Önalımda Rayiç Değerin Tarihi – Yargıtay 7. HD 2026/3940

7571 sayılı Kanun, önalım (şufa) davalarında bedelin artık tapuda yazan satış fiyatı değil, payın rayiç değeri olacağını söyledi. Ancak bir soruyu cevapsız bıraktı: Rayiç değer hangi güne göre belirlenecek? Satışın yapıldığı gün mü, davanın açıldığı gün mü, yoksa bilirkişinin taşınmazı gördüğü gün mü? Dört yıl önce yapılmış bir satış için açılmış ve hâlâ süren bir davada bu fark, yüz binlerce liralık bir tutara karşılık gelebilir. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, iki kez bozma kararı verdiği bir köy taşınmazı davasında bu boşluğu doldurdu.
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 15.09.2026 tarihli ve E.2026/2278, K.2026/3940 sayılı kararıyla; kanun değişikliğinden sonra açılan davalarda dava tarihinin, değişiklikten önce açılıp derdest olan davalarda ise değişikliğin yürürlüğe girdiği 25.12.2025 tarihinin esas alınacağını belirterek tapudaki satış bedeline göre kurulan kabul hükmünü bozmuştur. Karar gerekçede oy çokluğuyla, sonuçta oy birliğiyle verilmiştir.
📂 Beş yıl süren bir önalım davası
Davacı, bir köyde bulunan paylı mülkiyete konu taşınmazda paydaştır. Dava dışı bir paydaş, taşınmazdaki hissesini 01.02.2021 tarihinde davacıya bildirmeden davalıya satmıştır. Davacı, satılan payın gerçek değeri, bu tespit edilemezse tapudaki satış bedeli üzerinden önalım hakkını kullanmak istediğini belirterek davalı adına kayıtlı payın iptali ile kendi adına tescilini talep etmiştir.
Davalı, satışı noterden 01.03.2021 tarihli ihtarnameyle davacıya bildirdiğini, ihtarnamenin 24.05.2021’de tebliğ edildiğini ve üç aylık hak düşürücü sürenin geçtiğini savunmuştur. Dosyanın seyri şöyledir:
- 16.06.2022: İlk derece mahkemesi, davanın hak düşürücü süreden sonra açıldığı gerekçesiyle reddetti; Konya Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi istinaf başvurusunu esastan reddetti.
- 28.03.2024: 7. Hukuk Dairesi, tebligat zarfındaki yevmiye numarası ile ihtarnamenin numarasının birbirini tutmadığını, bildirimin usulüne uygun yapılmadığını, bu nedenle üç aylık sürenin uygulanamayacağını belirterek ilk bozmayı yaptı.
- 07.01.2025: İlk derece mahkemesi davayı kabul etti.
- 09.04.2025: Daire, depo edilen önalım bedelinin nemalandırılması hâlinde ulaşacağı değer hesaplanmadan hüküm kurulmasını doğru bulmayarak ikinci kez bozdu.
- İkinci bozmadan sonra: Mahkeme, davacının iki ayrı tarihte yatırdığı 510.000 TL ve 899.936 TL’den (toplam 1.409.936 TL) 1.359.205,33 TL’lik önalım bedelinin davalıya ödenmesine, kalanın davacıya iadesine karar verdi.
Davalı bu son karara karşı duruşmalı temyiz yoluna başvurmuştur. Temyiz dilekçesinde, önalım bedelinin yalnızca ÜFE, TÜFE ve mevduat getirisi gözetilerek hesaplandığını, mahalli emlak değer artışının dikkate alınmadığını ve parası erimiş olan davalının mağdur edildiğini ileri sürmüştür.
📜 7571 sayılı Kanun neyi değiştirdi?
Değişiklikten önce TMK 734/2, önalım hakkı sahibinin “satış bedeli ile alıcıya düşen tapu giderlerini” hâkimin belirleyeceği sürede yatırmasını öngörüyordu. Tapuda düşük gösterilen bedeller nedeniyle bu sistem uzun yıllar “bedelde muvazaa” tartışmalarına yol açtı.
