Sahte DİBS Satışında Konusuz Dava – Danıştay 13. D 2024/400
Devlet iç borçlanma senedi almak için bankaya parasını yatıran bir tasarruf sahibi, yıllar sonra elinde hiçbir senet olmadığını öğrenir: Aracılık yetkisi kaldırılmış banka, karşılığı bulunmayan senetleri “satmış”, parayı toplamıştır. Tasarruf sahibi bankayı denetlemekle görevli kurumlara karşı hizmet kusuru iddiasıyla tazminat davası açar ve ilk derecede kazanır. Ancak bu arada çıkarılan özel bir kanunla mağdurlara Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu aracılığıyla ödeme yapılmıştır. Ödeme alındıktan sonra tazminat davasının akıbeti ne olur, yargılama giderlerini kim öder?
Danıştay 13. Dairesi, 31.01.2024 tarihli ve E.2023/3169, K.2024/400 sayılı kararıyla, davanın konusuz kaldığına ve yargılama giderlerinin davaya sebebiyet veren davalı idarelere yükletilmesine ilişkin idare mahkemesi kararını oybirliğiyle onamıştır. Bu karar, aynı dosyada verilen 19.10.2022 tarihli ve E.2017/991, K.2022/3711 sayılı bozma kararının devamıdır.
📜 Karşılığı olmayan senet satışı
Davacı, adı kararda anonimleştirilmiş bir banka aracılığıyla toplam 92.197,18 TL tutarında iki adet devlet iç borçlanma senedi satın almıştır. Para, bankanın mevduat kabul etme izni kaldırılıp faaliyeti sona erdirilmeden önce yatırılmıştır.
Davacı sonradan ödediği bedelin karşılığında senet bulunmadığını, aracı kuruluş yetkisi olmayan bankanın açığa satış yaptığını öğrenmiştir. Bunun üzerine, bankanın açığa satış yapmasını engellemeyen ve yeterli denetim yapmayan idarelerin hizmet kusuru işlediği iddiasıyla tam yargı davası açmış; 112.154,60 TL‘nin vade tarihine kadar en yüksek mevduat faiziyle birlikte tazminini istemiştir. Danıştay aşamasında davacı tarafı, davacının mirasçılarından oluşmaktadır.
Davalılar, bankacılık sektörünü denetleyen Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) ile Sermaye Piyasası Kurulu’dur (SPK).
⚖️ İlk hüküm: iki kuruma yarı yarıya sorumluluk
İdare mahkemesi ilk kararında davayı kısmen kabul etmiştir. Gerekçenin özü şöyledir:
- BDDK, Bankalar Kanunu uyarınca görevini gereği gibi yerine getirmemiş; bankanın yönetim ve işleyişindeki aksaklıkları ve kanuna aykırı işlemlerini zamanında saptayarak tasarruf sahiplerinin hak ve çıkarlarını koruyamamıştır.
- SPK kararıyla borsa üyelik ve aracılık yetkisi kaldırılan banka, yetkisi olmadığı hâlde ilan ve reklam vererek yatırımcılara DİBS satışı ya da bu ad altında satış yapmıştır; BDDK ve SPK buna zamanında önlem alarak engel olmamıştır.
- İdareler, davacının bankadan DİBS aldığını gösteren belgedeki yatırılan tutar kadar zararı tazmin etmelidir.
Mahkeme, 92.197,18 TL‘nin hizmet kusurları saptanan BDDK ve SPK tarafından yarı yarıya davacıya ödenmesine, fazlaya ilişkin tazminat ve faiz isteminin reddine karar vermiştir.
🧾 5667 sayılı Kanun ve Fon ödemesi
İki idare de kararı temyiz etmiştir. SPK, 5667 sayılı Kanun ve buna dayanan Bakanlar Kurulu kararı uyarınca davacıya 118.168,21 TL ödendiğini, davanın konusuz kaldığını; ayrıca DİBS satışı ve saklanmasına ilişkin sistem sorunu bulunduğunu, idareyle ilgisi olmayan üçüncü kişilerin suç teşkil eden eylemleri nedeniyle idareye tazmin sorumluluğu yüklenemeyeceğini ileri sürmüştür. BDDK da aynı Kanun gereği ödeme yapılacağından davanın konusuz kaldığını savunmuştur.
Danıştay’ın aktardığı mevzuat şu çerçeveyi çizer:
- 5667 sayılı Kanun m.1/1 (RG 30.05.2007, sayı 26537): Bankacılık işlemleri yapma ve mevduat kabul etme izni kaldırılan bankanın, bünyesinde karşılığı bulunmamasına rağmen ikincil piyasada DİBS satışı adı altında topladığı tutarlar, başvuru hâlinde Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu aracılığıyla ödenir.
- m.1/2: Hak sahipliğinin tespitinde müflis bankanın kayıtları esas alınır; başvuru, ispat, ödeme şekli, faiz oranı ve başlangıcı ile idari yargı kararlarına dayalı ödemelerin usulü Bakanlar Kurulunca belirlenir.
- m.1/3: Ödemelerde, DİBS alımı amacıyla bankaya yatırılan işlem tutarları esas alınır.
- m.2/1: DİBS alımı amacıyla bankaya yatırılan tutarlar nedeniyle idari yargıda açılan davalarda bu Kanun hükümleri uygulanır.
- 2007/12398 sayılı Bakanlar Kurulu kararı (RG 21.07.2007, sayı 26589) m.4/6: Anapara olarak işlem tutarı esas alınır ve buna belirlenen yöntemle faiz tahakkuk ettirilir.
