Altın Hesabı Rehninde Özel Satış – Yargıtay 11. HD 2025/6973

Bankadaki altın hesabı, birçok kişi için döviz ve mevduatın yanında birikimi değer kaybına karşı koruma aracıdır. Bu hesap bazen bir yakının ya da ortağı olunan şirketin kredi ilişkisinde teminat olarak da kullanılır. Kredi borçlusu ödeme yapamadığında banka rehinli altınları icra dairesine başvurmadan, kendi uyguladığı piyasa fiyatı üzerinden paraya çevirip alacağına mahsup edebilir mi? Böyle bir sözleşme hükmü, rehinli malın borç ödenmezse alacaklıya kalmasını yasaklayan lex commissoria kuralına aykırı mıdır?

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 24.11.2025 tarihli ve E.2025/2293, K.2025/6973 sayılı kararıyla, rehin sözleşmesinde bankaya tanınan “İİK yoluna başvurmadan piyasa rayici üzerinden paraya çevirme” yetkisini geçerli sayan Bölge Adliye Mahkemesi kararını oy birliğiyle ve kesin olarak onamıştır. Hesabındaki 1.632,32 gram altın, üçüncü kişi şirketin kredi borcuna mahsup edilen rehin veren, altının güncel karşılığını geri alamamıştır.

🪙 Temel soru: rehinli altın nasıl paraya çevrilir?

Türk Medeni Kanunu m.949, borcun ödenmemesi hâlinde rehinli taşınırın mülkiyetinin alacaklıya geçmesini öngören sözleşme hükmünü geçersiz sayar. Hukuk literatüründe lex commissoria yasağı olarak anılan bu kural, alacaklının rehin konusu malı değerinin altında sahiplenmesini engellemeyi amaçlar. Öte yandan İcra ve İflas Kanunu, rehinli alacaklar için rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip usulünü düzenler.

Bankacılık uygulamasında ise mevduat veya altın hesabı rehni sözleşmelerine, bankanın borç ödenmediğinde rehinli hesaptaki değerleri doğrudan ya da piyasa rayici üzerinden paraya çevirip alacağına mahsup edebileceğine dair hükümler konulmaktadır. Bu dosyada tartışılan mesele, böyle bir hükmün lex commissoria yasağına takılıp takılmadığı ve rehinli altının paraya çevrilmesi için icra yoluna başvurmanın zorunlu olup olmadığıdır.

📂 Dosyadaki olaylar ve rakamlar

Karar metninden anlaşılan olaylar şöyledir:

Davacı ise teminat mektubunun süresi içinde nakde çevrilmediğini ve geçerliliğini yitirdiğini, riskin ortadan kalkmasına rağmen blokenin çözülmediğini ileri sürerek altının dava tarihindeki Türk lirası karşılığının ticari faiziyle ödenmesini talep etmiştir. Banka, rehnin yalnızca teminat mektubuna değil şirketin tüm kredi borçlarına ilişkin olduğunu savunmuştur.

🏢 İlk derece mahkemesi: TMK 965 bu olaya uymaz

İstanbul 14. Asliye Ticaret Mahkemesi (2020/523 E., 2022/37 K.), bilirkişi incelemesine dayanarak kredi borçlusu şirketin hesap kat tarihindeki 586.430,20 TL borcundan mahsup sonrasında davacıya iade edilecek bir altın kalmadığını tespit etmiştir. Teminat mektubu riskinin sona erdiği kabul edilse bile, toplam borç ile altının nakde çevrildiği 203.942,06 TL karşılaştırıldığında bu iddianın sonucu değiştirmeyeceğini belirtmiştir.

Bilirkişi, TMK m.965’teki “borç vadesinde ödenmezse ödünç verenin, noter ihtarından sonra rehni icra yoluyla paraya çevirtebileceği” kuralının olaya uygulanması gerektiğini düşünmüştür. Mahkeme bu görüşe katılmamış; söz konusu maddenin “rehin karşılığında ödünç verme işi ile uğraşanlar” başlığı altında rehincileri düzenlediğini, bankanın kredi teminatı olarak aldığı altın hesabı rehnine uygulanamayacağını belirterek davayı reddetmiştir.

