İade Edilen Vergiye Faiz Ödenmedi – AYM 2021/22795

Devlet, yargı kararıyla haksız olduğu anlaşılan bir vergiyi yıllar sonra geri öderken yalnızca anaparayı iade ederse borcunu tamamen ödemiş sayılır mı? Para idarenin kasasında beklerken enflasyon onu eritmiş, mükellef de o tutarı kullanma imkânından yoksun kalmıştır. Anayasa Mahkemesinin önüne gelen dosya, tam olarak bu soruyu ikale sözleşmesiyle işten ayrılan bir çalışanın iş sonu tazminatı üzerinden sormaktadır.

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü, 18.05.2026 tarihli ve 2021/22795 başvuru numaralı kararıyla yersiz kesilen gelir vergisinin iadesinde kesinti tarihinden iade tarihine kadar geçen süre için faiz ödenmemesinin Anayasa’nın 35. maddesindeki mülkiyet hakkını ihlal ettiğine oybirliğiyle karar vermiştir. Karar 30.10.2026 tarihli ve 33415 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış, dosya yeniden yargılama için vergi mahkemesine gönderilmiştir.

💼 Ayrılık ödemesinden kesilen gelir vergisi

Başvurucu özel bir şirkette iş sözleşmesiyle çalışmaktadır. Sözleşme, tarafların karşılıklı anlaşmasıyla, yani ikale sözleşmesiyle sona erdirilmiş ve başvurucuya bu kapsamda 474.911,66 TL tutarında iş sonu tazminatı ödenmiştir. İşveren, bu ödemeyi ücret gibi değerlendirerek üzerinden 169.823,66 TL gelir vergisi kesmiştir.

Başvurucu, kesintinin iadesi için 28.06.2018 tarihinde Büyük Mükellefler Vergi Dairesi Müdürlüğüne başvurmuş, altmış gün içinde cevap alamamıştır. Şikâyet başvurusu da 23.09.2018 tarihinde reddedilince İstanbul 8. Vergi Mahkemesinde iptal davası açılmıştır. İkale sözleşmesinin iş hukukundaki yeri ve tipik içeriği için ikale sözleşmesi örneği yazısına bakılabilir.

⚖️ Birinci dava: vergi hatası mı, hukuki ihtilaf mı?

İstanbul 8. Vergi Mahkemesi 12.07.2019 tarihli kararıyla davayı kabul etmiştir. Mahkemeye göre 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 25. ve 61. maddelerinin olay tarihindeki hâli uyarınca ödeme, hizmet karşılığı bir ücret değildir; işverenin yasal zorunluluğu olmadan yaptığı bu ödeme gelir vergisine tabi tutulamaz. Kesinti, açık bir vergi hatası niteliğindedir.

Dosyanın sonraki seyri, meselenin o dönemde ne kadar tartışmalı olduğunu gösterir:

Kurul, bu yaklaşımın 7162 sayılı Kanun’un 4. maddesiyle 193 sayılı Kanun’a eklenen geçici 89. maddeyle kanun koyucu tarafından da teyit edildiğini vurgulamıştır.

⏳ İkinci dava: iade edilen tutar için faiz talebi

İptal kararı üzerine başvurucuya 166.219,08 TL gelir vergisi iade edilmiştir; ancak bu tutar için herhangi bir faiz ödenmemiştir. Başvurucu 24.07.2019 tarihinde vergi dairesine, 01.10.2019 tarihinde de Gelir İdaresi Başkanlığına başvurarak kesinti tarihinden ödeme tarihine kadar faiz istemiş, iki başvuru da cevapsız kalmıştır. Zımni ret işlemine karşı İstanbul 9. Vergi Mahkemesinde dava açılmıştır.

İstanbul 9. Vergi Mahkemesi davayı kabul etmiş ve iade edilen vergi üzerinden tahsil tarihinden iade tarihine kadar, 6183 sayılı Kanun’a göre belirlenen tecil faizi oranında faiz ödenmesine hükmetmiştir. Bu karar uyarınca başvurucuya 121.524,60 TL ödeme yapılmıştır.

İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 1. Vergi Dava Dairesi ise 18.12.2020 tarihli kararıyla istinaf başvurusunu kabul etmiş, ilk derece kararını kaldırarak davayı kesin olarak reddetmiştir. Bölge idare mahkemesine göre 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 116 ve devamı maddelerindeki düzeltme-şikâyet yolu yalnız açık vergi hatalarıyla sınırlıdır; somut olayda tahsil edilmiş bir tecil faizi bulunmadığından bu kapsamda bir hata da yoktur.

