Yatırım Şirketinin Borsa Zararı – Danıştay 13. D 2024/2601
Halka açık bir şirket borsada pay satar, birkaç gün sonra aynı payları daha yüksek fiyattan geri alır ve ortaya bir kayıp çıkar. Bu kaybın faturası, işlemlere talimat veren yöneticiye kesilebilir mi? Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun (SPKn) 92. maddesine dayanarak böyle bir durumda zararın yöneticiden şirkete ödenmesini istemiş; yönetici de ödemeyi ihtirazi kayıtla yapıp dava açmıştır. Danıştay’ın verdiği karar, “zarar” ile “hukuka aykırılık” arasındaki farkı belirgin biçimde ortaya koymaktadır.
Danıştay 13. Dairesi, 05.06.2024 tarihli ve E.2019/4289, K.2024/2601 sayılı kararıyla, davayı reddeden idare mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunu reddeden bölge idare mahkemesi kararını oy birliğiyle bozmuştur. Karar kesin olarak verilmiş, dosya yeniden karar verilmek üzere bölge idare mahkemesine gönderilmiştir.
📉 Haziran 2016: sat, geri al
Uyuşmazlığın merkezinde, borsada işlem gören bir yatırım holdingi ile bu holdingin portföyünde bulunan bir döküm sanayi şirketinin payları vardır. Davacı, holdingin yönetim kurulu başkanıdır. Karar metnine göre holding, davacının talimatıyla şu işlemleri yapmıştır:
- 02.06.2016: Pay başına ortalama 0,65289 TL’den 4.250.000 adet pay satışı; elde edilen gelir 2.774.824,05 TL.
- 09.06.2016 ve 13.06.2016: Pay başına ortalama 0,93642 TL’den 3.500.000 adet pay alımı; oluşan maliyet 3.277.500,00 TL.
Kısa aralıklarla yapılan bu satış ve geri alım sonucunda SPK, holdingin mal varlığında 992.350,00 TL azalma meydana geldiğini tespit etmiştir. (Danıştay’ın “Maddi Olay” ve “Hukuki Değerlendirme” bölümlerinde aynı tutar 922.350,00 TL olarak geçmektedir; dava konusu istemde ve ilk derece kararının özetinde ise 992.350,00 TL yazılıdır.)
🏢 SPK kararı ve ihtirazi kayıtlı ödeme
SPK, 24.02.2017 tarih ve 8/279 sayılı kararıyla, tespit edilen zarar tutarının yasal faiziyle birlikte davacı tarafından holdinge ödenmesini istemiştir. Dayanak olarak SPKn m.92 gösterilmiştir. Bu madde, ihraççıların kanuna, sermaye piyasası mevzuatına, esas sözleşme ve fon iç tüzüğü hükümlerine veya işletme maksat ve mevzuuna aykırı görülen durum ve işlemleri sebebiyle sermayenin veya mal varlığının azalmasına yol açtığının tespiti hâlinde, Kurul’a ilgililerden aykırılıkların giderilmesi için tedbir almasını ve öngörülen işlemleri yapmasını isteme yetkisi vermektedir.
Davacı 14.04.2017’de kararın gözden geçirilmesi ve kaldırılması için başvurmuş, bu başvuru 15.06.2017 tarih ve 24/791 sayılı Kurul kararıyla reddedilmiştir. Bu arada davacı, 23.05.2017 tarihinde faiziyle birlikte 1.076.767,72 TL‘yi holdinge ihtirazi kayıtla ödemiş ve dekontu SPK’ya sunmuştur. Ardından Kurul kararının iptali ile ihtirazi kayıtla ödenen tutarın iadesi istemiyle dava açmıştır.
📂 İdare ve bölge idare mahkemesi
İdare mahkemesi davayı reddetmiştir. Gerekçeye göre SPKn kapsamında ihraççıların hukuka aykırı işlemleri sebebiyle sermaye veya mal varlığını azaltıcı işlemlerinin tespiti hâlinde Kurul, ilgililerden aykırılıkların giderilmesi için tedbir almasını istemeye yetkilidir; somut olayda davacının talimatıyla yapılan işlemlerden holdingin 992.350,00 TL zarar ettiği anlaşılmaktadır.
Davacı, geri alınan payların satılmadığını, satılması hâlinde Kurul kararında belirtilen zararın üzerinde kâr elde edileceğini de ileri sürmüştür. Mahkeme bu savunmayı, olası fiyatlar ve gerçekleşmeyen satış bedeli üzerinden değerlendirme yapılamayacağı gerekçesiyle kabul etmemiştir. Bölge idare mahkemesi de ilk derece kararını yerinde bularak İYUK m.45/3 uyarınca istinaf başvurusunu reddetmiştir.
📝 Yöneticinin temyiz sebepleri
Davacı temyiz dilekçesinde, SPKn 92’nin yapısına ve şirketler hukukunun ilkelerine dayanan bir dizi itiraz ileri sürmüştür:
- Madde 92’nin uygulanabilmesi için işlemlerin kanuna, sermaye piyasası mevzuatına, esas sözleşmeye veya işletme maksat ve mevzuuna aykırı olması gerekir; pay alım-satımları bunlara aykırı değildir.
- SPK, maddenin öngördüğü anlamda bir tedbir uygulamamış, doğrudan zarar tazmini istemiştir.
- İşlemler genel kurulda ortakların bilgisine sunulmuş ve genel kurul kendisini ibra etmiştir.
- Türk Ticaret Kanunu’na göre şirket zararının tazminini isteme hakkı münhasıran şirkete ve pay sahiplerine aittir; tazmine ancak mahkeme kararıyla hükmedilebilir.
