20 Aralık 2021 akşamı açıklanan kur korumalı mevduat sistemi, ertesi sabah döviz piyasasında olağanüstü bir fiyat hareketine yol açtı. Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası’nda (VİOP) dolar/TL kontratlarında uzun pozisyon taşıyan yatırımcılar, seans açılmadan dakikalar önce günlük fiyat değişim limitinin ±%10’dan %80’e çıkarıldığı bir piyasaya uyandı. Pozisyonu birkaç dakika içinde kapanan bir yatırımcı, zararından aracı kurumu değil, limiti değiştiren piyasa işleticisini sorumlu tuttu. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesinin incelediği dosya, borsanın bu tür bir olağanüstü müdahalesinin hangi koşullarda hukuka uygun sayıldığını ve uyuşmazlığın asıl olarak “kimin imzası” sorusuna nasıl indiğini gösteriyor.
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi, 03.06.2026 tarihli ve E.2023/1348, K.2026/1035 sayılı kararıyla, VİOP’ta günlük fiyat değişim limitinin %80’e yükseltilmesi nedeniyle uğranıldığı ileri sürülen zararın tazmini için açılan davayı reddeden ilk derece kararına yönelik yatırımcının istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.
🌅 Kur korumalı mevduat sabahı VİOP’ta ne oldu?
Karar metninde aktarılan tespitlere göre, 20/12/2021 tarihinde akşam saatlerinde kur korumalı mevduat sistemine geçildiği duyurulmuştur. Bu duyurunun ardından, 20/12/2021 saat 19:21:05’te 18,4006 TL olan dolar/TL kuru, 21/12/2021 saat 09:23:27’de 11,1025 TL’ye, yani %39,66 oranında düşmüştür. VİOP’ta dolar/TL vadeli işlem sözleşmeleri için baz fiyat üzerinden ±%10 günlük fiyat değişim limiti uygulanmaktaydı.
Borsa şirketine göre bu limit korunsaydı VİOP’taki fiyat spot piyasaya ulaşamayacak ve işlem yapılamayacaktı; bu nedenle 21/12/2021 sabahı alt limit oranı o gün için %80’e çıkarılmıştır. Karar metnine göre saat 09:25:30’da bir bildirim yapılmış, saat 09:46:30’da ise aynı konuda bir “düzeltme bildirimi” gönderilmiştir.
Davacının dava dışı aracı kurumdaki hesabında bulunan 30 adet uzun kontrat bu sabah kapanmıştır. Davacı, kontratlarının 11,60 tutarı üzerinden otomatik olarak kapatıldığını ileri sürmüş; borsa ise kontratların saat 09:32:25’te 11,2100 TL’den verilen bir satış emriyle kapandığını savunmuştur.
📣 Yatırımcının iddiaları ve borsanın savunması
Davacı, 24/03/2022 tarihinde açtığı davada şu iddialara dayanmıştır:
- günlük fiyat değişim limitinin %10’dan %80’e çıkarılması kararı, VİOP Prosedürüne göre bu yetkiye sahip olmayan piyasa müdürü tarafından alınmıştır;
- borsa kendi kurallarına aykırı işlem yapmış, kontratlar piyasa fiyatının çok altında kapanmıştır;
- bu nedenle oluşan zarardan borsa sorumludur; fazlaya ilişkin haklar saklı kalmak kaydıyla şimdilik 150.000 TL’nin dava tarihinden itibaren yasal faiziyle tahsili gerekir.
Borsa şirketi ise vadeli işlem sözleşmelerinde fiyatların arz ve talebe göre oluştuğunu, fiyat değişim limitlerinin piyasa işleyişinin sürekliliğini sağlamak için öngörüldüğünü ve gerektiğinde değiştirilebildiğini savunmuştur. Dolar/TL kurunun serbest piyasada yaklaşık %40 düştüğü bir ortamda limitin yükseltilmesi, piyasanın kilitlenmesini önlemeye ve sağlıklı fiyat oluşumunu sürdürmeye yöneliktir. Borsaya göre uzun pozisyondaki davacının zararı, fiyatların hızla düşmesinden, yani piyasa koşullarından kaynaklanmıştır.
🏛️ İlk derece kararı ve istinaf sebepleri
İstanbul 21. Asliye Ticaret Mahkemesi, 18/04/2023 tarihli ve 2022/186 E., 2023/288 K. sayılı kararıyla davayı reddetmiştir. Mahkeme, denetime elverişli bulduğu bilirkişi raporuna dayanarak borsanın işlemlerinin mevzuata uygun olduğunu, davacının hesabının kapatılmadığını ve davacının riskleri bilerek katıldığı piyasada günün ekonomik koşulları içinde alınan karar sonucunda para kaybettiğini kabul etmiştir.
