Aleni Veride Amaç Kriteri ve KVKK – AYM 2020/32193

İnternette herkesin görebileceği bir sayfada yer alan ad, soyadı ve telefon numarası, artık serbestçe kullanılabilecek bir bilgi midir? Kişisel Verileri Koruma Kurulunun yıllardır uyguladığı yaklaşıma göre hayır: Veri, kişinin kendisi tarafından hangi amaçla açıklanmışsa yalnızca o amaçla kullanılabilir. Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu ise bir hayat ve emeklilik şirketinin bireysel başvurusunda, bu “alenileştirme amacı” ölçütünün Kanun’da yer almadığını, yalnızca Kurumun uygulama rehberinde bulunduğunu tespit etti ve bu ölçüte dayanılarak verilen idari para cezasının suçta ve cezada kanunilik ilkesini ihlal ettiğine hükmetti.
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, 27.01.2026 tarihli ve 2020/32193 başvuru numaralı kararıyla Viennalife Emeklilik ve Hayat A.Ş.’nin başvurusunu oybirliğiyle karara bağlamış, Anayasa’nın 38. maddesinin ihlal edildiğini tespit ederek yeniden yargılama için dosyayı İstanbul Anadolu 5. Sulh Ceza Hâkimliğine göndermiştir. Karar 16.06.2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.
📞 Bir satış aramasından idari para cezasına
Karar metnine göre şikâyetçi, 24.09.2018 tarihinde sigortacılık ürünleri hakkında görüşmek ve randevu almak isteyen şirket tarafından telefonla arandı. Şirketle daha önce hiçbir ilişkisi bulunmayan şikâyetçi, verilerinin açık rızası olmadan elde edilip kullanıldığını ileri sürerek 12.11.2018 tarihinde Kişisel Verileri Koruma Kurumuna başvurdu.
Şirket savunmasında, şikâyetçinin ad, soyad ve telefon bilgisinin danışmanlar tarafından, hizmet verenler ile hizmet almak isteyenleri buluşturan bir internet sitesinde yapılan araştırma sırasında bulunduğunu, bilgilerin o sitede herkese açık olduğunu, bu nedenle 6698 sayılı Kanun’un 5/2-d maddesindeki “ilgili kişinin kendisi tarafından alenileştirilmiş olması” şartının gerçekleştiğini savundu. Şirket ayrıca şikâyet üzerine şikâyetçinin bir daha aranmayacağının bildirildiğini ve elinde başka bir bilgi bulunmadığını belirtti.
Kurum yaptığı incelemede, ilgili sitede şikâyetçiye ait bir kayda ulaşamadığını, şirketin gönderdiği ekran görüntüsündeki sayfanın da açılmadığını tespit etti. Buna karşın Kurul, 07.11.2019 tarihli kararında belirleyici olarak şu değerlendirmeyi yaptı: Veriler sitede bir dönem yer almış olsa bile, şirket şikâyetçinin mesleki hizmetinden yararlanmak için değil, kendi ürününü pazarlamak için arama yapmıştır; dolayısıyla veri işleme 5/2-d kapsamında değerlendirilemez. Şirkete, kişisel verilerin hukuka aykırı işlenmesini önlemeye yönelik teknik ve idari tedbirleri almadığı gerekçesiyle KVKK 12/1-a hükmüne aykırılıktan KVKK 18/1-b uyarınca 100.000 TL idari para cezası verildi.
Kurul aynı kararda, şirketin kişisel veri saklama ve imha politikasını internet sitesinde yayımlamadığı yönündeki şikâyeti ise yerinde görmedi; kanun ve yönetmelikte böyle bir yayımlama yükümlülüğü bulunmadığını belirtti.
⚖️ Sulh ceza hâkimliği aşaması
Şirket, idari yaptırım kararına karşı sulh ceza hâkimliğine başvurdu. İstanbul Anadolu 5. Sulh Ceza Hâkimliği 21.05.2020 tarihinde Kurulun “amaç dışı kullanım” değerlendirmesini benimsedi; ancak cezanın neden alt sınırın üzerinde belirlendiği yaptırım kararında açıklanmadığından, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 17/2 ve 28/9 maddeleri uyarınca itirazı kısmen kabul ederek cezanın 82.172 TL’lik kısmını kaldırdı ve cezayı 17.828 TL olarak belirledi.
