Rehinli Paya Borsa Satış Kısıtı – Danıştay 13. D 2023/5306
Kredi veren bir banka, borçlu şirketin ortağına ait borsa paylarını rehin alır. Borç ödenmeyince rehinli payları borsada satıp alacağını tahsil etmek ister; ancak Sermaye Piyasası Kurulu, aynı şirkette yapılan şaibeli bir sermaye artırımı nedeniyle küçük yatırımcıyı korumak amacıyla bu payların da aralarında bulunduğu milyonlarca payın borsada satışını kısıtlamıştır. Bu durumda hangi menfaat öne geçer: rehin alacaklısının 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 47. maddesinden doğan hızlı paraya çevirme hakkı mı, yoksa Kurulun piyasayı ve küçük yatırımcıyı koruma görevi mi?
Danıştay 13. Dairesi, 06.12.2023 tarihli ve E.2020/672, K.2023/5306 sayılı kararıyla, bankanın kısıtlamanın kaldırılması başvurusunu reddeden Kurul kararına karşı açtığı iptal davasını reddeden ilk derece kararına yönelik istinaf başvurusunun reddi kararını oyçokluğuyla ve kesin olarak onamıştır. Karşı oy ise rehin hakkının hiç tartılmadığını belirterek bozma görüşünü savunmuştur.
🏦 Sermaye artırımı, şartlı izin ve rehin
Uyuşmazlığın kökü, payları Borsa İstanbul’da işlem gören bir holding şirketindeki sermaye artırımına dayanır. Şirket, kayıtlı sermaye tavanı içinde 10.000.000 TL olan çıkarılmış sermayesini 85.000.000 TL‘ye çıkarmak istemiş; yeni oluşacak 75.000.000 adet pay, iki ortak dışındaki ortakların yeni pay alma hakları kısıtlanarak şirket ortaklarına satılacaktır.
Kurul bu başvuruyu belirli şartlarla olumlu karşılamıştır:
- Yeni payların satış işleminden sonra bir yıl süreyle borsada alınıp satılması kısıtlanacaktır.
- Payların borsa dışında üçüncü kişilere veya yabancı yatırım fonlarına satılması hâlinde, ortakların tahsil edeceği bedel şirketin kullanımına sunulacak ve kesinlikle şirket dışına çıkarılmayacaktır.
Ancak karar metnine göre bu kısıtlama Merkezi Kayıt Kuruluşuna (MKK) bildirilmemiş ve fiilen uygulanmamıştır. Bu dönemde davacı banka, 09.08.2011 tarihli genel kredi sözleşmesi kapsamında şirket ortaklarından biriyle 21.06.2013 tarihinde yedieminli menkul kıymet rehin sözleşmesi imzalamış ve bu ortağa ait 3.000.000 adet holding payı üzerinde rehin hakkı kurmuştur.
🔒 Kurulun ikinci kısıtlaması
Kurul, şartlı izinle ortaya çıkan 75.000.000 payın borsada alınıp satıldığını tespit edince 03.07.2013 tarihinde, ortakların mevcut paylarının sermaye artırımından elde ettikleri pay sayısını geçmemek üzere borsada satışının kısıtlanması için bildirimde bulunmuştur.
İnceleme derinleştikçe tablo ağırlaşmıştır. Karar metnine göre ortaklar ile üçüncü bir kişi arasındaki pay devir sözleşmeleri sonucunda, sermaye artırımıyla holding şirketinde fiktif bir değer artışı yaratılmış; bir dış ticaret şirketinin payları da ortaklar tarafından bariz biçimde farklı fiyatlarla satılmıştır. Bunun sonucunda holding 64.405.452,00 TL zarara uğramıştır.
Kurul bunun üzerine, bu zarar tazmin edilinceye kadar rehinli paylar da dâhil 62.900.000 adet payın borsada satışının kısıtlanmasına ve MKK’ye bildirim yapılmasına karar vermiştir. Banka, alacağını tahsil edemeyince kısıtlamanın kaldırılması için Kurula başvurmuş; başvurunun reddi üzerine iptal davası açmıştır.
