Lehe Kanun İadesinde Temyiz Yolu – Yargıtay CGK 2026/505
Kanun koyucu bir suçun cezasını hafiflettiğinde, kesinleşmemiş dosyaların yeni hükümlere göre yeniden ele alınması gerekir. 2020 yılında Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’nda yapılan değişiklik de böyle bir sonuç doğurmuş; temyiz incelemesi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığında bekleyen dosyalar, lehe değerlendirme yapılması amacıyla ilk derece mahkemelerine geri gönderilmiştir. Ancak bu geri gönderme bir mahkeme kararı değildir. O hâlde ilk derece mahkemesinin iade sonrasında kurduğu yeni hükmün hangi kanun yoluna tabi olacağı, yani dosyanın bölge adliye mahkemesine mi yoksa doğrudan Yargıtay’a mı gideceği sorusu ortaya çıkar.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 30.09.2026 tarihli ve E.2026/603, K.2026/505 sayılı kararıyla, ilk hükmün bölge adliye mahkemelerinin göreve başladığı 20.07.2016 tarihinden önce verildiği bir dosyada, iade sonrasında kurulan yeni hükmün de temyiz denetimine tabi olduğunu kabul etmiş ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının itirazını oy çokluğuyla reddetmiştir.
🧭 Sorunun özü: iade bir bozma mıdır?
15.04.2020 tarihli ve 31100 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 7242 sayılı Kanun, 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’nun 3. ve 5. maddelerinde değişiklik yapmıştır. Aynı Kanun’un 63. maddesiyle 5607 sayılı Kanun’a eklenen geçici 12. maddenin ikinci fıkrası, kanun yolu incelemesindeki dosyalar için iki ayrı yol öngörür:
- Kanun yolu incelemesinde bulunan ve lehe değerlendirme gerektiren dosyalar hakkında bozma kararı verilir.
- Yargıtay Cumhuriyet başsavcılığında bulunan dosyalar ise gelişlerindeki usule uygun olarak ilk derece mahkemelerine gönderilir.
İkinci yolda ortada bir Yargıtay kararı yoktur; dosyayı yerel mahkemeye gönderen, yargılama ve karar mercii olmayan Başsavcılıktır. Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 307. maddesinin üçüncü fıkrası, Yargıtay’ın bozma kararından sonra verilen hükümlerin temyize tabi olacağını düzenlemektedir. Başsavcılığa göre iade bu kapsamda değerlendirilemeyeceğinden, yeni hüküm genel kurallara göre, yani CMK m.272 ve devamı uyarınca istinafa tabi olmalıydı. Genel Kurulun önündeki soru tam olarak buydu.
📂 Dosyanın 2015’ten 2026’ya uzanan seyri
Kararda aktarılan süreç, tarihleriyle birlikte şöyledir:
- 11.09.2015: Tatvan 1. Asliye Ceza Mahkemesi (2015/37 E., 2015/402 K.), sanığı 5607 sayılı Kanun’un 3/18. maddesi ve TCK hükümleri uyarınca 2 yıl 6 ay hapis ve 80 TL adli para cezası ile cezalandırmış; hak yoksunluğuna ve müsadereye karar vermiştir. Hüküm, katılan idare vekili ve sanık tarafından temyiz edilmiştir.
- 15.04.2020: 7242 sayılı Kanun yürürlüğe girmiştir.
- 08.06.2020: Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, lehe değerlendirme yapılması için dosyayı yazıyla Yerel Mahkemeye iade etmiştir.
- 16.02.2022: Yerel Mahkeme (2020/136 E., 2022/137 K.), değişen hükümleri uygulayarak sanığı 1 yıl 3 ay hapis ve 40 TL adli para cezası ile cezalandırmış; hak yoksunluğuna, ertelemeye ve müsadereye hükmetmiştir.
- 03.03.2026: Katılan idare ve malen sorumlu vekillerinin temyizi üzerine Yargıtay 7. Ceza Dairesi (13810-2361) hükmü onamıştır.
- 16.04.2026: Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı itiraz yoluna başvurmuştur.
- 02.06.2026: 7. Ceza Dairesi, CMK m.308 uyarınca yaptığı incelemede itirazı yerinde görmemiş ve dosyayı Ceza Genel Kuruluna göndermiştir.
