Evin yarısı borçluya, diğer yarısı eşine ya da bir yakınına ait olduğunda, borçlunun payına konulan haciz karşısında “haline münasip ev” korumasının nasıl hesaplanacağı icra hukukunun en pratik sorularından biridir. İlk bakışta akla gelen çözüm, münasip ev bedelini de pay oranında bölmektir: Borçlu evin yarısına sahipse, ona da münasip ev bedelinin yarısı bırakılır. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, bu kolay görünen hesabın hatalı olduğunu açık bir dille ortaya koymuş ve iki derece mahkemesinin verdiği kararları ortadan kaldırmıştır.
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 21.04.2026 tarihli ve E.2026/7, K.2026/2650 sayılı kararıyla, paylı bir konuttaki 1/2 hissesine haciz konulan borçlunun meskeniyet şikâyetinde, haline münasip ev değerinin borçlunun pay oranına bölünerek hesaplanmasını isabetsiz bulmuştur. Daire, haline münasip ev değerinin borçlunun ihtiyacına göre belirlenen bir değer olduğunu vurgulamış; borçlunun pay değeri bu değerin altında kaldığı için şikâyetin kabulüyle haczin kaldırılması gerektiğine hükmederek Bölge Adliye Mahkemesi kararını kaldırmış, ilk derece mahkemesi kararını bozmuştur.
🏠 İİK m.82: haline münasip ev neden korunur?
İcra ve İflas Kanunu’nun 82. maddesi, haczedilemeyecek mal ve hakları sayar. Maddenin birinci fıkrasının 12. bendine göre borçlunun haline münasip evi haczolunamaz. Bu koruma sınırsız değildir; aynı maddenin ek fıkrasına göre 12. bentte sayılan malın kıymetinin fazla olması durumunda, bedelinden haline münasip bir kısmı ihtiyacını karşılayabilmesi amacıyla borçluya bırakılmak üzere mal haczedilerek satılır. Ayrıca kanun metnine göre 12. bentteki istisna, borcun bu malın bedelinden doğmaması hâline münhasırdır.
Uygulamada bu hükümden üç olası sonuç çıkar: Evin değeri borçlunun ihtiyacını karşılayacak konut değerini aşmıyorsa haciz tamamen kaldırılır; aşıyorsa ev satılır, münasip ev bedeli borçluya bırakılır, kalan alacaklılara ödenir. Bu dosyadaki tartışma, borçlunun evin tamamına değil yalnızca yarısına sahip olduğu durumda bu karşılaştırmanın hangi rakamlar üzerinden yapılacağıdır.
🔢 Dosyadaki rakamlar
Alacaklı, bonoya dayanarak borçlu hakkında kambiyo senetlerine özgü icra takibi başlatmıştır. Takip kapsamında, Ankara’da bulunan bir bağımsız bölümde borçluya ait 1/2 pay üzerine haciz konulmuştur. Borçlu icra mahkemesine başvurarak meskeniyet şikâyetinde bulunmuş ve pay üzerindeki haczin kaldırılmasını istemiştir.
Karara esas alınan 29.03.2024 tarihli bilirkişi raporunda iki değer tespit edilmiştir:
- Borçlunun 1/2 payının değeri: 2.500.000,00 TL
- Borçlunun haline münasip ev değeri: 3.120.000,00 TL
Bu iki rakam yan yana konulduğunda borçlunun elindeki payın, kendisinin ihtiyacını karşılayacak bir konutun değerinden 620.000 TL daha düşük olduğu görülmektedir. Uyuşmazlığın düğüm noktası da, derece mahkemelerinin bu karşılaştırmayı doğrudan yapmak yerine münasip ev değerini de ikiye bölmesidir.
🏛️ İcra mahkemesi ve istinaf ne yaptı?
Şanlıurfa 2. İcra Hukuk Mahkemesi, 14.02.2025 tarihli ve E.2024/592, K.2025/134 sayılı kararıyla şikâyeti kısmen kabul etmiştir. Mahkemeye göre satış süreci yürütülürse borçluya isabet eden 1/2 pay 2.500.000,00 TL’den az olmamak üzere satılacak, satış bedelinden 1.560.000,00 TL haline münasip evin temini için borçluya verilecek, artan kısım ise borç tutarı kadar alacaklıya ödenecektir. 1.560.000 TL, bilirkişinin belirlediği 3.120.000 TL’lik münasip ev değerinin tam yarısıdır.
Borçlunun istinaf başvurusu üzerine Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi, 27.10.2025 tarihli ve E.2025/966, K.2025/1456 sayılı kararıyla başvuruyu esastan reddetmiştir. Karar hem borçlu hem de diğer taraf tarafından temyiz edilmiş; Yargıtay diğer tarafın temyiz itirazlarını yerinde görmeyerek reddetmiş, borçlunun temyizini ise kabul etmiştir.
🔎 Yargıtay’ın bozma gerekçesi
Daire önce ilkeyi hatırlatmıştır: Paylı taşınmazlarda her paydaşın (borçlunun) meskeniyet şikâyetinde bulunma hakkı vardır ve bu iddia pay oranı esas alınarak çözümlenir. Bunun anlamı, borçlunun sosyal durumuna göre inceleme yapılması ve payına isabet eden değerden haline uygun bir mesken edinip edinemeyeceğinin araştırılmasıdır.
Pay oranı, yalnızca karşılaştırmanın bir tarafına, yani borçlunun elindeki malın değerine uygulanır. Karşılaştırmanın diğer tarafı olan haline münasip ev değeri ise borçlunun ve ailesinin ihtiyacına göre belirlenen bir değerdir; borçlunun evde kaç paya sahip olduğuna göre küçülmez. Daire bu noktayı şöyle ifade etmiştir: Mahkemelerce haline münasip ev değerinin borçlunun ihtiyacına göre belirlenen bir değer olduğu göz ardı edilerek, bu değerin borçlunun hissesi oranına bölünmesi hatalı olmuştur.
