Kadastro Davasında Harç Engeli – AYM 2022/47243

885 parsel, kadastro öncesine uzanan tapu kayıtları ve on üç yıla yayılan bir dava. Ordu’da açılan bir kadastro tespitine itiraz davası, taşınmazların kime ait olduğu sorusuna hiç gelemeden kapandı. Dosyayı kapatan şey bir bilirkişi raporu ya da tanık beyanı değil, davacıların ödeyemediğini söylediği 83.178,50 TL tutarındaki eksik harçtı. Adli yardım talepleri reddedilen davacılar harcı yatıramayınca dava “açılmamış sayıldı” ve taşınmazlar kadastro tespitindeki gibi tescil edildi.
Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, 14.10.2026 tarihli ve 2022/47243 başvuru numaralı kararıyla, adli yardım talebinin somut olgulara dayanmayan genel bir gerekçeyle reddedilmesinin ve bunun sonucunda davanın harç nedeniyle açılmamış sayılmasının başvuruculara aşırı bir külfet yüklediğini belirterek Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine oybirliğiyle karar vermiştir.
⚖️ Uyuşmazlığın özü: Harç ödenemezse dava ne olur?
Kadastro mahkemesinde açılan tespite itiraz davaları harca tabidir. 3402 sayılı Kadastro Kanunu’nun 36. maddesine göre kadastro hâkimi, dava harcını ve yargılama giderlerini ilgili taşınmazın son beyan dönemi emlak vergisi değeri üzerinden hesaplar. Çok sayıda parselin dava konusu edildiği dosyalarda bu, harcın kısa sürede ciddi bir tutara ulaşması demektir. Ordu Kadastro Mahkemesindeki dosyada 885 taşınmazın harca esas değeri 1.218.648,52 TL olarak hesaplanmış, buradan 83.246 TL harç bulunmuş ve dava açılırken yatırılan peşin harç mahsup edilince geriye 83.178,50 TL kalmıştı.
Ödeme gücü olmayan kişiler için kanunun öngördüğü yol adli yardımdır. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 334. maddesine göre kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin yargılama giderlerini ödeme gücünden yoksun olan kişiler, talepleri açıkça dayanaktan yoksun olmamak kaydıyla adli yardımdan yararlanabilir. Bu dosyada sorun, adli yardım talebinin nasıl değerlendirildiğiydi. Benzer bir mesele için sitemizdeki icra takibinde adli yardım reddi kararına bakılabilir.
🗂️ 2009’dan 2022’ye dosyanın seyri
Karar metninde aktarılan süreç, bir usul kuralının zaman içinde nasıl ağırlaştığını gösteriyor:
- 29.07.2009: Davacılar, kadastro öncesi tapu kayıtlarına dayanarak 885 taşınmazın tespitlerinin iptali ve adlarına tescili istemiyle dava açtı.
- 12.11.2010: Davacıların hazır bulunmadığı celsede 18.784 TL eksik harcın bir sonraki celseye kadar tamamlanması için süre verildi. Davacılar bu arada adli yardım talebinde bulunmuştu.
- 15.12.2010: Kolluk aracılığıyla yapılan ekonomik ve sosyal durum araştırmasında davacılardan birinin 1.200 TL maaşlı memur olduğu, diğer davacının %77 bedensel engelli bir ev hanımı olduğu ve eşinin 840 TL emekli aylığı aldığı tespit edildi; muhtarlıktan yoksulluk belgesi sunulamadığı not edildi.
- 21.01.2011: Adli yardım talepleri reddedildi, dava açılmamış sayıldı.
- 27.02.2014: Yargıtay (kapatılan) 16. Hukuk Dairesi hükmü bozdu. Bozma gerekçesi; adli yardım talebi hakkında karar verilmeden harç ikmali istenmesi, ara kararın ihtarlı davetiyeyle tebliğ edilmemesi ve harç yatırılmazsa ne olacağının açıkça yazılmamasıydı.
- 14.10.2015: Bozmaya uyulan celsede yeni bir araştırma yapılmadan adli yardım talepleri yine reddedildi ve bu kez 83.178,50 TL harcın otuz günlük kesin sürede yatırılması ihtar edildi.
