Eşin Suçu ve Vatandaşlık Kararı – Danıştay 10. D 2025/5777

İstisnai yoldan Türk vatandaşlığı kazanan bir kişinin, yıllar sonra eşi ve eşinin kardeşi hakkında başlatılan bir soruşturma ve “sakıncalı olabilecekleri” yönündeki bir istihbarat notu gerekçe gösterilerek vatandaşlığı geri alınabilir mi? 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun 40. maddesindeki “hukuki şartlar oluşmadan” ifadesi, vatandaşlık kazanıldıktan sonra yaşanan olayları da kapsar mı? Danıştay Onuncu Dairesi, Cumhurbaşkanı kararıyla vatandaşlığı geri alınan bir kişinin açtığı iptal davasında bu sorulara açık bir zaman ölçütüyle cevap vermiştir.

Danıştay Onuncu Dairesi, 04.12.2025 tarihli ve E.2022/7067, K.2025/5777 sayılı kararıyla, davacının Türk vatandaşlığının geri alınmasına ilişkin 03.06.2022 tarihli ve 5657 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı’nın davacıya yönelik kısmını sebep unsuru yönünden hukuka aykırı bularak oybirliğiyle iptal etmiştir. Karar, ilk derece sıfatıyla verilmiş olup Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açıktır.

📅 Vatandaşlıktan geri almaya kronoloji

Karar metninde tarihler, uyuşmazlığın çözümünde belirleyici rol oynamıştır. Daire’nin tespit ettiği akış şöyledir:

Davacı, vatandaşlığının geri alındığını resmi bir işlem sırasında kimlik numarasının aktif olmadığının söylenmesi üzerine, kaymakamlıktan öğrendiğini ileri sürmüştür. Karar metninde eş ve eşin kardeşinin davalarının da Daire’de ayrı esas numaralarıyla (E.2022/4453 ve E.2022/4452) görüldüğü belirtilmiştir.

🗂️ Davacının iddiaları ve idarelerin savunması

Davacı; işlemin maddi sebebinin bilinmediğini, vatandaşlık kararı geri alınırken haklı ve somut bir nedenin gösterilmesi gerektiğini ve bu nedenin vatandaşlık kararından önce gerçekleşmiş olması gerektiğini ileri sürmüştür.

Davalı Cumhurbaşkanlığı ise vatandaşlığın devletin egemenlik hakkına dayanan, şartlarını tek taraflı belirlediği bir statü olduğunu, Anayasa’nın 66. maddesi ile 5901 sayılı Kanun’un 5, 9, 12 ve 40. maddelerinin bu yetkiyi düzenlediğini, vatandaşlığın hukuki şartlar oluşmadan verildiğinin sonradan anlaşılması nedeniyle geri alındığını savunmuştur. İçişleri Bakanlığı da benzer gerekçelerle davanın reddini istemiştir.

Danıştay Tetkik Hâkimi ve Danıştay Savcısı, işlemin iptali gerektiği görüşünü bildirmiştir. Savcı düşüncesinde özellikle vatandaşlığın şahsa sıkı sıkıya bağlı bir hak olduğu ve suç ile cezaların şahsiliği ilkesi gereği, davacının vatandaşlığının yakınlarına yönelik soruşturma ve istihbarata dayanılarak geri alınamayacağı vurgulanmıştır.

📜 5901 sayılı Kanun m.40 ve “hukuki şartlar”

5901 sayılı Kanun’un “Vatandaşlık kararlarının geri alınması” başlıklı 40. maddesi şu hükmü içerir: “Türk vatandaşlığının kazanılması veya kaybına ilişkin kararlar, hukuki şartlar oluşmadan veya mükerrer olarak verildiği sonradan anlaşıldığı takdirde geri alınır.” Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik’in 66. maddesi buna “sehven” verilme hâlini ekler ve geri alınan kararın ilk karar tarihinden itibaren hükümsüz hâle geleceğini belirtir.

Davacının vatandaşlığı, Kanun’un istisnai kazanmayı düzenleyen 12. maddesinin (c) bendine (“vatandaşlığa alınması zaruri görülen kişiler”) dayanmaktadır. Aynı madde, milli güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hâlin bulunmamasını genel şart olarak aramaktadır.

Daire, devletin vatandaşlık konusunda egemenlik hakkına dayanan geniş takdir yetkisini ve hukuki şartlar oluşmadan verilen kararların geçmişe etkili olarak geri alınabileceğini kabul etmiştir. Ancak kararın merkezinde şu zaman ölçütü yer almaktadır:

🔍 Sebep unsuru: üç ayrı gerekçenin çöküşü

Daire, idari işlemin “gerçek ve hukuka uygun” bir sebebe dayanması gerektiğini hatırlattıktan sonra, idarenin dayandığı olguları tek tek incelemiştir. Bu inceleme için ara kararla belge istemiş, ayrıca UYAP kayıtları üzerinden eş ve eşin kardeşi hakkındaki soruşturmaları araştırmıştır.

