On beş kişilik bir minibüse otuz bir kişinin bindiği bir yolculukta kaza meydana geldiğinde, yaralanan yolcunun tazminatı tam olarak alıp alamayacağı sorusu, ilk bakışta yalnızca sürücünün kusuruyla ilgili gibi görünür. Oysa Türk Borçlar Kanunu, zarar görenin kendi davranışıyla zararın doğmasına ya da artmasına katkıda bulunduğu durumlarda hâkime tazminatı indirme imkânı tanır. Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin incelediği dosya, kapasitesinin iki katından fazla yolcu taşıyan bir araca binmenin, zorunlu trafik sigortacısına karşı açılan davada tazminatı nasıl etkileyebileceğini gösteriyor.
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 17.02.2026 tarihli ve E.2025/12341, K.2026/1694 sayılı kararıyla, istiap haddi aşılmış minibüste yaralanan yolcunun Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası (ZMSS) şirketine karşı açtığı davada, tazminattan %20 oranında müterafik kusur indirimi yapılmamasını bozma nedeni saymış ve İtiraz Hakem Heyeti kararını oy çokluğuyla bozmuştur. Kararda iki üyenin karşı oyu bulunmaktadır.
🚐 Minibüsteki kaza ve talep
Karar metnine göre davacı, davalı sigorta şirketince ZMSS poliçesiyle teminat altına alınan bir minibüste yolcu olarak bulunduğu sırada, 07.08.2020 tarihinde aracın karıştığı tek taraflı trafik kazasında yaralanmıştır. Davacı vekili başvurusunda fazlaya ilişkin hakları saklı tutarak toplam 5.200,00 TL tazminatın temerrüt tarihinden itibaren avans faiziyle tahsilini istemiş, daha sonra ıslahla talebini 409.999,95 TL’ye yükseltmiştir.
Davalı sigortacı ise eksik ve geçersiz evrakla başvuru yapıldığını, maluliyet raporunun hatalı olduğunu, kusur raporu alınması gerektiğini, hesaplamada TRH-2010 yaşam tablosu ve teknik faizin esas alınması gerektiğini, varsa rücuya tabi ödemelerin mahsubu gerektiğini ve faizin ancak dava tarihinden itibaren yasal faiz olarak işletilebileceğini savunmuştur.
📋 İki hakem heyeti, iki farklı sonuç
Uyuşmazlık sigorta tahkiminde görülmüş ve iki aşamada farklı sonuçlarla karşılaşılmıştır:
| Aşama | Maluliyet raporu | Sonuç |
|---|---|---|
| Uyuşmazlık Hakem Heyeti | 18.11.2021 tarihli rapor (%15) usule aykırı; süre verilerek alınan 11.08.2022 tarihli rapor (%10) tüm arazları incelemediği için eksik | Usule uygun olmayan raporla başvuru yapıldığı gerekçesiyle usulden ret |
| İtiraz Hakem Heyeti | 23.12.2022 tarihli rapor ile çelişki giderildi; maluliyet %15 ve sürekli | Başvurunun kabulü; 409.999,95 TL tazminatın yasal faiziyle tahsili |
İtiraz Hakem Heyeti kararında, davacının istiap haddi aşılmış bir araçta seyahat ettiği hususu tazminattan indirim yapılması bakımından gözetilmemiştir. Temyiz incelemesi bu noktada yoğunlaşmıştır.
📨 Sigortacının temyiz itirazları
Davalı sigortacı, İtiraz Hakem Heyeti kararını şu gerekçelerle temyiz etmiştir:
- usule uygun başvuru yapılmadığı ve maluliyet raporunun usule aykırı olduğu;
- hesaplamada TRH-2010 yaşam tablosu ve %1,65 teknik faizin esas alınması gerektiği;
- emniyet kemerinden kaynaklanan müterafik kusur indirimi yapılması gerektiği;
- sorumluluğun poliçe limitiyle sınırlı olduğu ve hükmedilen tazminatla limitin aşıldığı;
- aracın istiap haddinin aşıldığı ve bu nedenle indirim yapılması gerektiği.
🔍 Dairenin değerlendirmesi
Daire, sigortacının istiap haddine ilişkin itirazı dışındaki tüm temyiz itirazlarını yerinde görmemiştir. Böylece maluliyet raporuna, hesaplama yöntemine, emniyet kemerine ve poliçe limitine ilişkin itirazlar çoğunluk görüşüyle reddedilmiştir.