Hem şirketin hem de Kurumun bu karara itirazları, İstanbul Anadolu 6. Sulh Ceza Hâkimliğinin 17.06.2020 ve 07.07.2020 tarihli kararlarıyla kesin olarak reddedildi. Şirket, 09.09.2020 tarihinde öğrendiği nihai karara karşı 08.10.2020 tarihinde bireysel başvuruda bulundu. Birinci Bölüm, başvurunun önemini dikkate alarak dosyayı Genel Kurula sevk etti.
🏛️ Genel Kurulun gerekçesi
Genel Kurul öncelikle şikâyetin özünü belirledi: Başvurucunun itirazı, Kanun’da bulunmayan bir kavrama, yani “alenileştirme amacı”na dayanılarak cezalandırılmasıdır. Bu nedenle başvuru, adil yargılanma veya mülkiyet hakkı yerine Anayasa’nın 38. maddesindeki suçta ve cezada kanunilik ilkesi çerçevesinde incelendi.
Mahkeme, daha önceki kararlarına dayanarak kanunilik ilkesinin suçlar kadar katı olmasa da kabahatler bakımından da geçerli olduğunu hatırlattı. Yargı organlarının bir fiilin kabahate karşılık gelip gelmediğini belirlerken ilkeyi anlamsız kılacak şekilde öngörülemez bir yaklaşım benimsememesi gerektiğini vurguladı.
Değerlendirme iki adımda yapıldı:
- Şeklî kanun dayanağı var: Ceza, KVKK 12/1-a’ya aykırılık nedeniyle 18/1-b’ye dayanılarak verildiğinden, şeklî anlamda bir kanuna dayanılmıştır.
- Ancak yorum öngörülemez: KVKK 5/2-d yalnızca “ilgili kişinin kendisi tarafından alenileştirilmiş olması” hâlinde açık rızanın aranmayacağını söyler. Kanun’da alenileşmenin nasıl gerçekleşeceğine, alenileştirme amacına ya da amaca aykırı kullanımın bir yaptırıma bağlanıp bağlanmadığına ilişkin açık bir düzenleme yoktur.
- Amaç ölçütü rehberden geliyor: Bu ölçüt, Kurumun yayımladığı uygulama rehberinde açıklanmaktadır. Rehbere dayanarak, kişinin internet sitesinde paylaştığı verinin paylaşılma amacına aykırı kullanıldığı gerekçesiyle ceza verilmesi, kanun hükmünün öngörülemez şekilde geniş yorumlanmasıyla mümkün olmuştur.
- Veri sorumlusu tartışılmamış: Mahkeme ayrıca Kurul ve hâkimlik kararlarında, başvurucunun bu veriler bakımından neden veri sorumlusu sayıldığının ve verinin ilk paylaşıldığı sitenin sorumluluğu bulunup bulunmadığının açıkça tartışılmadığını belirtti.
Bu gerekçelerle Genel Kurul, suçta ve cezada kanunilik ilkesinin ihlal edildiğine karar verdi; adil yargılanma ve mülkiyet hakkına ilişkin diğer şikâyetleri ayrıca incelemeye gerek görmedi. Giderim olarak yeniden yargılama yeterli bulundu; başvurucuya 446,90 TL harç ve 40.000 TL vekâlet ücreti ödenmesine hükmedildi.
📘 Rehber, kanunun yerini alabilir mi?
Kararın en dikkat çekici yanı, idari uygulamada yerleşmiş bir ölçütün cezalandırma bakımından yeterli dayanak sayılmamasıdır. Kurumun rehberindeki ifadeye göre bir verinin herkesin görebileceği bir yerde bulunması tek başına aleni olduğu anlamına gelmez; kişinin alenileştirme iradesi aranır ve veri bu amacın dışında kullanılamaz. Rehberde verilen örnek de bu yöndedir: ikinci el araç ilan sitesinde aracını satmak için numarasını paylaşan kişinin bilgisi, pazarlama amacıyla kullanılamaz.