⚖️ İdare mahkemesi: yatırımcıyı koruyan tedbir
İdare mahkemesi davayı reddetmiştir. Gerekçe şu tespitlere dayanır:
- Kurul, şirketin pay hareketlerinde, sermaye artırımlarında ve pay alımlarında küçük yatırımcıyı olumsuz etkileyebilecek hareketler gözlemleyince birbirini izleyen kararlar almış; buna rağmen şirketin varlıklarında azalma yaşanmıştır.
- Suç duyurusu üzerine açılan ceza davasında önce tedbir ve el koyma kararları kaldırılmış, dava konusu işlemden sonra sanıklar beraat etmiştir. Ancak ceza yargılamasındaki el koyma ve tedbirler ile Kurulun idari tedbirleri farklı niteliktedir.
- Şirket varlığındaki azalmanın giderilmesi için açılan dava hâlen ilk derece mahkemesinde derdesttir.
- 64.405.452,00 TL’nin, tahsisli satışın gerçekleştiği 13.12.2012 tarihinden itibaren kanuni faiziyle tahsil edileceği kişiler arasında rehin veren ortak da bulunmaktadır.
- Banka, rehinli payları borsa dışında satma imkânına sahiptir.
- Borsa İstanbul’un 01.12.2016 tarihli duyurusuyla, yakın izleme pazarında işlem gören şirketin payları, 30.11.2016’ya kadar faal hâle gelmediği için borsa kotundan çıkarılmıştır.
Mahkemeye göre Kurulun tedbirleri, payların borsada işlem görmesi yoluyla yatırımcıların daha fazla zarar görmesini engellemiştir; küçük yatırımcıyı hâkim ortaklara karşı korumak için alınan bu işlemde hukuka aykırılık yoktur. Bölge idare mahkemesi de istinaf başvurusunu 2577 sayılı Kanun’un 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca reddetmiştir.
📑 Bankanın temyiz gerekçeleri
Banka, temyiz dilekçesinde kısıtlamanın kendi hakkını fiilen ortadan kaldırdığını savunmuştur. İleri sürülen başlıca noktalar şunlardır:
- SPKn m.47 uyarınca rehinli payları hiçbir ön şart aranmaksızın borsada satabilecekken, kısıtlama nedeniyle alacağını tahsil edememiştir.
- Payların borsa dışında satışı hukuken mümkün olsa da fiilen imkânsızdır.
- Kısıtlama kararı rehinden sonra verilmiştir.
- Kurul, kendisine tanınan yetkiyi banka alacağının önüne geçecek şekilde kullanmıştır; bankanın piyasada manipülasyon yapması söz konusu değildir.
- Adli yargıda verilen kısıtlılık kararı kaldırılmıştır.
Kurul ise kararın hukuka uygun olduğunu savunmuştur.
🏛️ Danıştay: oyçokluğuyla onama
Daire, temyiz incelemesini İYUK m.49’daki bozma sebepleriyle sınırlı olarak yapmış; bölge idare mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğunu, ileri sürülen temyiz nedenlerinin bozmayı gerektirmediğini belirterek kararı ONAMIŞTIR. Karar 06.12.2023 tarihinde kesin olarak ve oyçokluğuyla verilmiştir.
Çoğunluk ayrıca gerekçe yazmamış, ilk derece mahkemesinin gerekçesini benimsemiştir. Bu nedenle kararın taşıyıcı gerekçesi; Kurulun küçük yatırımcıyı korumak için aldığı tedbirin hukuka uygun olduğu ve bankanın rehinli payları borsa dışında satabileceği tespitidir.
🗣️ Karşı oy: SPKn 47 ve ölçülülük
Kararın en öğretici kısmı, tetkik hâkiminin bozma yönündeki düşüncesiyle aynı çizgideki karşı oydur. Karşı oy önce iki hükmü yan yana koyar:
- SPKn m.1: Kanunun amacı, sermaye piyasasının güvenilir, şeffaf, etkin, istikrarlı, adil ve rekabetçi bir ortamda işlemesini sağlamak ve yatırımcıların hak ve menfaatlerini korumaktır.
- SPKn m.47/4: Temerrüt hâlinde teminat alan; ihbar, ihtar, süre verme, adli veya idari merciden izin alma gibi herhangi bir ön şartı yerine getirmeksizin, borsaya kote sermaye piyasası araçlarını piyasa değerinin altında olmamak üzere satarak alacağını karşılayabilir.