🔄 2022 bozması: yeni hukuki durum
Danıştay 13. Dairesi 19.10.2022 tarihli kararında, hizmet kusurunun var olup olmadığını yeniden tartışmamıştır. Daireye göre aktarılan mevzuat uyarınca DİBS alan hak sahiplerine anapara olarak işlem tutarı ve buna Bakanlar Kurulu kararındaki oranda faiz ödeneceğinden, uyuşmazlığın ortaya çıkan bu yeni hukuki durum çerçevesinde sonuçlandırılması ve yargılama giderleri hakkında hüküm kurulması gerekir.
Bu nedenle 92.197,18 TL’nin iki idare tarafından yarı yarıya ödenmesine ilişkin kısım hukuka uygun bulunmamış, idare mahkemesi kararının kısmen kabule ilişkin kısmı oybirliğiyle BOZULMUŞTUR.
🏛️ 2024 onaması: konusuz dava ve giderler
Bozmaya uyan idare mahkemesi, davacılara 03.12.2007 tarihinde anapara ve faiz karşılığı 118.168,21 TL ödendiğini, 09.12.2007 tarihinde bu ödemeye ilişkin taahhütname ve ibraname imzalandığını ve taraflar arasındaki ihtilafın bu suretle sona erdiğini tespit etmiştir. Sonuç olarak:
- Konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına,
- Davanın açılmasına sebebiyet verdikleri için yargılama giderlerinin davalı idarelerden alınarak davacılara verilmesine karar verilmiştir.
BDDK bu kez yalnız gider hükmünü temyiz etmiştir. Kuruma göre giderler davanın açıldığı tarihteki haklılık durumuna göre belirlenmeli; Fon ödemesi ve imzalanan ibraname ile uyuşmazlık sona erdiğinden idarenin haksız çıktığından söz edilemez; aleyhine gider ve vekâlet ücretine hükmedilmesi, lehine vekâlet ücreti verilmemesi hukuka aykırıdır. Davacılar ise vekâlet ücretinin yargılama giderlerinden olduğunu, giderin davanın açıldığı tarihteki haklılık durumuna göre belirleneceğini ve davaya idarelerin sebebiyet verdiğini savunmuştur.
Danıştay, temyiz edilen kararın usul ve hukuka uygun olduğunu, ileri sürülen nedenlerin İYUK m.49 kapsamında bozmayı gerektirmediğini belirterek kararı oybirliğiyle ONAMIŞTIR. Karar, İYUK geçici m.8 uyarınca karar düzeltme yolu açık olarak verilmiştir.
🔍 Dosyadan çıkan üç sonuç
İki karar birlikte okunduğunda, özel bir ödeme kanunu ile idareye karşı açılmış tazminat davası arasındaki ilişkiye dair üç tespit öne çıkar:
- Özel kanun davanın konusunu belirler: 5667 sayılı Kanun’un 2. maddesi, açılmış idari davalara da Kanun hükümlerinin uygulanmasını öngörmüştür. Danıştay, ilk derecenin hizmet kusuru tespitini tartışmadan, ödeme mekanizması karşısında yeni hukuki duruma göre karar verilmesini istemiştir.
- Ödeme ve ibraname uyuşmazlığı sona erdirir: Anapara ve faiz ödenip ibraname imzalandıktan sonra tazminat istemi hakkında esastan hüküm kurulmamış, konusuz kalan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına hükmedilmiştir.
- Giderler sebebiyete göre yüklenir: Davanın konusuz kalması, idarenin gider sorumluluğunu ortadan kaldırmamıştır. Davanın açılmasına sebebiyet veren davalı idareler giderleri üstlenmiş; BDDK’nın ibraname ve Fon ödemesine dayanan itirazı sonuç doğurmamıştır.
Karar, yatırım adı altında para toplayan ve sonradan faaliyeti durdurulan kuruluşlar karşısında düzenleyici kurumların sorumluluğuna ilişkin dosyalardan biridir. Aynı eksende Danıştay’ın SPK’yı sorumlu tutmadığı forex zararında hizmet kusuru ve izahname onayında hizmet kusuru kararları da incelenebilir; faaliyeti kaldırılan bankadaki hesapların akıbeti için batık bankada altın hesabı kararı ayrı bir örnektir. Bu dosyanın farkı, ilk derecede kabul edilen hizmet kusurunun, yasa koyucunun getirdiği ödeme mekanizması nedeniyle esastan sonuca bağlanmamasıdır.
💬 Sık sorulan sorular
Karşılığı olmayan DİBS satışında mağdura kim ödeme yaptı?
İdare mahkemesi BDDK ve SPK'yı neden sorumlu tutmuştu?
Dava konusuz kalınca yargılama giderlerini kim üstlendi?
Danıştay hizmet kusuru konusunda görüş bildirdi mi?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasındadır; düzenleyici kurumların sorumluluğuna ilişkin diğer kararlar Emsal Kararlar sayfasında derlenmektedir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Danıştay 13. Dairesinin Bedesten/mevzuat.adalet.gov.tr üzerinden yayımlanan 31.01.2024 tarihli onama ve 19.10.2022 tarihli bozma kararlarından derlenmiştir. Banka ve taraf adları kaynakta anonimdir. Karar, 5667 sayılı Kanun’un kapsamına giren belirli bir bankadaki DİBS satışlarına ilişkindir ve hizmet kusuru hakkında esastan bir Danıştay değerlendirmesi içermez. Benzer görünen bir uyuşmazlıkta sonuç; uygulanacak özel düzenlemeye, yapılan ödemeye, imzalanan belgelerin içeriğine ve davanın açıldığı tarihe göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
