Vasiyetname İptalinde Tenkis Talebi – Yargıtay HGK 2026/282

Miras davalarında dilekçeye konulan başlık ile dilekçenin içinde anlatılan istek her zaman örtüşmez. Saklı paylı mirasçılar çoğu zaman “vasiyetnamenin iptali” başlığıyla dava açar, ancak dilekçenin devamında payları çiğnendiği için haklarının geri verilmesini ister. Bu ikinci istek, hukuken bir tenkis talebidir ve ayrı kurallara tabidir. Mahkeme dilekçeyi yalnızca başlığına bakarak okursa tenkis istemi hiç incelenmeden kalabilir; bir yıllık hak düşürücü süre de çoktan dolmuş olabilir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, aşağıda incelenen kararında bu sorunu dava dilekçesi, yatırılan harç ve ön inceleme duruşması üzerinden ele almıştır.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 29.04.2026 tarihli ve E.2025/247, K.2026/282 sayılı kararıyla, davanın vasiyetnamenin iptali yanında terditli olarak tenkis istemini de içerdiğini kabul etmiş ve Bölge Adliye Mahkemesinin aksi yöndeki direnme kararını oy çokluğuyla ve kesin olarak bozmuştur.

🏠 Beş taşınmaz, beş kardeş, bir vasiyetname

Davanın tarafları kardeştir. 1934 doğumlu anneleri 29.12.2017 tarihinde ölmüş, sulh hukuk mahkemesinden alınan mirasçılık belgesine göre beş çocuk murise 1/5 oranında mirasçı olmuştur. Murisin 02.11.2011 tarihinde noterde düzenlettiği vasiyetnameyle adına kayıtlı beş parça taşınmaz kardeşlerden birine bırakılmıştır.

Diğer dört kardeş 24.12.2018 tarihinde dava açmıştır. Dava dilekçesinde öne çıkan iddialar şunlardır:

Sonuç olarak vasiyetnamenin iptali istenmiş, dilekçenin bir başka bendinde ise mirasçıların haklarının geri kazanılması talep edilmiştir.

🗣️ Davalının savunması

Vasiyet alacaklısı kardeş, davanın hak düşürücü süre geçtikten sonra açıldığını ve davacıların vasiyetten haberdar olduğunu ileri sürmüştür. Savunmaya göre davalı 1991’den beri annesiyle birlikte yaşamış ve onun maddi-manevi ihtiyaçlarını karşılamış, diğer kardeşler ise anneye kötü davranmıştır. Davalı ayrıca vasiyet edilen taşınmazların murise kendi ailesinden geldiğini, murisin başka malvarlığının da bulunduğunu belirterek vasiyetnamenin tasarruf nisabını aşıp aşmadığının hesaplanması gerektiğini savunmuştur.

🔄 Dört kez el değiştiren dosya

Dosyanın geçirdiği aşamalar, uyuşmazlığın neden Hukuk Genel Kurulu önüne geldiğini açıklar:

Hukuk Genel Kurulu’na göre çözülmesi gereken tek soru, davacıların vasiyetnamenin iptali yanında tenkis talebinde de bulunup bulunmadığıdır.

⚖️ İptal davası ile tenkis davası ayrımı

Kurul önce iki davanın farkını ortaya koymuştur. Vasiyetnamenin iptali sebepleri TMK m.557‘de sınırlı olarak sayılmıştır: ehliyetsizlik; yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama; içeriğin ya da bağlanan koşul veya yüklemelerin hukuka veya ahlaka aykırılığı; kanunda öngörülen şekle uyulmaması. Bunların dışındaki bir nedenle ölüme bağlı tasarrufun iptali istenemez.

Tenkis ise bambaşka bir mantığa dayanır. TMK m.560 uyarınca saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar, mirasbırakanın tasarruf oranını aşan tasarruflarının tenkisini isteyebilir. Kurul’un vurguladığı noktalar şunlardır:

Kurul ayrıca tasarruf ilkesi (HMK m.24), taraflarca getirilme ilkesi (HMK m.25) ve taleple bağlılık ilkesini (HMK m.26) hatırlatmış; terditli veya kümülatif taleplerde her bir talebin ayrı ayrı gözetilmesi gerektiğini belirtmiştir.

📝 Dilekçe ve harç ne anlatıyor?

