Mülke Ulaşamamada Başvuru Süresi – AYM 2022/75729

Evine, tarlasına ya da işyerine güvenlik gerekçesiyle yıllarca ulaşamayan bir malik, uğradığı zararın karşılanması için Zarar Tespit Komisyonuna başvurduğunda çoğu zaman ilk engelle karşılaşır: “Süre geçmiş.” İdarenin ve bazı mahkemelerin yaklaşımına göre altmış günlük ve bir yıllık süreler, mülke erişimin engellendiği ilk günden itibaren işlemeye başlar. Oysa engel tek bir günde yaşanıp biten bir olay değil, aylarca hatta yıllarca süren bir durumdur. Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, birleştirilen on iki başvuruyu karara bağladığı yeni bir kararında bu yaklaşımın mülkiyet hakkı ile bağlantılı olarak etkili başvuru hakkını ihlal ettiğine bir kez daha hükmetti.
Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, 01.07.2026 tarihli ve 2022/75729 başvuru numaralı kararıyla, 5233 sayılı Kanun kapsamındaki başvurunun süre aşımı gerekçesiyle esastan incelenmemesinin Anayasa’nın 35. maddesiyle bağlantılı olarak 40. maddesini ihlal ettiğine oybirliğiyle karar vermiş ve yeniden yargılama yapılması için dosyaları ilgili mahkemelere göndermiştir.
⏳ 5233 sayılı Kanun’daki başvuru süresi
17.07.2004 tarihli ve 5233 sayılı Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun, terör eylemleri veya terörle mücadele kapsamında yürütülen faaliyetler nedeniyle maddi zarara uğrayan kişilerin zararlarının sulh yoluyla karşılanmasını düzenler. Zararın tespiti için illerde kurulan Zarar Tespit Komisyonları çalışır; komisyonun belirlediği tutar idare ile zarar gören arasında yapılan sulhname ile ödenir.
Kanun’un 6. maddesinin birinci fıkrasına göre zarar görenler ya da yetkili temsilcileri, zarar konusu olayın öğrenilmesinden itibaren altmış gün içinde ve her hâlde olayın meydana gelmesinden itibaren bir yıl içinde ilgili valiliğe başvurmalıdır. Aynı fıkra, bu sürelerden sonra yapılan başvuruların kabul edilmeyeceğini açıkça belirtir. Aynı maddenin son fıkrası ise dava açma süresi içinde yapılan başvurunun, nihai işlem sonucunun ilgiliye tebliğine kadar genel hükümlere göre dava açma sürelerini durdurduğunu düzenler.
Sorun, “olay” kavramının nasıl anlaşılacağıdır. Bir yaralanma ya da bir binanın tahrip edilmesi gibi anlık olaylarda başlangıç tarihi bellidir. Güvenlik gerekçesiyle bir bölgeye girişin yasaklanması, yerleşim yerinin boşaltılması ya da tarım arazisinin kullanılamaması gibi hâllerde ise zarar her gün yeniden doğar. İşte bu tür süregelen müdahalelerde sürenin hangi andan itibaren hesaplanacağı, başvurucuların tazminat imkânına erişip erişemeyeceğini doğrudan belirler.
📂 On iki başvurunun birleştirilmesi
Karara konu dosyada Anayasa Mahkemesi, konu yönünden hukuki irtibat bulunduğu gerekçesiyle on bir ayrı bireysel başvuru dosyasını 2022/75729 numaralı başvuruyla birleştirmiş ve incelemeyi bu dosya üzerinden yürütmüştür. Tüm başvurularda iddia aynıdır: Mülke ulaşılamamasından kaynaklanan zararın tazmini için yapılan idari başvuru, süresinde yapılmadığı gerekçesiyle esastan incelenmemiştir.
