] TL bedelli bono nedeniyle davacının davalıya borçlu olmadığının tespiti, icra dosyasındaki paranın davalıya ödenmemesi yönünde ihtiyati tedbir kararı verilmesi ve İİK m.72/5 uyarınca kötü niyet tazminatına hükmedilmesi talebidir.
DAVA DEĞERİ: [ ] TL.
ARABULUCULUK: [İlçe] Arabuluculuk Bürosu [Büro No], [tarih] tarihli “anlaşmaya varılamadı” son tutanağı (Ek-1).
AÇIKLAMALAR
1. Davalı, dava konusu bonoya dayanarak davacı aleyhine [tarih] tarihinde [İcra Dairesi] [Esas No] sayılı dosyası ile kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip başlatmıştır. Ödeme emri davacıya [tebliğ tarihi] tarihinde tebliğ edilmiş, takip [kesinleşmiş / itiraz reddedilmiş] olup dosyada [haciz / tahsilat] işlemleri sürmektedir (Ek-2).
2. Dava konusu bono, taraflar arasındaki [tarih] tarihli [sözleşmenin adı] kapsamında davacının [edim] yükümlülüğünün teminatı olarak düzenlenmiş ve davalıya teslim edilmiştir. Senedin teminat amacıyla verildiği, [senet üzerindeki “teminat” kaydı / sözleşmenin ilgili maddesi / davalının yazılı beyanı] ile sabittir (Ek-3).
3. Teminat altına alınan [edim / borç] davacı tarafından eksiksiz yerine getirilmiş, [ödeme dekontları / teslim tutanakları / ibra yazısı] ile belgelenmiştir (Ek-4). Buna rağmen senet iade edilmemiş ve takibe konulmuştur. Temel ilişkiden doğan bir alacak bulunmadığından senet bedelsiz kalmıştır.
4. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 25.06.2025 tarihli, 2024/121 E. ve 2025/390 K. sayılı kararında da belirtildiği üzere, menfi tespit davasında ispat yükü kural olarak alacaklıdadır; takip kambiyo senedine dayanıyorsa bedelsizlik iddiasını ileri süren borçlu bunu ispatla yükümlüdür, ancak senedin düzenleme nedeni alacaklı tarafından farklı gösterilirse (talil) ispat yükü yer değiştirir. Davacı, bedelsizlik iddiasını yukarıda sayılan yazılı delillere dayandırmaktadır.
5. İhtiyati tedbir talebi: Dava takipten sonra açıldığından, İİK m.72/3 uyarınca alacağın yüzde on beşinden az olmamak üzere mahkemece belirlenecek teminat karşılığında, icra dosyasına yatan veya yatacak paraların davalı alacaklıya ödenmemesi yönünde ihtiyati tedbir kararı verilmesi talep edilmektedir. Paranın alacaklıya ödenmesi hâlinde davacının zararı telafisi güç biçimde artacaktır.
6. Davalı, senedin teminat amacıyla verildiğini ve teminat altına alınan borcun ödendiğini bildiği hâlde takip başlatmıştır. Takibin haksız ve kötü niyetli olduğu anlaşıldığından İİK m.72/5 uyarınca takip konusu alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere tazminata hükmedilmesi talep edilmektedir.
HUKUKİ NEDENLER: 2004 sayılı İİK m.72; 6100 sayılı HMK m.106, 119, 200, 201, 389 vd.; 6102 sayılı TTK m.4, 5/A; 6098 sayılı TBK m.77 vd. ve ilgili mevzuat.
DELİLLER: [İcra Dairesi] [Esas No] sayılı icra dosyası, dava konusu senedin aslı veya onaylı örneği, [tarih] tarihli sözleşme, ödeme dekontları ve banka kayıtları, yazışmalar, arabuluculuk son tutanağı, tarafların ticari defter ve kayıtları, bilirkişi incelemesi, yemin ve her türlü yasal delil.
SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan ve re’sen gözetilecek nedenlerle;
1. Takdir edilecek teminat karşılığında, [İcra Dairesi] [Esas No] sayılı dosyadaki paranın davalıya ödenmemesi yönünde ihtiyati tedbir kararı verilmesine,
2. Davacının dava konusu bono nedeniyle davalıya [ ] TL borçlu olmadığının tespitine,
3. Takip konusu alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere kötü niyet tazminatının davalıdan tahsiline,
4. Yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalıya yükletilmesine,
karar verilmesini müvekkil adına saygılarımla vekâleten arz ve talep ederim. [Tarih]
Davacı Vekili
Av. Veli Savun
İstanbul Barosu – 75235
EKLER: 1) Arabuluculuk son tutanağı 2) İcra dosyası örneği 3) Senet örneği ve sözleşme 4) Ödeme belgeleri 5) Vekâletname
🧭 Dilekçedeki Bölümler Neden Önemli?
Takipten önce mi sonra mı açıldığı tedbir talebinin içeriğini belirler. İİK m.72/2’ye göre takipten önce açılan davada mahkeme, alacağın yüzde on beşinden az olmamak üzere teminat karşılığında takibin durdurulmasına karar verebilir. Takipten sonra açılan davada ise takibin durdurulması istenemez; yalnızca icra veznesindeki paranın alacaklıya verilmemesi talep edilebilir. Dilekçede bu ayrıma uygun bir talep yazılmaması, tedbir isteminin reddine yol açabilir.