Somut olayda borçlunun pay değeri 2.500.000 TL, münasip ev değeri 3.120.000 TL olduğundan, pay satılsa bile borçlu elde edeceği bedelle haline uygun bir ev alamayacaktır. Bu nedenle Daire, ilk derece mahkemesince şikâyetin kabulü ile haczin kaldırılmasına karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir. Karar, İİK m.364/2 yollamasıyla HMK m.373/1 uyarınca verilmiş; Bölge Adliye Mahkemesi kararı kaldırılmış, ilk derece mahkemesi kararı bozulmuş ve dosya ilk derece mahkemesine gönderilmiştir. Karar oy birliğiyle alınmıştır.
📐 Kabul, kısmen kabul, ret: karşılaştırma ölçütü
Kararda meskeniyet şikâyetinin nasıl sonuçlandırılacağı da açık bir formülle ortaya konulmuştur:
- Münasip ev değeri, borçlunun pay değerinden fazlaysa: Şikâyet kabul edilir, haciz kaldırılır. Bu dosyadaki durum budur.
- Münasip ev değeri, borçlunun pay değerinden azsa: Şikâyet kısmen kabul edilir; borçlunun payı satılır, haline münasip ev alması için gerekli bedel borçluya, artan kısım hak sahiplerine ödenir.
- Satışın alt sınırı: Kısmen kabul hâlinde satış, borçlunun haline münasip ev alabileceği miktardan az olmamak üzere yapılır.
Son madde, kararın “kabule göre” yaptığı ikinci eleştiriye karşılık gelmektedir. İcra mahkemesi satışın alt sınırını meskenin (payın) değeri olan 2.500.000 TL olarak belirlemiştir. Daireye göre ise satış, meskenin değerinden değil, borçlunun haline münasip ev alabileceği miktardan az olmamak üzere yapılmalıdır. Bu ölçüt, satış gerçekleştiğinde borçlunun gerçekten bir konut edinebilmesini güvence altına almaktadır.
Meskeniyet şikâyetinin farklı görünümleri için serideki muhdesat şerhi ve meskeniyet şikâyetine ilişkin 12. HD kararı ile satış avansı ve haczin düşmesine ilişkin HGK kararı da okunabilir.
🪟 5+1 daire ve “mütevazı semt” eleştirisi
Kararın son paragrafı, münasip ev değerinin nasıl belirleneceğine dair önemli bir not içermektedir. Daireye göre haline münasip ev değeri belirlenirken, mütevazı semtlerde yer alan ve borçlu ile aile bireylerinin ihtiyacını karşılayacak evlerin değeri göz önünde bulundurulmalıdır. Bu dosyada ise hacizli mesken 5+1 odalı olduğu için münasip ev değeri de aynı oda sayısındaki evler üzerinden hesaplanmıştır. Daire bunu doğru bulmamıştır.
Ne var ki bu hata, münasip ev değerini yükselten, yani borçlunun lehine sonuç doğuran bir hatadır. Temyiz eden yalnızca borçlu olduğundan, bu husus aleyhe bozma yasağı nedeniyle bozma sebebi yapılmamış, eleştirilmekle yetinilmiştir. Dolayısıyla karar, münasip ev değerinin hacizli evin büyüklüğüne göre değil, borçlunun ve ailesinin gerçek ihtiyacına göre belirlenmesi gerektiğini de ayrıca hatırlatmaktadır.
🙋 Soru ve cevaplar
Evin yalnızca bir payına sahip borçlu meskeniyet şikâyetinde bulunabilir mi?
Evet. Kararda paylı taşınmazlarda her paydaşın meskeniyet şikâyetinde bulunma hakkı olduğu, iddianın pay oranı esas alınarak çözümleneceği belirtilmiştir.
Haline münasip ev bedeli pay oranına göre bölünür mü?
Hayır. Daireye göre haline münasip ev değeri borçlunun ihtiyacına göre belirlenir; pay oranına bölünmez. Pay oranı yalnızca borçlunun hacizli payının değerinin hesaplanmasında kullanılır ve bu değer münasip ev değeriyle karşılaştırılır.
Pay değeri münasip ev bedelinden düşükse ne olur?
Bu dosyada olduğu gibi pay değeri (2.500.000 TL) münasip ev değerinin (3.120.000 TL) altında kalıyorsa, Daireye göre şikâyetin kabulü ile haczin kaldırılmasına karar verilmesi gerekir.
Münasip ev değeri hacizli evin büyüklüğüne göre mi belirlenir?
Karara göre hayır. Mütevazı semtlerde yer alan ve borçlu ile aile bireylerinin ihtiyacını karşılayacak evlerin değeri esas alınmalıdır. Bu dosyada 5+1 odalı evlere göre yapılan hesap doğru bulunmamış, ancak yalnız borçlu temyiz ettiğinden bozma sebebi yapılmamıştır.
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim sayfası ve serinin tamamı için Emsal Kararlar bölümü ziyaret edilebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; özet, Yargıtay Karar Arama sisteminde yayımlanan 12. Hukuk Dairesi kararından derlenmiştir. Kararla ilk derece mahkemesi kararı bozulmuş ve dosya yeniden inceleme için ilk derece mahkemesine gönderilmiştir. Meskeniyet şikâyetinde sonuç; borçlunun sosyal durumuna, aile yapısına, bilirkişi değerlemesine, borcun kaynağına ve şikâyetin süresinde yapılıp yapılmadığına göre her dosyada farklılaşabilir. Yazı kullanılarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