Kararda ayrıca dikkat çeken bir ayrıntı vardır: Bireysel başvuru incelenirken on başvurucunun 2022 ile 2024 yılları arasında vefat ettiği tespit edilmiş, bu kişilerin mirasçıları başvuruya devam etmek istediklerini bildirmiştir. Başvurucuların adli yardım talepleri de kabul edilmiştir. Kararın tam metninde başvurucuların adları yer almakla birlikte bu yazıda ve PDF’te kişi adlarına yer verilmemiştir.
⚖️ Süregelen müdahalede süre ne zaman işler?
Bölüm, olay ve olguları benzer nitelikteki bir Genel Kurul kararına (B. No: 2021/11655, 28.07.2022) atıf yaparak o kararda belirlenen ilkeleri aynen uygulamıştır. Karar gerekçesinde bu ilkeler üç adımda özetlenmiştir:
- Tek bir olay tarihi yoktur: Süregelen müdahalelerde zarar konusu olay için somut bir tarih belirlenemez.
- Süre müdahale bitince başlar: 5233 sayılı Kanun’un 6. maddesindeki süreler, müdahalenin kesildiği tarihten itibaren başlatılmalıdır.
- Aksi yorum işletilemez: Süreyi müdahalenin başlangıcına bağlamak, kişinin müdahalenin altmışıncı gününden sonra her gün Zarar Tespit Komisyonuna başvurması gerektiği gibi kabul edilemez bir sonuç doğurur.
Anayasa Mahkemesine göre başvuru süresini bu şekilde yorumlamak; makul olmayan, zarar konusu olayın âdeta her yıl kesintiye uğrayarak tekrarlandığını kabul eden, aşırı şekilci ve başvurucunun 5233 sayılı Kanun ile getirilen tazminat imkânından yararlanmasını zorlaştıran katı bir yorumdur. Bu nedenle başvurucuların Anayasa’nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkı ile bağlantılı olarak 40. maddesinde düzenlenen etkili başvuru hakkı ihlal edilmiştir.
Bu noktada ihlalin niteliğine dikkat etmek gerekir. Anayasa Mahkemesi, başvurucuların zararının ne kadar olduğuna ya da komisyonun ödemesi gereken tutara ilişkin bir değerlendirme yapmamıştır. Tespit edilen ihlal, başvurunun esasına hiç girilmeden süre engeliyle reddedilmesine ilişkindir. Başka bir deyişle kararın sonucu, kişilere doğrudan tazminat kazandırmak değil, idari başvurularının esastan incelenmesinin yolunu açmaktır.
🕰️ Makul süre şikâyeti neden incelenmedi?
Başvurucuların bir kısmı, idari yargı süreçlerinin uzun sürdüğünü de ileri sürmüştür. Anayasa Mahkemesi bu iddiayı esastan incelememiştir. Gerekçe, 12.03.2024’te yürürlüğe giren 7499 sayılı Kanun’la 6384 sayılı Tazminat Komisyonunun Görevleri ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Kanun’a eklenen 5/A maddesi ve Kanun’un geçici 3. maddesinde yapılan değişikliktir.
Bu düzenlemeyle, 12.03.2024 tarihi itibarıyla Anayasa Mahkemesinde derdest olan makul süre şikâyetleri bakımından Tazminat Komisyonuna başvuru yolu açılmıştır. Bölüm, aynı konudaki önceki bir kararına (B. No: 2019/39635, 19.03.2024) dayanarak bu yolun ilk bakışta ulaşılabilir olduğunu, başarı şansı sunduğunu ve yeterli giderim sağlama kapasitesine sahip bulunduğunu kabul etmiştir. Bu yol tüketilmeden yapılan başvurunun incelenmesi bireysel başvurunun ikincil niteliğiyle bağdaşmadığından, makul süre şikâyeti başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez bulunmuştur.
Bu ayrım uygulamada önemlidir: Aynı dosyada mülkiyet hakkına ilişkin şikâyet ihlalle sonuçlanırken, süreye ilişkin şikâyet farklı bir merciin önüne gitmek zorunda kalmıştır.