İspat yükü ve yazılı delil dosyanın ekseni olur. Kambiyo senetleri sebepten bağımsız olduğundan bedelsizlik iddiasında ispat yükü kural olarak borçludadır ve senede karşı iddia yazılı delille ispatlanır; senette “malen” ya da “nakden” gibi bir düzenleme nedeni yazılıysa ve alacaklı başka bir neden ileri sürerse yük yer değiştirir. Benzer bir ispat tartışması vekâletle satışta ispat yükü kararı yazımızda incelenmektedir. Senetteki imzanın sahte olduğu iddia ediliyorsa izlenen yol farklıdır; bunun için sahte senet ve imza inkârı yazımıza bakılabilir.
Borç ödenirse dava istirdada dönüşür. İİK m.72/6 uyarınca borçlu tedbir kararı almamış ve borç ödenmişse dava istirdat davası olarak devam eder. Takibe itiraz etmemiş veya itirazı kaldırılmış olduğu için borçlu olmadığı bir parayı ödemek zorunda kalan kişi ise ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde istirdat davası açabilir. Bu iki davanın ilişkisi menfi tespit ve istirdat davası yazımızda ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.
Tazminat talepleri karşılıklıdır. Dava borçlu lehine sonuçlanır ve takibin haksız ve kötü niyetli olduğu anlaşılırsa, borçlunun talebi üzerine alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere tazminata hükmedilir. Dava alacaklı lehine sonuçlanırsa bu kez alacaklının tedbir nedeniyle alacağını geç almasından doğan zararı teminattan karşılanır ve bu zarar da yüzde yirmiden az belirlenemez. Kötü niyet tazminatı ancak talep edilirse değerlendirildiğinden sonuç ve istem bölümünde ayrıca yazılır.
📎 Dilekçeye Eklenecek Belgeler
- Arabuluculuk bürosunca düzenlenen “anlaşmaya varılamadı” son tutanağı; ticari davalarda dava şartının yerine getirildiğini gösterir.
- İcra dosyasının onaylı örneği; takip tarihi, ödeme emri tebliği, kesinleşme ve haciz işlemleri buradan anlaşılır.
- Senedin ön ve arka yüzünün örneği; üzerindeki kayıtlar ve ciro zinciri ispat yükünü doğrudan etkiler.
- Taraflar arasındaki sözleşme, protokol veya teminat yazısı; senedin veriliş amacını ortaya koyar.
- Ödeme dekontları, banka hesap hareketleri, ibra veya teslim belgeleri; borcun sona erdiğini gösterir.
- Tedbir teminatına ilişkin nakit veya banka teminat mektubu hazırlığı ile vekâletname.
Takip sırasında yapılan hacizlerin niteliği için haciz tutanağı aciz vesikası sayılır mı kararına, kambiyo takibindeki diğer başvuru yolları için kambiyo takibinde itiraz ve şikâyet yolları yazımıza bakılabilir. Diğer dilekçe türleri için dilekçe örnekleri sayfamıza, emsal kararlar için karar arama sayfamıza göz atabilirsiniz. Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Menfi tespit davası ne zamana kadar açılabilir?
İİK m.72/1, borçlunun icra takibinden önce veya takip sırasında menfi tespit davası açabileceğini düzenler; madde bu dava için ayrı bir hak düşürücü süre öngörmez. Borç ödendikten sonra ise dava istirdat davasına dönüşür ya da ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde istirdat davası açılır.
Menfi tespit davası icra takibini durdurur mu?
Dava açılması tek başına takibi durdurmaz. Takipten önce açılan davada teminat karşılığında takibin durdurulmasına ilişkin tedbir istenebilir. Takipten sonra açılan davada ise yalnızca icra veznesindeki paranın alacaklıya ödenmemesi yönünde tedbir istenebilir; teminat alacağın yüzde on beşinden az olamaz.
Menfi tespit davasında arabuluculuk zorunlu mu?
TTK m.5/A, ticari davalardan konusu bir miktar para olan menfi tespit ve istirdat davalarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmasını dava şartı sayar. Kambiyo senedine dayalı uyuşmazlıklar TTK m.4 uyarınca ticari dava niteliğindedir. Ticari olmayan uyuşmazlıklarda durum, borcun kaynağına göre ayrıca değerlendirilir.
Menfi tespit davasında ispat yükü kimdedir?
Kural olarak borcun varlığını ispat yükü davalı alacaklıdadır. Takip kambiyo senedine dayanıyorsa senet sebepten bağımsız olduğundan bedelsizlik iddiasını ispat yükü borçluya geçer. Senet üzerindeki düzenleme nedeninin aksi alacaklı tarafından ileri sürülürse yük yeniden yer değiştirebilir.
Kötü niyet tazminatı nasıl belirlenir?
İİK m.72/5’e göre dava borçlu lehine sonuçlanır ve borçluyu dava açmaya zorlayan takibin haksız ve kötü niyetli olduğu anlaşılırsa, borçlunun talebi üzerine uğradığı zararın alacaklıdan tahsiline karar verilir. Bu tazminat, haksızlığı anlaşılan takip konusu alacağın yüzde yirmisinden az olamaz.
Bu dilekçe örneği genel bilgilendirme amacı taşır; her dosyanın olayları, süreleri ve delilleri farklıdır ve metin buna göre düzenlenmelidir. Örnek kullanılarak yapılan başvuru ve taleplerden Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