- Ekim-Kasım 2015: Davacılar; evin 2013’te yandığını ve ailenin iki yıldır komşu evinde kaldığını, okul çağında iki çocuk bulunduğunu, mirasçılardan birinin liseyi yeni bitirdiğini ve gelirinin olmadığını belirten dilekçeler ile fakirlik belgesi sundu. Harç için tapu kayıtları üzerinde ipotek de teklif ettiler.
- 01.06.2016: Harç yatırılmadığından dava başvurucular yönünden açılmamış sayıldı; taşınmazların tespit gibi tesciline karar verildi.
- 09.02.2022: Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, yalnızca Komisyon kararı bulunan parsellere ilişkin tescil hükmünün yazımını düzelterek kararı onadı; adli yardıma ilişkin temyiz itirazları ayrıca değerlendirilmedi.
🚪 İlk eşik: Adli yardım reddine itiraz edilmemesi engel mi?
Bu dosyada ilk soru şuydu: HMK’nın 337. maddesi adli yardım talebinin reddine karşı iki haftalık itiraz yolu öngördüğüne göre, bu yolu kullanmayan başvurucular olağan yolları tüketmiş sayılabilir mi?
AYM bu soruyu başvurucular lehine yanıtladı. Dava, mülga 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu döneminde açılmıştı ve o Kanun’un 469. maddesi adli yardım talebine ilişkin kararları kesin saymış, kanun yolu tanımamıştı. HMK ile itiraz yolu sonradan gelmişti; ancak harç için kesin süre verilen 14.10.2015 tarihli ara kararda bu yola ilişkin herhangi bir bilgilendirme yapılmamıştı. Mahkemeye göre, dava tarihinde kanunda öngörülmeyen ve ara kararda da bildirilmeyen bir yola başvurulmadığı gerekçesiyle başvuruyu kabul edilemez saymak hukuk güvenliği ve öngörülebilirlik ilkeleriyle bağdaşmaz. Davanın açılmamış sayılmasına ilişkin nihai karar temyiz denetiminden geçtiğinden başvuru yolları tüketilmiş kabul edildi.
Buna karşılık başvurucuların makul sürede yargılanma şikâyeti, daha önce Komisyonca başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez bulunmuştu; karar yalnızca mahkemeye erişim hakkı yönünden esasa girmiştir.
🔎 Ölçülülük incelemesi: Gerekçe ve harç tutarı
AYM, müdahalenin kanuni dayanağının bulunduğunu (HMK 334 vd. ile Kadastro Kanunu 28 ve 36) ve yargı harcının meşru bir amaca hizmet ettiğini kabul etti. Harç, yargı hizmetinin maliyetine katılımı sağlar ve ciddiyetten yoksun davaları caydırır. Sorun ölçülülük aşamasında çıktı. Öne çıkan noktalar şunlardır:
- Gerekçe soyuttu: Ret kararında başvurucuların sunduğu belgelerin neden yeterli görülmediği ve 83.178,50 TL’yi ödeme gücüne sahip olup olmadıkları hiç açıklanmamıştı.
- Tutar dört buçuk kat artmıştı: İstenen harç 18.784 TL’den 83.178,50 TL’ye çıktığı hâlde, ödeme gücü yeniden araştırılmamış; bozmadan önceki, düşük harca göre yapılmış sosyal-ekonomik araştırmaya dayanılmıştı.
- Belgeler kategorik biçimde değerlendirilemez: HMK 336/2’deki belge sunma zorunluluğu, kişinin somut durumu gözetilmeden uygulanırsa mahkemeye erişime ölçüsüz bir sınır getirebilir.
- Üst denetim de yapılmamıştı: Yargıtay, adli yardım reddine yönelik temyiz itirazlarını ayrıca tartışmadan reddetmişti.
Karar, 6459 sayılı Kanun’la yapılan değişikliğe de dikkat çeker: HMK 334’teki “haklı oldukları yolunda kanaat uyandırmak” ölçütü, “taleplerinin açıkça dayanaktan yoksun olmaması” şeklinde değiştirilmiş ve böylece adli yardımın kapsamı genişletilmiştir. AYM’ye göre giderin davanın başında dava şartı olarak istenmesi daha ağır bir müdahaledir ve adli yardım bu müdahaleyi hafifleten temel araçtır.