👥 Başvurucu ölürse ne olur?
Kararın dikkat çeken bir başka bölümü, başvurucunun bireysel başvurudan sonra vefat etmesi hâlinde izlenecek yoldur. Anayasa Mahkemesi, Genel Kurulun 31.07.2025 tarihli bir kararında (B. No: 2023/76490) belirlenen ilkeleri hatırlatmıştır:
- 6216 sayılı Kanun’un 49. maddesinin (7) numaralı fıkrası ve İçtüzük’ün 84. maddesi uyarınca, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 26. maddesi başvurudan sonraki ölüm hâline de uygulanabilir.
- Başvurucu öldüğünde kural olarak o kişi yönünden başvuru işlemden kaldırılır.
- Mirasçılık sıfatını belgeleyen kişiler makul bir süre içinde başvuruyu takip iradesini ortaya koyarsa, menfaatleri de gözetilerek incelemeye devam edilebilir; talebi Anayasa Mahkemesine iletme yükü mirasçılardadır.
- Anayasa’nın yorumu veya temel hakların kapsamı bakımından gerekli görülen hâllerde, ölüme rağmen incelemeye devam edilebilir.
Somut dosyada on başvurucunun mirasçıları başvuruyu sürdürme iradesi bildirdiği için incelemeye devam edilmiştir. Buna karşılık 21.11.2024’te vefat eden bir başvurucu yönünden böyle bir bildirim bulunmadığından başvuru bu kişi bakımından işlemden kaldırılmıştır.
🔁 Giderim: yeniden yargılama
Başvurucular ihlalin tespiti, yeniden yargılama ve tazminat talep etmiştir. Anayasa Mahkemesi, ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunduğunu belirterek kararın ekli listede gösterilen mahkemelere gönderilmesine hükmetmiştir. Anayasa’nın 148. ve 153. maddeleri ile 6216 sayılı Kanun’un 50. ve 66. maddeleri uyarınca bu mahkemelerin görevi, yeniden yargılamayı başlatıp ihlal kararındaki ilkelere uygun yeni bir karar vermektir.
Yeniden yargılamanın yeterli giderim sağlayacağı kabul edildiğinden maddi ve manevi tazminat talepleri reddedilmiştir. Başvuruculara müştereken 40.000 TL vekâlet ücretinden oluşan yargılama gideri ödenmesine karar verilmiştir.
5233 sayılı Kanun’un kapsamına giren farklı zarar türlerine ilişkin idari yargı içtihadı için sitemizdeki sokağa çıkma yasağında işyeri kira zararı ve terör yaralısına manevi tazminat ve faiz başlangıcı yazıları incelenebilir.
🙋 Sık sorulanlar
5233 sayılı Kanun'da başvuru süresi kaç gündür?
Mülke yıllarca ulaşılamadıysa süre hangi tarihten hesaplanır?
İhlal kararı doğrudan tazminat ödenmesi anlamına gelir mi?
Uzun süren yargılama için neden ihlal kararı verilmedi?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında; anayasa ve idare hukukuna ilişkin diğer kararlar Emsal Kararlar sayfasında yer almaktadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankasında yayımlanan bireysel başvuru kararından derlenmiştir. Başvurucuların, mirasçıların, heyet üyelerinin, raportörün ve vekilin adları yazıya ve PDF’e alınmamış; atıf yapılan emsal kararlardaki başvurucu adları da çıkarılmıştır. Kararda değerlendirilen süre meselesi somut başvuruların koşullarına dayanır. Benzer görünen bir dosyada sonuç; müdahalenin niteliğine, başlangıç ve bitiş tarihlerine, yapılan idari başvuruların içeriğine ve yargı mercilerinin değerlendirmesine göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
Bulunduğunuz il için: İl il idare hukuku avukatı sayfaları