Anayasa Mahkemesi bu yaklaşımın veri koruma bakımından savunulabilir olup olmadığını tartışmadı. Kararda verilen mesaj daha sınırlıdır: Bir davranış idari para cezasına konu edilecekse, yasaklanan davranış kanunda öngörülebilir biçimde tanımlanmalıdır. Kanun, temel çerçeveyi çizdikten sonra ayrıntıları düzenleyici işlemlere bırakabilir; ancak bu dosyada amaç ölçütü bir düzenleyici işlemde değil, bağlayıcılığı tartışmalı bir uygulama rehberinde yer almış, yaptırım ise doğrudan bu açıklamaya dayandırılmıştır.
Bir başka önemli nokta, cezanın hukuki nitelendirmesidir. Kurul, aslında bir “işleme şartı” sorununu (5. madde), veri güvenliği tedbirlerini almama kabahati (12/1-a ve 18/1-b) olarak cezalandırmıştır. Genel Kurul, bu iki hüküm arasında kurulan bağın ve veri sorumluluğunun dayanağının kararlarda açıkça gösterilmemesini de ihlal sonucuna götüren unsurlar arasında saymıştır.
🧭 Veri sorumluları ve ilgili kişiler bakımından sonuçlar
Karar, kamuya açık kaynaklardan derlenen iletişim bilgileriyle yapılan pazarlama faaliyetlerinin artık serbest olduğu anlamına gelmez. Genel Kurul, amaç dışı kullanımın veri koruma hukuku bakımından meşru olup olmadığına karar vermemiş; yalnızca bu dosyada verilen cezanın kanuni dayanağını yetersiz bulmuştur. Yeniden yargılamada sonucun ne olacağı da sulh ceza hâkimliğinin değerlendirmesine bırakılmıştır; nitekim karar, ihlal tespitinin cezanın kaldırılması gerektiği anlamına gelmediğini açıkça belirtmektedir.
Bununla birlikte kararın uygulamaya yansıyabilecek birkaç sonucu vardır:
- KVKK’ya dayalı idari para cezalarına karşı sulh ceza hâkimliğine yapılan başvurularda, cezanın hangi kanun hükmündeki hangi davranışa dayandığı ve bu hükmün o davranışı öngörülebilir biçimde kapsayıp kapsamadığı ayrı bir inceleme konusu hâline gelmiştir.
- Veri sorumlusu sıfatının neden ilgili şirkete ait olduğu ve verinin ilk yayımlandığı platformun konumu, gerekçede tartışılması beklenen konular arasındadır.
- Kurumun rehber ve kararlarında geliştirilen ölçütler, özellikle yaptırım uygulanırken kanun metniyle ilişkilendirilmek zorundadır.
- İlgili kişiler açısından, açık rıza dışındaki işleme şartlarının kapsamı kanun metnine göre değerlendirilecektir; şikâyet sürecinde verinin nereden ve hangi amaçla elde edildiği belirleyici olmaya devam edecektir.
Kişisel veriler ve bilişim alanındaki başka bir yargı kararı için siber saldırı sonrası verilen KVKK cezasına ilişkin yazıya ve sesin yapay zekâda işlenmesine dair karara bakılabilir.
❓ Sık sorulan sorular
İnternette yayımlanmış bir telefon numarası herkes tarafından kullanılabilir mi?
Anayasa Mahkemesi KVKK cezasını iptal etti mi?
Kanunilik ilkesi idari para cezalarına da uygulanır mı?
Bu dosyada ceza hangi KVKK maddesine dayanıyordu?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında; kişisel veriler ve anayasa yargısına ilişkin diğer kararlar Emsal Kararlar sayfasında yer almaktadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Anayasa Mahkemesi Genel Kurulunun Resmî Gazete’de yayımlanan bireysel başvuru kararından derlenmiştir. Şikâyetçinin kimliği karar metninde yer almamaktadır; heyet, raportör ve vekil adları ile emsal kararlardaki kişi adları PDF’e alınmamıştır. Anayasa Mahkemesinin ihlal kararı yeniden yargılamaya yöneliktir ve somut dosyadaki cezanın akıbetini belirlemez. Benzer bir durumda sonuç; verinin elde edildiği kaynağa, işleme amacına, dayanılan kanun hükmüne ve mahkemenin değerlendirmesine göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.