📝 Başsavcılığın itiraz gerekçesi
Başsavcılık, iade işleminin yerel mahkemeye yeni bir karar verme yükümlülüğü yüklediği için “normatif bir bozma etkisi” doğurduğunu kabul etmiş; ancak bunun bir yargılama tasarrufu olmadığını, bu nedenle Yargıtay’ın bozma kararı gibi değerlendirilemeyeceğini vurgulamıştır. İtiraza göre iade işlemi istinaf güvencesini ortadan kaldıran ve kanun yollarına ilişkin genel kurallara istisna getiren bir düzenleme olarak da okunamaz.
Bu görüşe göre, daha önce Yargıtay denetiminden geçmemiş bir dosyada iade sonrası kurulan 16.02.2022 tarihli mahkûmiyet hükmü CMK m.272 ve devamı uyarınca istinafa tabidir. Özel Dairenin hükmü temyiz yoluna tabi kabul ederek esastan incelemesi bu nedenle hukuka aykırıdır.
⚖️ Ceza Genel Kurulunun çözümü
Genel Kurul, çözümü iki adımda kurmuştur.
Birinci adım: iadenin niteliği. Genel Kurul, Başsavcılığın kanundan aldığı yetkiyle dosyayı mahkemesine iade etmesinin hükmü ortadan kaldırma ya da bozma niteliğinde olmadığını açıkça kabul etmiştir. Bununla birlikte, 5320 sayılı Kanun’un 8. maddesinin iptal edilen ikinci fıkrasında olduğu gibi, hükmü veren mahkemeye yeni hüküm kurulmasını emreden iade işlemlerine ilk hükmü dolaylı da olsa ortadan kaldıran bir normatif değer atfedilebileceğini belirtmiştir. Geçici 12. madde, yargılamaların en kısa sürede ve en az masrafla tamamlanması (Anayasa m.141/4) ve adil yargılanma hakkının (Anayasa m.36, AİHS m.6) güçlendirilmesi amacıyla yorumlandığında, aynı normatif değeri taşıyan bir geçiş normu olarak görülmelidir.
İkinci adım: hangi usul kanunu? Genel Kurul, 17.09.2025 tarihli ve 194-342 sayılı önceki kararına atıfla şu tespitleri yapmıştır:
- Bölge adliye mahkemeleri 20.07.2016 tarihinde tüm yurtta göreve başlamış ve fiilen üç dereceli yargı sistemine geçilmiştir.
- Usul kanunları kural olarak hemen uygulanır; işlemler, yapıldıkları sırada yürürlükte olan usul hükümlerine tabidir ve kural olarak geçmişe yürümez.
- 5320 sayılı Kanun’un 8. maddesinin birinci fıkrasına göre, bölge adliye mahkemelerinin göreve başlama tarihinden önce verilen kararlar hakkında kesinleşinceye kadar 1412 sayılı CMUK’un temyize ilişkin hükümleri uygulanır.
Somut dosyada ilk hüküm 11.09.2015 tarihinde, yani 20.07.2016’dan önce verilmiştir. Bu hükme karşı yapılan temyiz üzerine henüz Başsavcılıkta bulunan ve kesinleşmemiş dosya iade edilmiş, Yerel Mahkeme yeni hüküm kurmuştur. Genel Kurula göre bu durumda 5320 sayılı Kanun’un 8/1. maddesi gereğince CMUK’un temyize ilişkin düzenlemeleri geçerli olmaya devam eder ve 16.02.2022 tarihli hüküm temyiz denetimine tabidir. Özel Dairenin temyiz incelemesi yaparak verdiği onama kararında hukuka aykırılık yoktur; itiraz reddedilmiştir.