İstiap haddi itirazı yönünden Daire, TBK’nın iki hükmüne dayanmıştır. “Tazminat belirlemesi” başlıklı 51. maddeye göre hâkim, tazminatın kapsamını ve ödenme biçimini durumun gereğini ve özellikle kusurun ağırlığını göz önüne alarak belirler. “İndirilmesi” başlıklı 52. maddeye göre ise zarar gören, zararı doğuran fiile razı olmuş veya zararın doğmasında ya da artmasında etkili olmuş yahut tazminat yükümlüsünün durumunu ağırlaştırmışsa hâkim tazminatı indirebilir veya tamamen kaldırabilir.
Dairenin ilke cümlesi şudur: “Yolcunun istiap haddi aşılarak seyahat etmesi sürüş ve trafik akışı kusurlarından olmayıp, hakim tarafından tazminattan indirim sebebi olarak kabul edilecek hususlardandır.” Somut olayda kaza tespit tutanağına göre araç bir minibüstür, yolcu kapasitesi sürücü dahil 15 kişidir, araçta ise sürücü dahil toplam 31 kişi bulunmaktadır; istiap haddi 16 kişi aşılmıştır. Daire, bu durumda İtiraz Hakem Heyetince %20 oranında müterafik kusur indirimi yapılması gerekirken bunun gözetilmemesini doğru bulmamış ve kararı bozmuştur. Diğer temyiz itirazları reddedilmiştir.
🗣️ Karşı oyun üç itirazı
Daire Başkanı ve bir üye, çoğunluğun bozma gerekçesine katılmamış ve kararın farklı nedenlerle bozulması gerektiğini savunmuştur. Karşı oy üç noktada toplanmaktadır:
- Maluliyet raporu: Hükme esas alınan 23.12.2022 tarihli raporda yüzdeki yara izi için %5, sağ koldaki eklem çıkığına bağlı kısıtlılık için %11 olmak üzere toplam %15 maluliyet belirlenmiştir. Karşı oya göre kaza tarihinde yürürlükte olan Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik, hipertrofik skar nedeniyle maluliyet için yara izinin vücut yüzeyinin %1’ini kaplamasını arar; rapor bu değerlendirmeyi içermediği gibi heyette ilgili branş hekimi de bulunmamaktadır.
- İndirimin sonuca etkisi: Aktüer raporuna göre davacının tazminat alacağı 621.768,41 TL’dir ve hüküm, teminat limiti nedeniyle 409.999,95 TL ile sınırlanmıştır. Karşı oya göre müterafik kusur indirimi bu toplam zarar üzerinden yapılmalıdır; %20 indirimden sonra da tutar 410.000,00 TL’lik limitin üzerinde kalacağından indirim sonuca etkili değildir.
- Garame hesabı: KTK 96 uyarınca zarar görenlerin tazminat alacakları sigorta tutarını aşarsa her birinin talebi oranlı olarak indirilir. Poliçedeki kaza başına limitin 4.100.000,00 TL olduğu ve kazada 22 kişinin yaralandığı dikkate alınarak diğer yaralıların talepleri araştırılmalıdır.
Karşı oy yazısı bu gerekçelerle, müterafik kusura ilişkin itirazın reddedilmesi, buna karşılık maluliyet raporu ve garame hesabı yönünden kararın bozulması gerektiği görüşündedir.
⚙️ Hukuki nitelendirme: trafik kusuru değil, indirim sebebi
Kararın kavramsal önemi, istiap haddinin aşılmasını “trafik kusuru” kategorisinden ayırmasıdır. Kaza bir sürücü hatasıyla meydana gelmiş olsa bile, yolcunun kapasitesinin çok üzerinde dolu bir araca binmesi zararın doğmasına veya artmasına katkı sağlayan bir davranış olarak görülmüş ve hâkimin TBK 52 kapsamındaki takdir yetkisine bağlanmıştır. Kararın unsurları şöyle özetlenebilir:
- istiap haddinin aşılması bir sürüş veya trafik akışı kusuru sayılmamıştır;
- bu durum, zarar görenin kendi davranışından kaynaklanan bir tazminat indirimi sebebi olarak nitelendirilmiştir;
- somut olayda indirim oranı, kapasitenin 16 kişi aşıldığı tutanak bilgisine dayanılarak %20 olarak belirtilmiştir;
- indirim, ZMSS sigortacısına karşı açılan davada da uygulanmıştır.
