Sahte Bonoda İcra Mahkemesi Raporu – Yargıtay HGK 2026/118
Kambiyo senedine dayalı bir takiple karşılaşan ve senetteki imzanın kendisine ait olmadığını söyleyen kişi için yol genellikle iki aşamalıdır: Önce icra mahkemesinde imzaya itiraz edilir, ardından borcun hiç doğmadığını kesin olarak ortaya koymak için genel mahkemede menfi tespit davası açılır. Bu iki yargılamada imza incelemesi ayrı ayrı yapılabildiği için, aynı senet hakkında birbirine zıt bilirkişi raporlarının ortaya çıkması şaşırtıcı değildir. Asıl soru şudur: İcra mahkemesinde Adli Tıp Kurumundan, hatta onun genişletilmiş heyetinden alınmış açık bir rapor varken, menfi tespit davasına bakan mahkeme bu raporları yalnızca “icra mahkemesi dar yetkilidir” diyerek bir kenara bırakıp yeni raporlar alabilir mi?
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 25.02.2026 tarihli ve E.2025/344, K.2026/118 sayılı kararıyla bu soruya olumsuz yanıt vermiş; icra mahkemesinde alınan Adli Tıp Kurumu raporlarına neden itibar edilmediğini denetime elverişli biçimde açıklamadan yeni heyetlerden rapor alarak davayı reddeden ilk derece mahkemesinin direnme kararını oy çokluğuyla bozmuştur. Dosyanın arka planında, senetlerin tedavüle çıkarılmasıyla ilgili resmî belgede sahtecilik ve nitelikli dolandırıcılık iddiasıyla yürütülmüş bir ceza yargılaması da bulunmaktadır.
📜 Uyuşmazlığın arka planı: iki takip, sekiz bono
Karar metnine göre davalı, bonoların yetkili hamili sıfatıyla davacı hakkında Bakırköy’de iki ayrı kambiyo senedine dayalı takip başlatmıştır:
- Bakırköy 4. İcra Müdürlüğünün 2014/9506 sayılı dosyası: Tek bir bonoya dayanan bu takipte davacı, icra tehdidi altında 76.136,64 TL ödemek zorunda kaldığını ileri sürmüştür.
- Bakırköy 5. İcra Müdürlüğünün 2015/2030 sayılı dosyası: Yedi bonoya dayanan bu takipte toplam 521.639,32 TL alacak talep edilmiştir.
Davacı, bonolardaki keşideci imzalarının kendisine ait olmadığını, davalının kötü niyetli olduğunu belirterek her iki takip yönünden borçlu olmadığının tespitini ve ödediği tutarın istirdadını istemiştir. Davalı ise istirdat talebinin bir yıllık hak düşürücü süre içinde ileri sürülmediğini, davacının önce senet lehtarıyla ticari ilişkisi olmadığını ispatlaması gerektiğini ve kendisinin, dolandırıldığı anlaşılan iyi niyetli meşru hamil olduğunu savunmuştur.
Dosyanın ceza boyutu da dikkat çekicidir. Davacının şikâyeti üzerine davalı hamil ile dava dışı senet lehtarı hakkında Bakırköy 6. Ağır Ceza Mahkemesinde resmî belgede sahtecilik ve nitelikli dolandırıcılık iddiasıyla yargılama yapılmış; bu yargılamada alınan Adli Tıp Kurumu raporu da imzaların davacıya ait olmadığını bildirmiş, buna karşın davalı hakkında verilen beraat kararı istinaf incelemesinden geçerek kesinleşmiştir. Yani ceza yargılamasında sanığın beraat etmesi, imzanın sahte olmadığı anlamına gelmemiştir.
🔬 Raporlar zinciri: hangi inceleme ne söyledi?
Hukuk Genel Kurulu kararının belkemiğini, aynı imzalar hakkında farklı yargılamalarda alınan raporların karşılaştırılması oluşturur. Karar metninden aktarılan sıralama şöyledir:
- İcra hukuk mahkemesi, ilk rapor (10.07.2015): Tek kişilik bir bilirkişi, büyüteç ve stereo mikroskopla yaptığı incelemede imzaların borçlunun eli ürünü olduğunu bildirmiştir.