Harcın tamamlanmasını yargılamanın devamına bağlayan kuralın kendisinin Anayasa’ya uygunluğu ise ayrı bir sorudur; bu konuda sitemizde eksik harç ödenmeden davanın sürmeyeceğine ilişkin norm denetimi kararı yer almaktadır. 2022/47243 sayılı kararda AYM kuralı değil, kuralın adli yardım talebi karşısında uygulanma biçimini denetlemiştir.
📌 Hüküm ve yeniden yargılama
Hüküm fıkrası şu sonuçları içerir:
- Mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddia kabul edilebilir bulundu ve Anayasa’nın 36. maddesi kapsamında ihlal tespit edildi.
- Mülkiyet hakkına ilişkin iddianın incelenmesine gerek görülmedi; dayanılan tapu kayıtlarının kapsamı hiç araştırılamadığından, bu yöndeki şikâyet mahkemeye erişim ihlali içinde değerlendirildi.
- Kararın bir örneği yeniden yargılama yapılmak üzere Ordu Kadastro Mahkemesine (E.2015/24, K.2016/37) gönderildi.
- Her bir başvurucu için talep edilen 150.000 TL manevi tazminat, yeniden yargılamanın yeterli giderim sağlayacağı gerekçesiyle reddedildi.
- 664,10 TL harç ile 40.000 TL vekâlet ücretinin ödenmesine hükmedildi.
Kararın belki de en önemli paragrafı, sınırını çizen paragraftır. AYM, ihlal kararından adli yardım taleplerinin kabul edilmesi gerektiği sonucunun çıkarılmaması gerektiğini açıkça yazmıştır. Yeniden yargılamada başvurucuların sunduğu belgeleri ve yapılacak araştırmayı somut olgulara dayalı yeterli bir gerekçeyle değerlendirme yetkisi kadastro mahkemesine aittir. İhlal, sonuçtan değil yöntemden kaynaklanmaktadır.
🧭 Kadastro davalarına özgü noktalar
Karar, kadastro yargılamasının bazı özelliklerini de görünür kılmaktadır. Kadastro Kanunu’nun 25. maddesi kadastro mahkemesine adli yardım taleplerini inceleme yetkisi tanır; 28. madde ise dava sebep ve delillerini süresinde bildirmeyen davacı için “açılmamış sayılma ve tespit gibi tescil” yaptırımını öngörür. Ordu Kadastro Mahkemesi, eksik harç hâlinde de aynı sonucun doğacağını kabul etmiş, kesin süreden sonra bazı parsellerden yapılan feragatleri de harcı yeniden hesaplamak için dikkate almamıştır.
Harç ödenemediğinde taşınmazlar kadastro tespitindeki hâliyle tescil edilir ve davacıların dayandığı eski tapu kayıtları hiç incelenmeden dosya sona erer.
❓ Merak edilenler
AYM bu kararla başvurucuların harç ödemekten muaf olduğuna mı karar verdi?
Adli yardım reddine karşı itiraz yoluna gidilmemesi başvuruyu neden düşürmedi?
Kadastro davasında harç neden bu kadar yüksek çıktı?
Mülkiyet hakkı ihlali neden incelenmedi?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim kanalları iletişim sayfasında, Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay kararlarına ilişkin diğer incelemeler ise Emsal Kararlar sayfasında yer almaktadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankasında yayımlanan bireysel başvuru kararına dayanır. Başvurucuların ve diğer kişilerin adları yazıya alınmamıştır. AYM’nin ihlal kararı, kadastro davasının esası veya adli yardım talebinin nasıl sonuçlanacağı hakkında bir değerlendirme içermez; yeniden yargılamanın sonucu bu yazının kapsamı dışındadır. Benzer görünen dosyalarda sonuç; davanın açıldığı tarihe ve uygulanan usul kanununa, harç tutarına, sunulan mali belgelere ve mahkemenin gerekçesine göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru ve işlemlerden Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.