Kurul, dava dilekçesini başlığından bağımsız olarak bütünüyle okumuştur. Dilekçenin üçüncü bendinde murisin sebep göstermeden diğer mirasçıların yasal payını çiğneyerek mirasın tamamını davalıya bıraktığı belirtilmiş, altıncı bentte mirasçıların haklarını geri kazanmaları talep edilmiştir. Dilekçede ayrıca “harca esas değer” bölümüne yer verilmiş ve değer, bilirkişi incelemesinden sonra artırılmak üzere şimdilik 1.000 TL olarak gösterilmiştir.

Kurul’a göre harç, davanın niteliği hakkında önemli bir ipucudur:

Kurul, bu harç tablosunun davacıların tenkis istemini de ileri sürdüğünü gösterdiğini kabul etmiştir.

📋 Ön inceleme tutanağı neden bağlamadı?

Direnme kararının en güçlü dayanağı, 14.03.2019 tarihli ön inceleme duruşmasında uyuşmazlığın yalnızca “vasiyetnamenin iptali” olarak tespit edilmiş olmasıydı. Kurul, ön inceleme tutanağının HMK m.140/3 gereğince tahkikatın üzerinde yürütüleceği bir “yol haritası” olduğunu ve HMK m.141 gerekçesinde de bu yönün vurgulandığını kabul etmiştir. Ancak bu niteliğin, ön incelemenin usule uygun yapılmasına bağlı olduğunu belirtmiştir.

HMK m.140/1’e göre hâkim, usule ilişkin konularda tarafları dinledikten sonra iddia ve savunmaları dikkate alarak tarafların anlaştıkları ve anlaşamadıkları hususları tek tek tespit etmelidir. Tutanağa göre mahkeme, dilekçeleri okuyup dava şartlarında eksiklik olmadığına karar verdikten hemen sonra, tarafların esasa ilişkin beyanlarını almadan uyuşmazlığı “vasiyetnamenin iptali davası” olarak belirlemiştir. Kurul’a göre bu durumda usule uygun bir ön inceleme duruşmasından söz edilemez ve bu tutanak yargılamanın yol haritası olarak kabul edilemez.

🛡️ Mahkemeye güven ve hak düşürücü süre

Kararın ikinci dayanağı, mahkemeye erişim hakkı ve haklı beklentidir. Bölge Adliye Mahkemesi 2020’deki ilk kararında tenkis yönünden inceleme yapılması gerektiğini belirterek dosyayı geri göndermiş, ilk derece mahkemesi de bilirkişi raporu alarak tenkis yönünden yargılamaya devam etmiştir. Kurul’a göre bu süreç davacılarda, tenkis davasının esası hakkında karar verileceği yönünde haklı bir beklenti doğurmuştur.

Tenkis hakkı bir yıllık hak düşürücü süreye bağlı olduğundan, aradan yıllar geçtikten sonra “tenkis istenmemişti” denmesi, davacıların bu talebi ayrı bir davayla ileri sürme imkânını fiilen ortadan kaldırır. Kurul, Anayasa m.36’daki hak arama özgürlüğünü de gözeterek, mahkemeye güvenerek hareket eden tarafa bu sonucun yüklenemeyeceğini ve tenkis yönünden açılmış bir dava bulunduğunun kabul edilmesi gerektiğini belirtmiştir.

Görüşmeler sırasında, dilekçede tenkis talebi bulunmadığı ve saklı pay ihlalinin yalnızca iptal sebebi olarak ileri sürüldüğü gerekçesiyle direnme kararının onanması gerektiği görüşü dile getirilmiş, ancak bu görüş Kurul çoğunluğunca benimsenmemiştir. Sonuçta direnme kararı HMK m.371 uyarınca bozulmuş, dosya HMK m.373/2 uyarınca Konya Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesine gönderilmiştir. Karar oy çokluğuyla ve kesin olarak verilmiştir. Bu bozma, saklı payların zedelenip zedelenmediği sorusunu karara bağlamamakta; yalnızca tenkis isteminin incelenmesi gerektiğini belirlemektedir.

Tenkis hesabında değerleme tarihine ilişkin bir başka karar için tenkiste değerleme tarihi yazısına, vasiyetin eşin saklı payıyla ilişkisi için aile konutunun yeğenlere vasiyeti kararına bakılabilir.

❓ Sık sorulan sorular

Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında yer almaktadır; miras hukukuna ilişkin diğer kararlar Emsal Kararlar sayfasından izlenebilir.