Davacı istinaf dilekçesinde özellikle şu noktaları öne çıkarmıştır:
- bilirkişi raporu işlemin mevzuata aykırılığını ortaya koyduğu hâlde çelişkili biçimde aleyhe görüş bildirmiş, çelişkiyi giderecek ek rapor alınmamıştır;
- %80’lik limit nedeniyle kontrat fiyatı 21/12/2021’de 3,6544 TL’yi görmüş, birçok uzun kontrat bu fiyattan kapanmış, aynı fiyattan açılan bazı kontratlar ise daha sonra borsa tarafından iptal edilmiştir; bu iptalin nedeni araştırılmamıştır;
- bir önceki günün kapanışı olan 19,2018 TL’nin %80 altına emir girilebilmesi eşitlik ilkesine aykırıdır; %40 düşen bir piyasada neden %80’lik bir limit belirlendiği belli değildir;
- vade sonu olan 31/12/2021’de fiyat 14,2500’ü görmüştür; davacı hesabında 134.268,49 TL teminat bulundurmaktaydı;
- saat 09:25’te gönderilen ilk bildirim piyasa müdürü ve genel müdür yardımcısı onayıyla yapılmıştır; Genel Müdüre atfedilen bildirim ancak 09:46’da gelmiştir.
📜 Yönerge ve Prosedür: limiti kim değiştirebilir?
Uyuşmazlığın düğüm noktası, limit değişikliğinin hangi makam tarafından yapılabileceğidir. Daire, kararında iki düzenlemeyi aynen aktarmıştır:
| Düzenleme | Genel Müdür | Genel Müdür Yardımcısı / Piyasa Müdürü |
|---|---|---|
| VİOP Yönergesi m.22 | Olağanüstü durumlarda veya piyasa koşulları gerektirdiğinde limitleri geçici olarak değiştirebilir. | Sözleşme bazında limitleri iki katına kadar yükseltebilir. |
| VİOP Prosedürü m.48 | Limitleri belirli süreler dahilinde seans ve/veya sözleşme bazında geçici olarak değiştirebilir; değişiklik piyasaya duyurulur. | Sözleşme bazında günlük limitleri iki katına kadar yükseltebilir. |
Bu düzenlemeler karşısında ±%10’luk limitin %80’e çıkarılması, “iki katına kadar” yükseltme yetkisinin çok ötesindedir; dolayısıyla böyle bir değişikliğin ancak Genel Müdür tarafından yapılabileceği açıktır. Davacının iddiası da tam olarak bu noktaya, yani kararın Genel Müdür değil piyasa müdürü tarafından alındığına dayanmaktadır.
⚖️ Dairenin değerlendirmesi
Dairenin değerlendirmesi, sabah gönderilen iki bildirimin niteliği ve değişiklik formundaki imzalar üzerinde yoğunlaşmıştır.
Karar metnine göre saat 09:25:30’daki ilk bildirim, alt limit oranının o gün için %80’e çıkarılması hususunun onaya sunulması içerikli bir metindir. Borsa, bunun onay için hazırlanmış bir iç yazışma olduğunu ve sehven bildirim gibi iletildiğini, durum fark edilince düzeltme bildiriminin yapıldığını açıklamıştır. Daire şu tespitlere dayanmıştır:
- cevap dilekçesi ekindeki “Günlük Fiyat Limiti Değişikliği Formu”nda, değişiklik “spot piyasada gerçekleşen olağanüstü fiyat hareketleri nedeniyle piyasada işlem yapılabilmesini teminen” önerilmiş, form sırasıyla Genel Müdür Yardımcısı ve Genel Müdür tarafından imzalanmıştır;
- bu form ve bildirimler, bilirkişi heyetinin borsada yaptığı yerinde incelemede de tespit edilmiştir;
- ilk bildirim, onay için yapılmış iç yazışmanın sehven gönderilmesinden ibarettir; yaklaşık 20 dakika sonra düzeltme bildirimi yapılmıştır;
- her iki bildirimde de %10’luk oranın %80 olarak uygulanacağı yazılıdır, yani içerikleri aynıdır.
Daire bu tespitlerden hareketle, olağanüstü fiyat değişikliği karşısında piyasanın işlerliğini sağlamak amacıyla, Yönerge ve Prosedürün verdiği yetkiye dayanılarak ve mevzuata uygun biçimde Genel Müdür tarafından yapılmış bir işlem bulunduğunu kabul etmiştir. Bu nedenle davacının uğradığını iddia ettiği zarardan borsanın sorumlu olmadığı sonucuna varılmıştır. Bilirkişi raporuna yönelik itirazlar ile diğer istinaf sebepleri, bu tespit karşısında sonuca etkili görülmemiştir.
Sonuçta davacının istinaf başvurusu HMK 353(1)-b-1 uyarınca esastan reddedilmiştir. Karar oy birliğiyle verilmiş; HMK 361/1 uyarınca tebliğden itibaren iki hafta içinde temyiz yolunun açık olduğu belirtilmiştir.
