Yasak Döneminde Bildiri Dağıtımı – AYM 2022/107936

Bir ilde valilik, on beş günlük bir süre için bildiri ve broşür dağıtımı da dâhil her türlü etkinliği yasaklıyor. Bu süre içinde bir siyasi partinin il yöneticileri, ertesi gün yapılacak açık hava “halk buluşması”na davet eden bildirileri sokakta dağıtıyor. Kolluk görevlileri grubu durdurup yasağı hatırlatıyor; grup dağıtıma devam ediyor ve her biri hakkında 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 32. maddesi uyarınca 581 TL idari para cezası düzenleniyor. Sulh ceza hâkimlikleri itirazları reddediyor. Anayasa Mahkemesinin önüne gelen soru şu: Bir yasaklama kararına aykırı davranılmış olması, barışçıl bir faaliyete ceza verilmesi için tek başına yeterli midir?

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü, 3/9/2026 tarihli ve 2022/107936 başvuru numaralı kararıyla, birleştirilen başvurularda Anayasa’nın 34. maddesinde güvence altına alınan toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiğine oybirliğiyle karar vermiş, yeniden yargılama için kararın bir örneğini Hakkâri Sulh Ceza Hâkimliğine göndermiş ve tazminat taleplerini reddetmiştir. Karar, Kararlar Bilgi Bankasında 14/10/2026 tarihinde yayımlanmıştır.

📄 On beş günlük yasak ve sokaktaki bildiriler

Karar metnine göre Hakkâri Valiliği 16/8/2022 tarihinde millî güvenlik, kamu düzeni, genel sağlık, başkalarının hak ve özgürlükleri ile suç işlenmesinin önlenmesi amaçlarını gerekçe göstererek il genelinde bildiri ve broşür dağıtımı da dâhil olmak üzere her türlü etkinlik ve eylemi on beş gün süreyle yasaklamıştır.

Bir siyasi partinin il örgütü, partinin eş genel başkanının il ziyareti kapsamında halkı bilgilendirmek için bildiri dağıtmak istemiştir. Valilik 18/8/2022 tarihli yazısıyla bu talebi, davetiyelerin valilikçe uygun görülen kapalı alanda yapılacak bir etkinliğe ilişkin olması şartıyla uygun bulmuş; açık alanda yapılacak davet ve çağrı faaliyetlerinin ise yasak kapsamında değerlendirileceğini bildirmiştir.

19/8/2022 tarihinde, aralarında parti yöneticisi başvurucuların da bulunduğu yaklaşık on beş kişilik grup, ertesi gün bir düğün alanında yapılacak açık hava “halk buluşması”na çağıran bildiriler dağıtmıştır. Kolluk, grubu durdurup yasağı hatırlatmış ve işlem yapılacağını ihtar etmiş; grup dağıtıma devam etmiştir. Bildiride program akışı, saatler ve tarih yer almaktadır.

Bunun üzerine başvurucular hakkında emre aykırı davranış kabahatinden 581 TL idari para cezası verilmiştir. Başvuruculardan biri hakkında ayrıca araçla müzik eşliğinde anons yapıldığı gerekçesiyle ikinci bir idari para cezası düzenlenmiş; Anayasa Mahkemesi bu ikinci yaptırımın da bildiri dağıtma faaliyetine dayandığını tespit etmiştir. Sulh ceza hâkimlikleri, cezaların usul ve kanuna uygun olduğu gerekçesiyle itirazları reddetmiştir.

🗣️ Hangi hak açısından incelendi?

Başvurucular çok sayıda hakkın ihlal edildiğini ileri sürmüştü: ifade özgürlüğü, toplantı hakkı, gerekçesiz ret ve savunma alınmaması nedeniyle adil yargılanma hakkı, siyasi faaliyette bulunma hakkı, örgütlenme özgürlüğü ve cezanın tahsil edilme ihtimali yüzünden mülkiyet hakkı.

Anayasa Mahkemesi bu iddiaları tek tek ele almamış, bir bütün olarak toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı çerçevesinde incelemiştir. Gerekçe iki tespite dayanır:

Mahkeme, toplantıya yönelik hazırlık hareketlerinin de bu hak kapsamında olduğunu daha önceki bir kararına (B. No: 2016/9009) atıfla hatırlatmıştır. Bu nitelendirme, incelemenin ifade özgürlüğü yerine Anayasa’nın 34. maddesi üzerinden yürütülmesini sağlamıştır.

⚖️ Kanunilik ve meşru amaç tamam, ya gereklilik?

Kararın yapısı, temel hak sınırlamalarında kullanılan üç aşamalı testi izler. İlk iki aşama idare lehine sonuçlanmıştır:

1. Kanunilik: Müdahalenin dayanağı olan Kabahatler Kanunu’nun 32. maddesi kanunilik ölçütünü karşılamaktadır.
2. Meşru amaç: Müdahale, Anayasa’nın 34. maddesinin ikinci fıkrasında sayılan amaçlardan kamu düzeninin korunmasına yöneliktir.
3. Demokratik toplum düzeninin gerekleri: Uyuşmazlık bu aşamada düğümlenmiştir.