- Zarar tutarı hatalı hesaplanmıştır; geri alınan paylar satılmadığından Kurul kararı tarihinde bir zarar ya da kârdan söz edilemez.
SPK kararların hukuka uygun olduğunu savunmuştur. Dosyadaki tetkik hâkimi düşüncesi ise temyiz isteminin kabulü ile kararın bozulması yönündedir.
🏛️ Danıştay: zarar tek başına yetmez
Danıştay 13. Dairesi önce SPKn m.1’deki amaç hükmünü hatırlatmıştır: sermaye piyasasının güvenilir, şeffaf, etkin, istikrarlı, adil ve rekabetçi bir ortamda işlemesi ve yatırımcıların hak ve menfaatlerinin korunması. Kurul’un bu amaçla, mevzuata ve esas sözleşmeye aykırı faaliyetleri tespit ettiğinde aykırılıkların giderilmesi için tedbir isteme yetkisine sahip olduğunu kabul etmiştir.
Ancak Daire, somut olayda iki noktanın altını çizmiştir:
- Holding tarafından gerçekleştirilen işlemlerin, 92. maddede sayılan aykırılık hâllerinden herhangi birine dâhil olduğuna yönelik SPK’nın yaptığı somut bir tespit bulunmamaktadır.
- Holding bir yatırım şirketidir; şirketin hisse alım-satım işlemi yapması ticaretin olağan akışına uygundur ve bu kapsamda yapacağı her ticari faaliyetten kâr elde etmesinin beklenemeyeceği açıktır.
Bu nedenlerle Daire, holdingin zarar ettiğinden bahisle davacı hakkında tesis edilen Kurul işleminde hukuka uygunluk, davanın reddine ilişkin ilk derece kararına yönelik istinaf başvurusunu reddeden bölge idare mahkemesi kararında ise hukuki isabet bulunmadığına hükmetmiştir. Temyiz istemi kabul edilmiş, bölge idare mahkemesi kararı İYUK m.49 uyarınca BOZULMUŞ ve dosya yeniden karar verilmek üzere bölge idare mahkemesine gönderilmiştir. Karar 05.06.2024 tarihinde kesin olarak ve oy birliğiyle verilmiştir.
🔎 Kararın SPKn 92 bakımından anlamı
SPKn 92, halka açık şirketlerin mal varlığının yöneticiler veya ilişkili kişiler eliyle azaltılmasına karşı SPK’ya güçlü bir araç tanır. Bu karar, aracın kullanım sınırını iki aşamalı bir test hâline getirmektedir:
- Birinci aşama – aykırılık: İşlemin kanuna, sermaye piyasası mevzuatına, esas sözleşmeye veya işletme maksat ve mevzuuna aykırı olduğu somut olarak tespit edilmelidir.
- İkinci aşama – azalma: Bu aykırı işlem sebebiyle sermayede veya mal varlığında azalma ya da kayıp doğmalıdır.
SPK’nın tespiti yalnız ikinci aşamaya, yani zarar hesabına dayandığı için işlem hukuka aykırı bulunmuştur. Kararda özellikle şirketin faaliyet konusunun yatırım olması vurgulanmıştır: pay alım-satımı bir yatırım şirketinin olağan işidir ve piyasa riski taşıyan her işlemin kârla sonuçlanması beklenemez. Kötü sonuçlanan bir ticari karar, kendiliğinden mevzuata aykırı bir işlem sayılmamıştır.
Kararın sınırları da belirtilmelidir. Danıştay, davacının genel kurul ibrası, TTK’daki sorumluluk davası düzeni ve zarar hesabının doğruluğu yönündeki itirazlarını ayrıca tartışmamış; bozmayı yalnız aykırılık tespitinin bulunmaması ve yatırım şirketinin olağan faaliyeti gerekçesine dayandırmıştır. İhtirazi kayıtla ödenen tutarın iadesi talebi de bu bozma üzerine bölge idare mahkemesinin yeniden vereceği kararla şekillenecektir.
SPK’nın şirket zararı ve yönetici sorumluluğu üzerindeki farklı müdahaleleri için zarar gören şirkete SPK cezası, örtülü kazançta şirketin dava ehliyeti ve kusursuz SPK cezası olmaz kararlarına bakılabilir. Bu dosyanın ayırt edici yönü, ortada bir örtülü kazanç aktarımı ya da ilişkili taraf işlemi değil, piyasada yapılan sıradan bir alım-satımın sonucu olarak doğan zararın bulunmasıdır.
💬 Sorular ve cevaplar
SPK, şirketin zararını yöneticiden doğrudan isteyebilir mi?
Geri alınan payların henüz satılmamış olması neden önemliydi?
İhtirazi kayıtla ödenen 1.076.767,72 TL ne olacak?
Bu karar her yatırım kaybında yöneticiyi korur mu?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında yer almaktadır; sermaye piyasası mevzuatına ilişkin diğer kararlar Emsal Kararlar sayfasından izlenebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Danıştay 13. Dairesinin resmî içtihat veri tabanında yayımlanan bozma kararından derlenmiştir. Karar, 2016 yılında yapılan belirli pay alım-satım işlemlerine ve dosyadaki SPK tespitlerine dayanır; bozmadan sonra bölge idare mahkemesinin vereceği karar ayrıca önem taşır. Benzer görünen bir uyuşmazlıkta sonuç; şirketin faaliyet konusuna, işlemin niteliğine, mevzuata veya esas sözleşmeye aykırılığın tespit edilip edilmediğine ve zarar hesabına göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