Karşı oya göre Kurul, sermaye artırımıyla oluşan kurgusal değer karşısında küçük yatırımcıyı korumak için borsada satış kısıtı getirebilir; ancak bu tedbiri alırken ve uygularken ölçülü ve adil davranmak zorundadır. SPKn m.47, sermaye piyasası araçlarının rehnini kolaylaştırmak için rehin alana Türk Medeni Kanunu’nun tanıdığından daha geniş yetkiler vermiştir; madde gerekçesi de UNIDROIT düzenlemelerine atıf yapmaktadır.
Karşı oyda üç somut eleştiri yer alır:
- İlk şartlı izindeki kısıtlamayı MKK’ye zamanında bildirmeyen Kurul ağır kusurludur ve uyuşmazlığın doğmasına kendisi neden olmuştur.
- Payların borsa dışında satışı hukuken mümkün olsa da, bankanın pratikte çok zor olan bu yola zorlanması SPKn m.47’ye aykırıdır.
- Bankanın başvurusu üzerine, rehin hakkını da gözeten herhangi bir idari tedbir veya giderim imkânı araştırılmamıştır.
Bu nedenle karşı oy, Kurul kararının rehinli paylar yönünden hukuka aykırı olduğu ve bölge idare mahkemesi kararının bozulması gerektiği görüşündedir.
🧭 Rehin alacaklısı için anlamı
Karar, borsa paylarını teminat olarak alan kredi kuruluşları ve yatırımcılar açısından önemli bir sınırı gösterir: Teminat konusu paylar üzerinde Kurulun piyasa bütünlüğünü korumaya yönelik bir satış kısıtı bulunduğunda, SPKn m.47’nin sağladığı “ön şartsız satış” kolaylığı borsa üzerinden kullanılamayabilir. Çoğunluk, borsa dışı satış imkânının varlığını yeterli görmüştür.
Dosyanın arka planı ayrıca şunu gösterir: Kurul tedbirleri, şirketin pay fiyatında yapay bir değer yaratıldığı şüphesi üzerine alınmıştır; ceza yargılamasında beraat kararı verilmiş olması, idare mahkemesine göre idari tedbirin hukuka uygunluğunu tek başına etkilememiştir. İdari tedbir ile ceza yargılamasındaki el koyma kararlarının amaç ve niteliği ayrı tutulmuştur.
Benzer bir eksende, Kurulun sermaye artırımındaki onay yetkisi için rüçhan hakkı kısıtlaması ve tahsisli artırım kararına; rehinli payın özel hukuktaki akıbeti için belirsiz rehinle yapılan hisse virmanı kararına bakılabilir. Bu dosyanın ayırt edici yanı, rehin alacaklısının karşısına borçlu değil, piyasa düzenleyicisinin idari tedbirinin çıkmasıdır.
💬 Sık sorulan sorular
SPK rehinli payların borsada satışını kısıtlayabilir mi?
SPKn 47. madde rehin alacaklısına ne sağlar?
Ceza davasındaki beraat idari kısıtlamayı ortadan kaldırır mı?
Kurulun bildirim hatası sonucu değiştirdi mi?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgilerine iletişim sayfasından ulaşılabilir; sermaye piyasası ve SPK işlemlerine ilişkin diğer değerlendirmeler Emsal Kararlar sayfasında yer almaktadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Danıştay 13. Dairesinin Bedesten/mevzuat.adalet.gov.tr üzerinden yayımlanan onama kararından derlenmiştir. Kararda taraf ve şirket adları kaynakta anonimleştirilmiş, rehin veren ortağa ilişkin baş harfler bu yazıda ve PDF’te kaldırılmıştır. Çoğunluk ayrı gerekçe yazmamış, ilk derece kararını onamıştır; karşı oy görüşü bağlayıcı değildir. Benzer görünen bir uyuşmazlıkta sonuç; Kurul tedbirinin dayanağına ve kapsamına, rehnin kuruluş tarihine, MKK kayıtlarına ve borsa dışı satış imkânlarına göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