🧭 Kararın düşündürdükleri
Kararın en belirgin yönü, borsanın olağanüstü müdahalesini öncelikle yetki ve usul üzerinden denetlemesidir. Daire, “%40 düşen piyasada neden %80” sorusunu ayrıca tartışmamış; değişikliğin Yönerge ve Prosedürde öngörülen makam tarafından, öngörülen amaçla yapılıp yapılmadığına odaklanmıştır. Değişiklik formu, imza sırası ve bilirkişinin yerinde incelemesi, “yetkisiz kişi karar verdi” iddiasını karşılamıştır.
İkinci önemli nokta, hatalı gönderilen ilk bildirimin sonuca etkisidir. Bildirim metninin yetkisiz bir makam tarafından yapılmış gibi görünmesi, Daireye göre tek başına sorumluluk doğurmamıştır; çünkü iki bildirimin içeriği aynıdır ve değişikliği asıl yetkili makamın onayladığı belgelerle ortaya konmuştur. İç yazışmanın yatırımcılara bildirim gibi ulaşması, kararda bir usul aksaklığı olarak kaydedilmiş, ancak zarar ile illiyet kurulmasına yetmemiştir.
Üçüncü olarak, davanın aracı kuruma değil doğrudan piyasa işleticisine yöneltilmiş olması dikkat çekicidir. Kur korumalı mevduat sabahına ilişkin uyuşmazlıkların önemli bir kısmı, aracı kurumların teminat açığı nedeniyle müşterilerine karşı başlattığı takiplerden doğmuştur; aracı kurum ile yatırımcı arasındaki teminat açığı tartışmasının bir örneği için kaldıraçlı işlemde teminat açığı yazısına bakılabilir. Bu dosyada ise yatırımcı, piyasanın kuralını koyan kurumun kararını hedef almış ve bu kurumun yetki sınırları içinde kaldığı sonucuyla karşılaşmıştır. Fiyat hareketine piyasa tarafının müdahalesi iddiasının farklı bir görünümü, flash crash’te fiyat müdahalesi iddiası yazısında ele alınmıştır.
Son olarak, kontrat fiyatının 3,6544 TL’yi görmesi ve aynı fiyattan açılan kontratların sonradan iptal edilmesi gibi istinaf iddiaları gerekçede ayrıca tartışılmamış, yetki tespiti karşısında sonuca etkili görülmemiştir.
🔍 Merak edilenler
VİOP’ta günlük fiyat limitini kim değiştirebilir?
Kararda aktarılan VİOP Yönergesi m.22 ve VİOP Prosedürü m.48’e göre Genel Müdür, olağanüstü durumlarda veya piyasa koşulları gerektirdiğinde limitleri geçici olarak değiştirebilir. Genel Müdür Yardımcısı veya Piyasa Müdürünün yetkisi ise sözleşme bazında limitleri iki katına kadar yükseltmekle sınırlıdır.
Sabah gönderilen hatalı bildirim neden sorumluluk doğurmadı?
Daire, 09:25:30’daki bildirimin onay için hazırlanmış bir iç yazışma olduğunu ve sehven gönderildiğini kabul etmiştir. Yaklaşık 20 dakika sonra düzeltme bildirimi yapılmış, iki bildirimin içeriği aynı kalmış ve değişiklik formunu Genel Müdür imzalamıştır. Bu nedenle işlemin yetkili makam tarafından yapıldığı sonucuna varılmıştır.
Limitin neden yükseltildiği kararda nasıl açıklandı?
Borsa, kur korumalı mevduat duyurusunun ardından dolar/TL kurunun bir gecede %39,66 düştüğünü, ±%10’luk limit korunursa VİOP’taki fiyatın spot piyasadaki fiyata ulaşamayacağını ve işlem yapılamayacağını açıklamıştır. Değişiklik formunda da gerekçe, olağanüstü fiyat hareketleri karşısında piyasada işlem yapılabilmesinin sağlanması olarak gösterilmiştir.
Bu karar kesin mi?
Hayır. Karar metninde, HMK 361/1 uyarınca gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde temyiz yoluna başvurulabileceği belirtilmiştir. Yayım tarihi itibarıyla kararın kesinleşip kesinleşmediğine ilişkin bir bilgi kaynakta yer almamaktadır.
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim sayfası üzerinden ulaşım bilgilerine, Emsal Kararlar arşivinden serinin diğer yazılarına erişilebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; özet, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesinin Bedesten sisteminde yayımlanan kararından derlenmiştir. Değerlendirme, kur korumalı mevduat duyurusunun ertesi sabahı VİOP’ta yapılan belirli bir limit değişikliğine ve bu dosyadaki belge ve bilirkişi tespitlerine dayanmaktadır; farklı tarihli müdahalelerde, farklı sözleşme türlerinde veya farklı delil durumunda sonuç değişebilir. Bölge adliye mahkemesi kararları Yargıtay içtihadı niteliği taşımaz ve bu karara karşı temyiz yolu açıktır. Yazı kullanılarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