- ATK Fizik İhtisas Dairesi (14.03.2016): Karşılaştırma örnekleri artırılarak ve laboratuvar cihazları kullanılarak yapılan incelemede imzaların davacıya ait olmadığı sonucuna varılmıştır.
- ATK genişletilmiş heyeti (29.08.2016): Raporlar arasındaki çelişki üzerine 2659 sayılı Adli Tıp Kanunu m.15/3 uyarınca yapılan incelemede de imzaların davacıya ait olmadığı belirtilmiştir. İcra hukuk mahkemesi bu raporlara dayanarak 18.10.2016 tarihinde imza itirazını kabul etmiş ve takip durmuştur.
- Menfi tespit davası, grafolog heyeti (22.05.2017): Üç kişilik heyet, optik aletlerle yaptığı karşılaştırmada imzaların davacının elinden çıktığı görüşünü bildirmiş; ATK raporlarını ise değerlendirmemiştir.
- Menfi tespit davası, güzel sanatlar fakültesi heyeti (30.11.2017): Grafik bölümü öğretim elemanlarından oluşan heyet, imzaların “kuvvetle muhtemel” davacının eli ürünü olduğu şeklinde kesin olmayan bir kanaat bildirmiş; bu raporda da ATK raporları incelenmemiştir.
- Ceza yargılaması (2019): Ağır ceza mahkemesinde alınan ATK raporu da imzaların davacıya ait olmadığı yönündedir.
İlk derece mahkemesi (31.01.2019 tarihli, 2016/916 E., 2019/120 K. sayılı kararıyla) son rapora dayanarak imzaların davacıya ait olmadığı iddiasının ispatlanamadığını kabul etmiş ve davayı reddetmiştir. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi de (01.12.2021 tarihli, 2019/863 E., 2021/2033 K.) icra hukuk mahkemelerinin dar yetkili olduğu, imza incelemesinin menfi tespit davasını gören mahkemede yapılması gerektiği gerekçesiyle istinaf başvurusunu oy çokluğuyla esastan reddetmiştir.
🏛️ Özel Daire, direnme ve Hukuk Genel Kurulu
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi (04.07.2023 tarihli, 2022/1941 E., 2023/4125 K.), 4. İcra Müdürlüğündeki tek bonoya ilişkin temyiz itirazlarını yerinde görmemiştir; zira o bono için yapılan imza itirazı icra hukuk mahkemesinde reddedilmiş ve bu karar kesinleşmiştir. Buna karşılık yedi bonoya ilişkin takip yönünden Daire, Anayasa m.141/son ve HMK m.30’daki usul ekonomisi ilkesine vurgu yaparak, dosyada çelişkili rapor bulunmadığı hâlde yeni bir heyetten rapor alınmasının bu ilkeyle bağdaşmadığını, imzaların davacıya ait olmadığı kabul edilerek karar verilmesi gerektiğini belirtip hükmü davacı yararına bozmuştur.
İlk derece mahkemesi (2023/1018 E., 2023/1099 K.) ilk kararındaki gerekçeyi tekrarlayarak bozmaya direnmiştir. Direnme kararının temyizinde davacı duruşma istemiş, ancak Hukuk Genel Kurulu HMK m.369’un direnme kararlarının temyizini kapsamadığını, direnmeyi düzenleyen m.373’te de duruşmaya yer verilmediğini belirterek bu istemi oy birliğiyle reddetmiştir.
Esasa ilişkin olarak Kurul çoğunluğu şu tespitlerde bulunmuştur:
- İcra mahkemesinin imza itirazı üzerine verdiği karar, genel mahkemedeki alacak uyuşmazlığı bakımından kesin hüküm oluşturmaz ve kesin delil sayılmaz.