25.12.2025 tarihinde yürürlüğe giren 7571 sayılı Kanun’un 36. maddesiyle fıkra şu şekilde değiştirilmiştir:
“Dava konusu payın rayiç bedeli hâkim tarafından gecikmeksizin belirlenir. Önalım hakkı sahibi, belirlenen rayiç bedel ile alıcıya düşen tapu giderlerini nemalandırılmak üzere hâkim tarafından belirlenen yere verilen kesin süre içinde nakden yatırmakla yükümlüdür. Bu yükümlülük, verilen kesin süre içinde yerine getirilmezse önalım hakkı sahibi adına payın tesciline karar verilemez. Yatırılan bedel, hükmün kesinleşmesi üzerine nemalarıyla birlikte ilgilisine ödenir.”
Aynı Kanunla TMK’ya eklenen geçici 1. maddenin ikinci fıkrası, 734. maddedeki değişikliğin yürürlükten önce açılmış davalara da uygulanacağını öngörür. Karşı oyda ayrıca hatırlatıldığı üzere 7571 sayılı Kanun, TMK 733/4’teki satıştan itibaren iki yıllık azami süreyi bir yıla indirmiş; bu değişiklik ise geçici 1. maddenin birinci fıkrası uyarınca önceki satışlara uygulanmaz.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu daha önce yeni kuralın derdest davalarda da geçerli olduğunu vurgulamıştı; bu karar Önalımda Rayiç Bedel Dönemi yazısında incelenmiştir. O yazıda da belirtildiği gibi değerleme tarihinin ne olacağı açık bir soru olarak kalmıştı. 7. Hukuk Dairesinin bu kararı, söz konusu soruya ilk ayrıntılı cevaplardan birini vermektedir.
🕳️ Kanunun bıraktığı boşluk
Daire, kanun koyucunun rayiç değerin hangi tarih esas alınarak belirleneceğini düzenlemediğini ve bunu uygulamaya bıraktığını açıkça tespit etmiştir. Bu boşluğu doldururken üç dayanak kullanmıştır:
- TMK 1: Kanunda uygulanabilir hüküm yoksa hâkim, kanun koyucu olsaydı koyacağı kurala göre karar verir.
- TMK 4: Kanunun takdir yetkisi tanıdığı veya durumun gereklerini göz önünde tutmayı emrettiği konularda hâkim hukuka ve hakkaniyete göre karar verir.
- Anayasa m.35: Mülkiyet hakkı, devlete özel kişiler arasındaki uyuşmazlıklarda da tarafların menfaatlerini adil biçimde dengeleme yönünde pozitif yükümlülük yükler.
Daireye göre önalım bedeli belirlenirken önalım hakkı sahibini amaç dışında zenginleştirecek, alıcıyı ise fakirleştirecek yorumlardan kaçınılmalıdır. Satış tarihindeki değere göre belirlenen bir bedelin, yıllar süren bir davanın sonunda alıcıya ödenmesi bu dengeyi bozabilir.
📅 Çoğunluğun cevabı: iki ayrı tarih
Daire çoğunluğu, rayiç değerin belirleneceği tarih için ikili bir ayrım yapmıştır:
- 25.12.2025’ten sonra açılan davalar: Dava tarihi esas alınır.
- 25.12.2025’te derdest olan davalar: Değişikliğin yürürlüğe girdiği 25.12.2025 tarihi esas alınır.
Somut olaya uygulandığında, mahkemenin değişiklikten önceki hükümlere göre tapudaki satış bedeli ve tapu masraflarını esas alması doğru bulunmamıştır. Bozma ilamına göre yeniden yapılacak yargılamada:
- Tarafların değere ilişkin delilleri toplanacak,
- Mahallinde keşif yapılacak ve taşınmazın vasfına uygun bilirkişi heyetinden rapor alınacak,
- Payın 25.12.2025 tarihindeki rayiç değeri tespit edilecek,
- Bu bedel daha önce depo edilip nemalandırılan tutardan fazlaysa, mevcut tutar mahsup edilerek bakiye bedel aynı hesaba depo ettirilecek ve sonucuna göre karar verilecektir.