🗣️ Karşı oyun yaklaşımı
Karar oy çokluğuyla verilmiştir. Ceza Genel Kurulu Başkanı ve beş üye karşı oy kullanmıştır. Başkanın karşı oy yazısı, Başsavcılığın görüşüyle aynı çizgidedir: Geçici 12. maddeye dayanan iade, yeni karar verme yükümlülüğü doğursa da bir yargılama tasarrufu değildir; istinaf güvencesini ortadan kaldıran bir istisna olarak yorumlanamaz. Bu nedenle iade sonrasında kurulan yeni hükümler CMK m.307/3 kapsamında görülemez ve kanun yolu genel kurallara göre belirlenmelidir. Karşı oya göre 16.02.2022 tarihli hüküm istinafa tabiydi. Karşı oy yazısında Genel Kurulun 16.09.2026 tarihli bir başka kararına da atıf yapılmaktadır.
Çoğunluk ile karşı oy arasındaki fark, iade işlemine yüklenen anlamda değil, bu işlemden sonra hangi usul rejiminin uygulanacağında düğümlenmektedir. Çoğunluk, ilk hükmün tarihini belirleyici sayarak geçiş hükmü olan 5320 sayılı Kanun’un 8/1. maddesine dayanmıştır.
🔎 Uygulamada hangi dosyaları ilgilendirir?
Kararın etkisi belirli bir dosya grubuyla sınırlıdır. Ölçütleri kararın kendi gerekçesinden şöyle çıkarmak mümkündür:
- Suç tipi: 7242 sayılı Kanun’la değişen 5607 sayılı Kanun’un 3. ve 5. maddeleri kapsamındaki kaçakçılık suçları.
- Dosyanın konumu: 7242 sayılı Kanun yürürlüğe girdiğinde temyiz incelemesi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığında bulunan ve Başsavcılıkça ilk derece mahkemesine iade edilen dosyalar.
- İlk hükmün tarihi: İade edilen dosyadaki ilk hükmün 20.07.2016’dan önce verilmiş olması. Genel Kurulun gerekçesi, bu tarihten önce verilen kararlar hakkında 5320 sayılı Kanun’un 8/1. maddesine dayanmaktadır.
Bu koşulların bulunduğu dosyalarda, iade sonrasında kurulan hükmün doğrudan Yargıtay’ın temyiz denetimine tabi olduğu kabul edilmiştir. İlk hükmün 20.07.2016’dan sonra verildiği dosyalarda ise kararın gerekçesi doğrudan uygulanabilir değildir; bu dosyalar yönünden kanun yolunun nasıl belirleneceği Genel Kurulun diğer kararları ve somut dosyanın özellikleriyle birlikte değerlendirilmelidir.
Karar, kanun yolunun yanlış belirlenmesinin sonuçları bakımından da önemlidir. Başsavcılığın itirazı kabul edilseydi, Özel Dairenin esastan inceleme yaparak verdiği onama kararı yerinde görülmeyecek ve dosyanın istinaf merciine gönderilmesi gündeme gelecekti. İtirazın reddiyle 7. Ceza Dairesinin onama kararı korunmuştur.
Ceza Genel Kurulunun kanun yolu rejimine ilişkin diğer değerlendirmeleri için bölge adliye mahkemesinin bozma kararına karşı temyiz ve hüküm kurulmasına yer olmadığı kararının temyizi yazılarına; kaçakçılık suçlarında lehe kanun değerlendirmesinin farklı bir yönü için kaçak akaryakıtta lehe kanun kararına bakılabilir.
❓ Merak edilenler
Başsavcılığın dosyayı yerel mahkemeye geri göndermesi bozma kararı sayılır mı?
İade sonrası kurulan hüküm neden istinafa değil temyize tabi tutuldu?
Yeni hükümde ceza nasıl değişti?
Karar oy birliğiyle mi verildi?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında yer almaktadır; ceza muhakemesine ilişkin diğer güncel kararlar Emsal Kararlar sayfasından izlenebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Yargıtay Ceza Genel Kurulunun Yargıtay Karar Arama sisteminde yayımlanan kararından derlenmiştir. Karar, ilk hükmü 20.07.2016’dan önce verilmiş ve 7242 sayılı Kanun sonrasında Başsavcılıkça iade edilmiş bir kaçakçılık dosyasına ilişkindir ve oy çokluğuyla verilmiştir. Başka bir dosyada kanun yolunun belirlenmesi; ilk hükmün tarihine, dosyanın iade anındaki konumuna, uygulanan geçiş hükmüne ve Yargıtay’ın sonraki içtihatlarına göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