🔎 Bölge Adliye Mahkemesi: özel paraya çevirme yetkisi

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi (2022/1223 E., 2025/166 K.), davacının istinaf başvurusunu esastan reddederken kararın asıl hukuki çerçevesini çizmiştir. Dairenin gerekçesindeki başlıca tespitler şunlardır:

• Davacı, rehin sözleşmesinde şirketin genel kredi sözleşmesinden doğmuş ve doğacak tüm nakdi ve gayrinakdi borçları için rehin verdiğini açıkça kabul etmiştir; rehnin kapsamı açık ve anlaşılır biçimde yazılmıştır.
• Rehin sözleşmesinde, borç ödenmezse altın hesabının mülkiyetinin doğrudan bankaya geçeceğine dair bir düzenleme bulunmamaktadır.
• Sözleşme bankaya, İİK’daki taşınır rehninin paraya çevrilmesi yoluna başvurmadan rehin konusunu piyasa rayici üzerinden özel yoldan paraya çevirme yetkisi vermiştir.
• Altının ya da altın hesabının paraya çevrilmesi şekle tabi bir işlem olmadığından, satış için mülkiyetin bankaya geçirilmesi gerekmez. Bu nedenle düzenleme lex commissoria yasağı kapsamında kalmamaktadır.
• TMK’da taşınır rehninin paraya çevrilmesinde İİK’daki takip yollarına başvurulmasını emreden bir düzenleme bulunmadığından sözleşme hükmü geçerlidir.
• Davacının okuyarak imzaladığı sözleşmenin içeriğini bilmediğini ileri sürmesi mümkün görülmemiştir; davacı iradesinin sakatlandığı iddiasıyla iptal yoluna gitmediği için sözleşme ayakta ve bağlayıcıdır.

Daire, yasal vekâlet ücretinin davacıya yükletilmesinde de isabetsizlik görmemiştir.

✅ Yargıtay onaması ve kararın sınırları

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, uyuşmazlığı “mevduat ve altın hesap rehni sözleşmesi uyarınca altın hesabı üzerine konulan rehnin kaldırılması ile dava tarihindeki karşılığının ödenmesi istemi” olarak nitelendirmiştir. Daire, ilk derece kararında isabetsizlik bulunmadığı, istinaf başvurusunun HMK m.353/1-b(1) uyarınca esastan reddinin usul ve yasaya uygun olduğu gerekçesiyle kararı HMK m.370/1 uyarınca onamıştır. Karar 24.11.2025 tarihinde kesin olarak ve oy birliğiyle verilmiştir.

Kararın kapsamını doğru okumak için şu sınırların altını çizmek gerekir:

• Yargıtay kendi gerekçesini ayrıntılandırmamış, derece mahkemelerinin kabulünü denetleyerek onamıştır. Lex commissoria ve özel paraya çevirme yetkisine ilişkin ayrıntılı değerlendirme Bölge Adliye Mahkemesine aittir.
• Sonucu belirleyen önemli bir unsur, rehnin yalnızca teminat mektubuna değil, şirketin genel kredi sözleşmesinden doğan tüm borçlarına ilişkin olmasıdır. Teminat mektubu riskinin sona erdiği iddiası bu nedenle sonuca etkili görülmemiştir.
• Paraya çevirme işleminde uygulanan fiyatın piyasa rayicine uygun olmadığı yönünde bir tartışma karar metnine yansımamıştır; dolayısıyla karar, düşük fiyatla yapılan bir satışın sonuçlarına ilişkin bir değerlendirme içermemektedir.

📌 Rehin veren açısından öne çıkan noktalar

Karar, birikimini altın hesabında tutan ve bu hesabı başkasının kredisine teminat gösteren kişiler bakımından şu sonuçlara işaret etmektedir:

Kıymetli madenle bağlantılı başka bir uyuşmazlıkta, yatırım vaadiyle verilen altının ceza hukuku boyutu serideki kâr payı için kuyumcuya verilen altına ilişkin karar içinde; banka hesabı üzerindeki kısıtlamaların icra hukuku yönü ise bloke paranın iadesi ve haciz kararında ele alınmıştır.

Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında, serideki diğer kararlar ise Emsal Kararlar bölümünde yer almaktadır.

💡 Sorular ve cevaplar