- Ancak imza incelemesi hem icra mahkemesinde (İİK m.170/3 ve m.68/a-4 yollamasıyla) hem de genel mahkemede HMK hükümlerine göre, aynı usulle yapılır.
- Bu nedenle belirleyici olan, incelemenin hangi mahkemede yapıldığı değil, alınan raporun imzanın aidiyeti konusunda genel mahkemece yeterli görülüp görülmeyeceğidir. Hâkim, hangi rapora neden itibar etmediğini denetime elverişli şekilde ortaya koymalıdır.
- Somut olayda ATK Fizik İhtisas Dairesi raporları sahtecilik iddiasını ayrıntılı biçimde çözmüş, bu raporlarda bir muğlaklık bulunmamaktadır. Menfi tespit davasında alınan raporlar ise bilirkişi sayısı, incelemenin kapsamı ve özellikleri bakımından bu raporları bertaraf edecek nitelikte değildir.
Kurul, mahkemenin gerekçesinin “icra mahkemesi dar yetkilidir” şeklindeki şekli bir kabulden ibaret olduğunu, yeni rapor alınmasına gerek olmaksızın karar verilebileceğini belirterek direnme kararını HMK m.371 uyarınca bozmuştur. Karar oy çokluğuyla ve kesin olarak verilmiştir.
🧩 Hukuki çerçeve: İİK 72, İİK 170 ve HMK 282
Kararın dayandığı başlıca düzenlemeler şunlardır:
- İİK m.72: Borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu olmadığını ispat için menfi tespit davası açabilir; borç ödenmişse dava istirdat davası olarak devam eder.
- İİK m.170: Kambiyo senedindeki imzanın kendisine ait olmadığını ileri süren borçlu bu itirazını icra mahkemesine bildirir. İtirazın kabulüyle takip durur, ancak alacaklının genel hükümlere göre dava açma hakkı saklıdır; imzanın borçluya ait olduğu anlaşılırsa borçlunun menfi tespit veya istirdat davası açma imkânı da korunur.
- HMK m.266 ve m.282: Özel veya teknik bilgi gerektiren hâllerde bilirkişiye başvurulur; hâkim, bilirkişinin oy ve görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir.
- 2659 sayılı Kanun m.15/3: Fizik İhtisas Dairesi raporları ile diğer raporlar arasında çelişki varsa, inceleme ilgili ihtisas dairesinin en az yedi üyesinin katıldığı genişletilmiş heyetçe yapılır.
Kurul, 2659 sayılı Kanun’daki “kesin olarak karara bağlanır” ifadesinin HMK m.282 karşısında hâkimi mutlak surette bağlamadığını da vurgulamıştır; yani ATK raporuna bağlayıcılık tanınmamış, bu rapordan ayrılmanın gerekçeli olması aranmıştır.
⚖️ Karşı oy: dar yetkili mahkemenin raporu bağlamaz
Karşı oy yazısı, direnme kararının onanması gerektiği görüşündedir. Öne çıkan gerekçeler şunlardır:
- İcra mahkemesi kararları takip hukukuna ilişkin olup genel mahkemeler bakımından maddi anlamda kesin hüküm oluşturmaz; İİK m.68/a ve m.170 genel mahkemede dava hakkını açıkça saklı tutar.
- İcra mahkemesinde alınan rapor bağlayıcı sayılırsa, borçlunun genel mahkemede dava açma hakkı ile para cezası ve tazminatın dava sonucuna bağlanması anlamsız hâle gelir.
- ATK raporları da takdiri delildir; Yargıtay uygulamasında ATK raporuna itiraz hâlinde güzel sanatlar fakültesi öğretim üyelerinden rapor alınabileceği kabul edilmektedir.
Görüldüğü üzere iki görüş de icra mahkemesi raporunu bağlayıcı saymaz; ayrışma, genel mahkemenin bu raporları hangi gerekçeyle dışlayabileceği noktasındadır.