🏛️ Anayasa Mahkemesinin mülkiyet hakkı incelemesi

Başvurucu adil yargılanma ve mülkiyet hakkının ihlalini ileri sürmüş; Anayasa Mahkemesi başvuruyu yalnız mülkiyet hakkı yönünden, bilinen basamaklarla incelemiştir:

Ölçülülük değerlendirmesinde Mahkeme, kendi önceki vergi iadesi kararına atıfla haksız tahsil edilen bir tutarın iadesinin yalnızca nominal bedelle sınırlı tutulamayacağını, bireyin tasarruftan mahrum kaldığı süredeki kaybı giderecek bir faiz veya benzeri telafi mekanizması gerektiğini hatırlatmıştır. Aksi hâlde devletin mülkiyet hakkını koruma yükümlülüğü “hakkın yalnızca şeklen tanınmasıyla sınırlı” kalacaktır.

Mahkeme ayrıca Danıştay Dördüncü, Üçüncü, Dokuzuncu ve Yedinci Dairelerinin, yasal dayanaktan yoksun tahsil edilen vergilerin tecil faizi işletilerek iade edilmesi gerektiğine ilişkin kararlarını ve VDDK’nın 02.03.2022 tarihli aykırılığın giderilmesi kararını anmıştır. Bu kurala göre faiz talebi, iadeden ayrı ve bağımsız olarak, asıl alacağın düzeltme zamanaşımı süresi içinde düzeltme ve şikâyet yoluyla istenebilir. Bölge idare mahkemesinin bu içtihat çizgisine yer vermeden sonuca ulaşması, mülkiyet hakkını orantısız biçimde sınırlamıştır.

Sonuçta mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verilmiş; dosyanın yeniden yargılama için İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 1. Vergi Dava Dairesine iletilmek üzere İstanbul 9. Vergi Mahkemesine gönderilmesine ve başvurucuya 487,60 TL harç ile 40.000 TL vekâlet ücretinden oluşan 40.487,60 TL yargılama gideri ödenmesine hükmedilmiştir. Başvurucu ihlalin tespiti ile yeniden yargılama talep etmiş olup kararda ayrıca tazminata hükmedilmemiştir.

🧮 VUK m.112/4 ve faizin tazmin işlevi

Uyuşmazlığın merkezindeki hüküm, 213 sayılı Kanun’un 112. maddesinin dördüncü fıkrasıdır. Bu fıkra Anayasa Mahkemesinin 10.02.2011 tarihli E.2008/58, K.2011/37 sayılı kararıyla iptal edilmiş, 31.05.2012 tarihinde 6322 sayılı Kanun’la yeniden düzenlenmiştir. Yürürlükteki metne göre fazla veya yersiz tahsil edilen vergiler; yersiz tahsilat mükelleften kaynaklanıyorsa düzeltme başvurusu tarihinden, diğer hâllerde verginin tahsili tarihinden düzeltme fişinin tebliğine kadar geçen süre için tecil faizi oranında hesaplanan faizle birlikte iade edilir.

Bireysel başvuru kararında aktarılan 2011 tarihli iptal gerekçesine göre yersiz tahsil edilen vergi, tespit edildiği andan itibaren mükellef için bir alacaktır; kişi bu süre boyunca parayı kullanamaz, enflasyon da mülkün gerçek değerini azaltır. Gelir İdaresi Başkanlığı ise yargı kararıyla iade edilen vergilere faiz uygulanacağına dair kanuni bir düzenleme bulunmadığını savunmuştur.

🔗 Sitedeki benzer vergi iadesi kararlarıyla farkı

Yersiz tahsilatın faiziyle iadesi, sitede daha önce Danıştay kararları üzerinden ele alınmıştır. KKDF iadesinde tecil faizi yazısında tartışma, iptal edilen bir tahakkuk sonrasında hangi faiz oranının uygulanacağı ve faize faiz yasağı üzerinedir. DİBS faizinde stopaj iadesi kararında ise kesintinin vergi hatası sayılıp sayılmayacağı tartışılmıştır.

Bu kararın farkı, tartışmanın anayasal düzlemde yürümesidir: soru artık “hangi yol işletilir?” değil, “iade faizsiz yapılırsa mülkiyet hakkı korunmuş olur mu?” sorusudur.

📌 Karardan öne çıkan noktalar

❓ Merak edilenler

Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgilerine iletişim sayfasından ulaşılabilir; vergi ve anayasa yargısına ilişkin diğer karar değerlendirmeleri Emsal Kararlar sayfasında yer almaktadır.