1. Soruşturma isnadı: Büyükçekmece Cumhuriyet Başsavcılığında yürütülen soruşturmaya konu fiilin tarihi 22.04.2022’dir; yani hem davacının (31.01.2019) hem eşin kardeşinin (11.09.2017) vatandaşlık tarihinden sonradır. Üstelik TCK 301 kapsamındaki suçun soruşturması Adalet Bakanlığının iznine bağlı olduğundan izin istenmiş, Bakanlık suçun unsurlarının oluşmadığını bildirerek izin vermemiş ve dosyada kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilerek bu karar kesinleşmiştir. Daire, bu isnadın “hukuki şartlar oluşmadan” vatandaşlık kazanılması kapsamında değerlendirilemeyeceğine karar vermiştir.

2. İstihbarat notu: “Güncel istihbari çalışmaların” da vatandaşlık kazanıldıktan sonraki döneme ilişkin olduğu, aksinin idarelerce gösterilmediği belirlenmiştir. Ara karara rağmen istihbarata ilişkin somut bilgi, belge veya açıklama sunulmamış; soyut ve belirsiz bir istihbarata dayanılarak işlem tesis edilemeyeceği vurgulanmıştır.

3. Bireysel engel yokluğu: İdareler davacının kendisine ilişkin herhangi bir bireysel engel sebebi ileri sürmemiştir. Ara karara verilen cevaplarda da davacının, eşinin veya eşinin kardeşinin vatandaşlığa alınırken başka bir engel hâli bulunduğunu gösteren bilgi ya da belgeye rastlanmamıştır.

Bu üç tespit bir araya geldiğinde, davacının hukuki şartlar oluşmadan vatandaşlığa alındığı savunmasının hukuken kabul edilemeyeceği ve Cumhurbaşkanı Kararı’nın sebep unsuru yönünden hukuka aykırı olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

⚖️ Karar sonucu

Danıştay Onuncu Dairesi 04.12.2025 tarihinde oybirliğiyle;

1. 03.06.2022 tarihli ve 5657 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı’nın davacıya yönelik kısmının iptaline,
2. Yargılama giderleri ile duruşmasız işler için belirlenen vekâlet ücretinin davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine,
3. Kararın tebliğinden itibaren 30 gün içinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolunun açık olduğuna

karar vermiştir. Temyiz yolu açık olduğundan kararın kesinleşip kesinleşmediği yayımlanan metinden anlaşılamamaktadır.

🧩 Geri alma kararlarında iki farklı tablo

Aynı Daire’nin yatırım yoluyla vatandaşlığa ilişkin bir başka kararında, yatırımın dayanağı olan döviz alım belgelerinin gerçeğe aykırı düzenlendiği sonradan anlaşılmış ve geri alma işlemi hukuka uygun bulunmuştu (yatırımla vatandaşlıkta geri alma). İki karar birlikte okunduğunda ayrım netleşmektedir:

• Kazanma anında eksik olan şart: Yatırım şartının vatandaşlık kararından önce hiç gerçekleşmemiş olması gibi, kazanma anında var olan ama sonradan ortaya çıkan bir eksiklik m.40 kapsamına girmektedir.
• Kazanmadan sonra doğan olgu: Vatandaşlıktan yıllar sonra yaşanan ve önceki dönemle bağlantısı gösterilmeyen bir olay ise “hukuki şartların oluşmaması” sayılmamaktadır.
• Kişisellik: Somut kararda engel iddiası davacının kendisine değil, yakınlarına yöneliktir; Daire, davacıya ilişkin bireysel bir engelin ileri sürülmediğini ayrıca vurgulamıştır.
• Somutluk: İstihbarata dayanılıyorsa bunun içeriğinin yargısal denetime elverişli biçimde ortaya konulması beklenmektedir.

Kararın genel etkisi, m.40’ın vatandaşlık kazanıldıktan sonra ortaya çıkan her olumsuzluğu karşılayan genel bir yetki olmadığını, geçmişe dönük bir “sakatlık” denetimi aracı olduğunu göstermesidir.

❓ Okuyucudan gelen sorular

Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. Ulaşım bilgileri iletişim sayfasında, serinin diğer yazıları Emsal Kararlar arşivinde yer almaktadır.