Mahkeme, barışçıl bir eylem nedeniyle verilen idari para cezasının temel hakka müdahale oluşturduğunu ve hakkı kullanan kişiler üzerinde caydırıcı etki doğurabileceğini önceki içtihatlarına dayanarak tekrarlamıştır. Bu nedenle bakılması gereken, eylemin kamu düzenini gerçekten bozup bozmadığı ya da somut bir bozulma tehlikesi yaratıp yaratmadığıdır.

Somut olayda Mahkemenin tespitleri şunlardır:

• Kamu makamları, bildirilerde şiddeti teşvik eden, suça yönlendiren veya açık ve yakın tehlike oluşturan bir ifade bulunduğuna dair bir değerlendirme yapmamıştır.
• Bildiri dağıtımı nedeniyle kamu hizmetlerinin aksadığına ya da kamu düzeninin bozulduğuna ilişkin somut bir olgu ortaya konulmamıştır.
• Bildirilerdeki ifadeler nedeniyle başlatılmış bir adli soruşturma bilgisi yoktur.
• Faaliyet barışçıl şekilde tamamlanmış, kolluk müdahalesini gerektiren bir davranış yaşanmamıştır.

Kararın merkezindeki cümle, Mahkemenin yerleşik içtihadını özetler: Salt şeklî olarak usule uygun verilmiş bir emre aykırı davranılmış olması, temel hak ve özgürlüklere müdahale için tek başına yeterli değildir. Müdahaleyi haklı kılacak gerekçelerin meşru bir temele dayanması ve çatışan haklar arasında adil denge kurulması gerekir; aksi hâlde barışçıl bir gösteri veya basın açıklaması nedeniyle kural olarak cezai yaptırım uygulanmamalıdır.

Bu dosyada cezanın tek dayanağı “yasaklama kararına aykırı davranıldığı” tespitidir. Ne idarenin tutanaklarında ne de sulh ceza hâkimliği kararlarında cezanın zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşıladığına dair ilgili ve yeterli bir gerekçe bulunmaktadır. Bu nedenle müdahale demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun görülmemiştir.

🏛️ Hüküm ve giderim

Anayasa Mahkemesi başvuruları birleştirmiş, adli yardım taleplerini değerlendirmiş ve toplantı hakkına ilişkin iddiayı kabul edilebilir bulmuştur. Hüküm fıkrasının özü şöyledir:

📚 Kararın dayandığı hükümler

🧭 Kararın idari yaptırım pratiğine etkisi

Karar, emre aykırılık kabahatinin uygulanmasında “yasak vardı, uyulmadı” tespitiyle yetinilemeyeceğini bir kez daha ortaya koyar. Gerekçede belirleyici olan unsurlar şöyle özetlenebilir:

• Faaliyetin niteliği: Bildiri dağıtımı toplantıya hazırlık hareketi sayıldığından, Anayasa’nın 34. maddesinin güvencesi bu aşamaya da uzanmaktadır.
• Barışçıllık: Faaliyetin barışçıl tamamlanması ve kolluk müdahalesini gerektiren bir olayın yaşanmaması, ölçülülük değerlendirmesinde ağırlık taşımıştır.
• Gerekçe yükü: Hem idarenin hem de itirazı inceleyen sulh ceza hâkimliğinin, cezanın zorunlu bir toplumsal ihtiyaca karşılık geldiğini somut olgularla açıklaması beklenmektedir.
• Tutar: Cezanın 581 TL gibi düşük bir miktarda olması ihlal sonucunu değiştirmemiştir; Mahkeme cezanın caydırıcı etkisini esas almıştır.

Sitede daha önce ele alınan afiş cezasında gerekçesiz üst had kararında inceleme ifade özgürlüğü ve cezanın miktarına ilişkin gerekçe üzerinden yapılmıştı. Bu kararda ise ceza tutarı değil, cezanın verilmesinin kendisi ve toplantı hakkıyla ilişkisi tartışılmıştır. İdari para cezasına itirazda gerekçe meselesi için trafik cezasına itirazda gerekçesiz ret kararı da farklı bir bağlamda benzer bir eksikliğe değinmektedir.

Kararın kapsamı da doğru okunmalıdır: Anayasa Mahkemesi valiliğin yasaklama kararını iptal etmemiş, yasaklama yetkisinin varlığını da sorgulamamıştır. Tespit, somut olayda uygulanan yaptırımın gerekçesiyle sınırlıdır. Bildirilerin şiddete çağrı içerdiği, kamu düzeninin fiilen bozulduğu veya somut bir tehlikenin oluştuğu dosyalarda değerlendirme farklılaşabilir.

❓ Merak edilenler

Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında, diğer kararlar ise Emsal Kararlar arşivinde yer almaktadır.