Yolcunun kendi davranışının tazminata etkisine ilişkin benzer bir tartışma, emniyet kemeri bağlamında yüzde kalan iz ve emniyet kemeri yazısında ele alınmıştır. Maluliyet raporunun hangi yönetmeliğe göre düzenleneceği konusu için çocuk yolcunun maluliyet raporu yazısına da bakılabilir.
📊 Kararın uygulamaya yansıması
Kararda dikkat çeken ilk husus, çoğunluk ile karşı oy arasındaki hesap farkıdır. Çoğunluk %20 indirimin gözetilmemesini tek başına bozma nedeni saymıştır. Karşı oy ise indirimin toplam zarar üzerinden yapılması hâlinde sonucun değişmeyeceğini, çünkü tazminatın yine teminat limitini aşacağını hesaplamıştır: Karşı oya göre 621.768,41 TL’lik zarardan %20 indirim yapıldığında kalan tutar da 410.000,00 TL’lik kişi başı limitin üzerindedir. Çoğunluk kararı indirimin limit üzerinden mi yoksa toplam zarar üzerinden mi yapılacağını ayrıca tartışmamıştır; bu nedenle bozma sonrası hesaplamanın nasıl yapılacağı yeniden karar verecek mercinin değerlendirmesine kalmıştır.
İkinci husus, toplu yolcu taşımalarında birden fazla yaralının bulunduğu kazalarda kaza başına teminat limitinin önemidir. Karşı oyda dile getirilen garame hesabı, aynı kazada çok sayıda kişinin zarar gördüğü hâllerde her başvurucunun alacağının diğerlerinin talepleriyle birlikte değerlendirilmesini gerektirebilir. Çoğunluk bu konuda bir bozma nedeni belirtmemiştir.
Üçüncü husus, sigorta tahkiminde maluliyet raporu sürecinin uzunluğudur. Dosyada üç ayrı rapor düzenlenmiş, Uyuşmazlık Hakem Heyeti başvuruyu usulden reddetmiş, İtiraz Hakem Heyeti ise üçüncü raporla esasa girmiştir. Çoğunluk bu rapora yönelik itirazları reddetmiş, karşı oy ise raporun yönetmeliğe uygun olmadığı görüşündedir.
🤔 Merak edilenler
İstiap haddinin aşılması yolcunun trafik kusuru mu sayıldı?
Hayır. Daire, yolcunun istiap haddi aşılarak seyahat etmesinin sürüş ve trafik akışı kusurlarından olmadığını, ancak hâkim tarafından TBK 51 ve 52 kapsamında tazminattan indirim sebebi olarak kabul edilecek bir husus olduğunu belirtmiştir.
Bu dosyada indirim oranı neden %20 olarak belirtildi?
Daire, kaza tespit tutanağına göre sürücü dahil 15 kişilik minibüste sürücü dahil 31 kişinin bulunduğunu, istiap haddinin 16 kişi aşıldığını tespit etmiş ve bu olgular karşısında İtiraz Hakem Heyetince %20 oranında müterafik kusur indirimi yapılması gerektiğini ifade etmiştir. Oran, somut olayın verilerine dayanmaktadır.
Emniyet kemeri ve poliçe limiti itirazları ne oldu?
Çoğunluk görüşüne göre sigortacının istiap haddi dışındaki temyiz itirazları, emniyet kemerine ve poliçe limitine ilişkin olanlar da dahil, yerinde görülmemiş ve reddedilmiştir. Karşı oy yazısı ise poliçe limiti ve garame hesabı yönünden ayrıca araştırma yapılması gerektiği görüşündedir.
Karar oy birliğiyle mi verildi?
Hayır. Karar, Daire Başkanı ile bir üyenin karşı oyuyla oy çokluğuyla verilmiştir. Karşı oyda indirimin sonuca etkili olmadığı, buna karşılık maluliyet raporu ve KTK 96 kapsamındaki garame hesabı yönünden bozma yapılması gerektiği savunulmuştur.
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim sayfası üzerinden ulaşım bilgilerine, Emsal Kararlar arşivinden serinin diğer yazılarına erişilebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; özet, Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin Yargıtay Karar Arama sisteminde yayımlanan kararından ve karşı oy yazısından derlenmiştir. Değerlendirme, kapasitesinin iki katından fazla yolcu taşıyan bir minibüste meydana gelen tek taraflı bir kazaya ilişkindir; indirim oranı, maluliyet ve teminat limiti somut dosyanın verilerine bağlıdır ve farklı olgularda sonuç değişebilir. Yazı kullanılarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