🧭 Kararın ispat hukukuna yansımaları
Karar, özellikle dolandırıcılık veya sahtecilik iddiasıyla tedavüle sürülen senetlere ilişkin uyuşmazlıklarda şu noktaları öne çıkarmaktadır:
- İcra aşamasındaki raporların ağırlığı: İcra hukuk mahkemesinde ATK ve genişletilmiş heyet eliyle yapılmış kapsamlı bir inceleme, menfi tespit davasında “dar yetkili mahkeme raporu” denilerek kendiliğinden değersiz sayılamaz.
- Yeni raporun niteliği: Genel mahkeme yeni inceleme yaptıracaksa, bu incelemenin önceki raporları değerlendiren ve onların yarattığı şüpheleri giderecek güçte olması gerekir. Önceki ATK raporlarına hiç değinmeyen bir raporla yetinilmesi bu karar ışığında eleştiriye açıktır.
- Ceza yargılamasıyla ilişki: Ceza dosyasında sanığın beraat etmesi, imzanın sahte olduğu yönündeki teknik tespiti ortadan kaldırmamıştır. Hukuk Genel Kurulu, ceza dosyasındaki ATK raporunu da maddi gerçeğe ulaşmada dikkate alınacak bir veri olarak anmıştır.
Dolandırıcılık bağlantılı para ve senet hareketlerinin hukuk yargılamasına etkisine ilişkin farklı bir örnek için serideki banka hesabında imza itirazına ilişkin 11. Hukuk Dairesi kararı, ceza tarafında senet aslının önemine ilişkin değerlendirme için ise sahtecilikte senedin aslı şartına ilişkin karar incelenebilir.
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında, serideki diğer kararlar ise Emsal Kararlar bölümünde yer almaktadır.
❓ Sıkça sorulanlar
İcra mahkemesinde imza itirazı kabul edilirse borç tamamen ortadan kalkar mı?
Hayır. İİK m.170/3’e göre itirazın kabulüyle yalnızca takip durur ve alacaklının genel hükümlere göre dava açma hakkı saklı kalır. Borcun bulunmadığının maddi hukuk bakımından kesin olarak belirlenmesi, bu dosyada olduğu gibi genel mahkemede görülen menfi tespit davasıyla mümkündür.
Hukuk Genel Kurulu, icra mahkemesindeki ATK raporunu bağlayıcı mı saydı?
Hayır. Kurul, icra mahkemesi kararının kesin hüküm ve kesin delil niteliği taşımadığını açıkça kabul etmiştir. Vurgulanan husus, bu raporlardan ayrılmak için somut ve denetlenebilir bir gerekçe gösterilmesi gerektiğidir; salt icra mahkemesinin dar yetkili olması bu gerekçe için yeterli görülmemiştir.
Ceza davasında beraat kararı verilmesi hukuk davasını nasıl etkiledi?
Davalı hamil hakkında resmî belgede sahtecilik ve nitelikli dolandırıcılık iddiasıyla yürütülen yargılamada beraat kararı verilmiş ve kesinleşmiştir. Buna rağmen aynı yargılamada alınan ATK raporu imzaların davacıya ait olmadığını bildirmiştir. Hukuk Genel Kurulu bu raporu, imzanın aidiyeti konusundaki değerlendirmede diğer raporları destekleyen bir veri olarak anmıştır.
Direnme kararının temyizinde duruşma yapılabilir mi?
Kurul bu dosyada, HMK m.369’daki duruşmalı inceleme düzenlemesinin direnme kararlarının temyizini kapsamadığını ve direnmeyi düzenleyen m.373’te duruşmaya yer verilmediğini belirterek davacının duruşma istemini oy birliğiyle reddetmiştir.
Bu yazıda yer alan bilgiler genel bilgilendirme amacı taşır; karar özeti Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun yayımlanmış oy çokluğuyla verilmiş bozma kararı ve karşı oy yazısından derlenmiştir. İmza incelemesine ilişkin raporların değeri her dosyada kendi delilleri ve somut özellikleriyle değerlendirilir. Yazı kullanılarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