Karar kesin olarak verilmiş, duruşmalı temyiz nedeniyle davalı yararına 40.000 TL Yargıtay duruşma vekâlet ücretine hükmedilmiştir.
🗣️ Karşı oy: satış tarihi esas alınmalı
Bir üye, bozma sonucuna katılmakla birlikte gerekçeye katılmamıştır. Karşı oyun ana fikirleri şunlardır:
20.06.1951 tarihli İçtihadı Birleştirme Kararından bu yana önalım, payı alıcıya “neye mal olmuşsa” o bedelle alma hakkı olarak tanımlanmaktadır; önalım hakkının kullanılmasıyla hak sahibi ile alıcı arasında, satıcıyla yapılan sözleşmeyle aynı şartları taşıyan bir satım ilişkisi kurulur. 7571 sayılı Kanun yalnızca bedelin niteliğini değiştirmiştir: Resmî senetteki “satış bedeli” yerine satış tarihindeki “gerçek bedel” gelmiştir. Kanun koyucu farklı bir tarih isteseydi bunu açıkça yazardı.
Karşı oya göre dava tarihini esas almak, aynı paya birden fazla paydaşın ayrı davalar açması hâlinde her dava için farklı bedeller doğmasına da yol açar. Derdest davalarda ise bedel, satış tarihindeki rayiç değer ile alıcıya düşen tapu giderlerinin tahkikatın başından itibaren nemalandırılması hâlinde ulaşacağı tutar olmalıdır. Aksi hâlde yıllardır parasını yatırmış ve nemalandırmış önalım hakkı sahibinin hakkı akamete uğrayabilir.
🔎 Görülmekte olan davalara etkisi
Kararın sonuçları uygulama bakımından şöyle özetlenebilir:
- 25.12.2025 öncesinde açılmış ve hâlâ süren önalım davalarında, tapudaki satış bedeline göre kurulmuş hükümler bu yaklaşım karşısında bozma riskiyle karşı karşıyadır.
- Önceden depo edilen ve nemalandırılan bedel kaybolmaz; yeni belirlenen rayiç değerden mahsup edilir.
- Rayiç değer keşif ve bilirkişi heyeti raporuyla belirlenir; bu durum yargılama giderlerini ve süreyi etkileyebilir.
- Gerekçe oy çokluğuyla kurulduğundan konu, ileride Hukuk Genel Kurulu veya içtihadı birleştirme düzeyinde yeniden tartışılabilir.
Önalım bedelinin depo edilmesi ve nemalandırılmaması sorununun mülkiyet hakkı boyutu Nemalandırılmayan Önalım Bedeli yazısında; paydaşlar arasındaki satışta önalım hakkının doğup doğmadığı ise Paydaşa Satışta Önalım Olur mu? yazısında ele alınmıştır.
💡 Okurlardan gelebilecek sorular
7571 sayılı Kanundan önce açılmış önalım davasında hangi bedel yatırılır?
25.12.2025'ten sonra açılan davalarda değerleme tarihi nedir?
Daha önce yatırılan para ne olacak?
Önalım davası açma süresi de değişti mi?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim sayfamız üzerinden ulaşabilir, taşınmaz ve paylı mülkiyete ilişkin diğer kararları Emsal Kararlar sayfasında bulabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin Yargıtay Karar Arama sisteminde yayımlanan bozma kararından ve karşı oy yazısından derlenmiştir. Karar metninde taraf adları ve taşınmazın yeri yer almamaktadır. Kararın gerekçesi oy çokluğuyla kurulmuştur ve bozma sonrası yeniden yargılama sürmektedir. Benzer bir önalım uyuşmazlığında sonuç; satış ve dava tarihine, bildirimin usulüne, depo edilen bedele, keşif ve bilirkişi raporlarına ve ileride oluşacak içtihada göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
Bulunduğunuz il için: İl il gayrimenkul avukatı sayfaları




