Okuyucularımızın sorularını Av. Veli Savun yanıtlıyorSorularınızı Av. Veli Savun yanıtlıyorSoru sorun →
Emsal KararlarForex HukukuForex Mahkeme Kararları

Forex’te Yetki mi Tahkim mi? – Adana BAM 9. HD 2024/2058

Aracı kurumla kaldıraçlı işlem hesabı açan yatırımcı, hesap açılışında onlarca sayfalık bir çerçeve sözleşmeyi imzalar. Bu metinlerin sonlarına doğru genellikle iki hüküm yan yana durur: biri “uyuşmazlıklarda şu şehrin mahkemeleri yetkilidir” der, diğeri “uyuşmazlıklarda hakem hükümleri uygulanır” der. Adana Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi, altın paritesindeki pozisyonların kapatılmasından doğan bir tazminat davasında, aynı sözleşmede yan yana duran bu iki hükmün birlikte ne anlama geldiğini değerlendirdi.

Adana BAM 9. Hukuk Dairesi, 05.12.2024 tarihli ve E.2024/1710, K.2024/2058 sayılı kararıyla, tahkim itirazını kabul ederek davayı usulden reddeden asliye ticaret mahkemesi kararını kaldırmış; sözleşmede yetkili mahkeme de gösterildiği için tahkim iradesinin açık ve kesin olmadığını, tahkim şartının geçersiz sayılması gerektiğini kabul etmiştir. Karar, HMK 353/1-a-3 uyarınca kesin olarak ve oybirliğiyle verilmiştir.

Kısa özet: Bir aracı kurumda kaldıraçlı işlem hesabı bulunan yatırımcı, XAUUSD (altın/dolar) pozisyonlarının bilgisi dışında kapatıldığını, spread’in olağandışı açıldığını ve hesabında yaklaşık 161.000 TL eksi bakiye oluştuğunu ileri sürerek belirsiz alacak davası açtı. Aracı kurum, çerçeve sözleşmenin 18. maddesindeki hakem hükmüne dayanarak tahkim itirazında bulundu; ilk derece mahkemesi davayı HMK 413 ve 116/1-b uyarınca usulden reddetti. İstinaf dairesi, aynı sözleşmenin 17. maddesinde “İstanbul Mahkeme ve icra daireleri yetkilidir” hükmü de bulunduğundan tarafların yalnız tahkimi seçtiğinin söylenemeyeceğini belirterek kararı kaldırdı ve dosyayı esasın incelenmesi için geri gönderdi.

📉 Yatırımcının iddiası: kapanan altın pozisyonları

Karar metnine göre davacı, davalı menkul değerler şirketi nezdinde bir yatırım hesabının sahibidir ve hesap açılışından itibaren çok sayıda işlem yapmıştır. Davacının şikâyeti, hesabındaki XAUUSD pozisyonlarının, yani altının dolar karşısındaki fiyatına dayalı kaldıraçlı pozisyonların, kendi bilgisi ve onayı dışında, aleyhine olacak biçimde aracı kurum tarafından kapatılmasıdır. Bu kapatmalar sonucunda hesapta toplam 161.000,00 TL civarında eksi bakiye oluşmuştur.

Davacı, altın fiyatındaki günlük hareket yüzde 7-8’i aşmazken spread’in 0,30 dolardan 20 dolara, yani yaklaşık 70 katına çıktığını; bunun alım-satım fiyat farkının piyasa koşullarıyla tutarlı olmasını öngören tebliğ hükmüne aykırı olduğunu ileri sürmüştür.

Davacıya göre bu uygulamalarla kâr eden yatırımcı kârını realize ederek tahsil edememekte, zarar ise anında hesaba yansıtılmaktadır. Davacı, kendisine gönderilen dijital hesap mutabakatlarını onaylamadığını da belirtmiştir.

Davacı, 12.08.2021 tarihli ihtarnamesine cevap verilmediğini ileri sürerek, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak üzere 20.000,00 TL tazminat ile 1.000,00 TL munzam zarar talebiyle, her ikisi için de 12.08.2021’den işleyecek en yüksek temerrüt faiziyle belirsiz alacak davası açmıştır. Zararın gerçek miktarının, hesap ve işlem kayıtları getirtildikten sonra yapılacak bilirkişi incelemesiyle belirlenebileceğini belirtmiştir.

🛡️ Aracı kurumun ilk savunması: tahkim

Davalı aracı kurum, cevap dilekçesinde bir dizi usul itirazı ve esasa ilişkin savunma ileri sürmüştür:

  • Taraflar arasında tahkim (hakem) anlaşması bulunduğu, bu nedenle davanın reddi gerektiği,
  • görevli mahkemenin asliye ticaret mahkemesi olduğu ve sözleşme gereği İstanbul mahkemelerinin yetkili bulunduğu,
  • taleplerin zamanaşımına uğradığı ve davacının daha önce ihtarnamede zarar miktarını bildirdiği için belirsiz alacak davası açmakta hukuki yararı olmadığı,
  • esas bakımından ise sürdürme teminatının belirlenen seviyenin altına düşmesiyle “stop out” işleminin otomatik olarak gerçekleştiği, spread aralıklarının kaldıraçlı işlem fiyat bilgisine ve hukuka uygun olduğu; bu hususların 16.12.2021 tarihli ihtarnameyle davacıya açıklandığı.

İlk derece mahkemesi yalnız ilk savunmayı ele almış; “Hakem Sözleşmesi” başlıklı 18. maddenin yazılı, tahkime elverişli bir uyuşmazlığı kapsadığını ve itirazın süresinde yapıldığını kabul etmiştir. Bu gerekçeyle mahkeme 21.05.2024 tarihinde, HMK 413 ve HMK 116/1-b uyarınca davayı usulden reddetmiştir. Böylece stop out, spread ve eksi bakiye iddialarının hiçbiri incelenmemiştir.

Davacı istinaf dilekçesinde, sözleşmenin 17. maddesinde ayrıca bir yetki kaydı bulunduğunu, tahkim kaydının mutlak ve kesin nitelikte olmadığını ileri sürmüş; mahkeme aksi görüşteyse, 07.05.2020 tarihinde Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği bünyesindeki tüketici uyuşmazlıkları hakem heyetine başvurduğunu ve bu durumun davalı tarafından bilindiğini belirtmiştir. Daire, ilk istinaf sebebini yeterli bulduğundan bu ikinci argümanı ayrıca tartışmamıştır.

📄 Sözleşmenin 17. ve 18. maddeleri

Uyuşmazlığın çözümü, alım satıma aracılık çerçeve sözleşmesinin iki maddesinin birlikte okunmasına bağlıdır. Karar metnine göre bu maddeler şöyledir:

  • 17. madde (yetki): “Bu sözleşmeden doğacak her türlü ihtilafların halinde İstanbul Mahkeme ve icra daireleri yetkilidir.”
  • 18. madde (hakem): “Taraflar işbu sözleşmenin tefsirinden ve tatbikinden doğacak her türlü anlaşmazlıklarda Türk Mevzuatının uygulanmasını ve Hukuk Usulü Mahkemeleri Kanunu’nun hakem ile ilgili hükümlerinin tatbikini peşinen kabul ederler.”

17. madde “her türlü ihtilaf” için devlet mahkemelerini yetkili kılarken 18. madde uyuşmazlıkların yalnızca tahkimle çözüleceğini söylememekte, hakem hükümlerinin uygulanmasını kabulden söz etmektedir. Daire, bu iki hükmü bir arada değerlendirmiştir.

⚖️ Daire neden tahkim şartını geçersiz saydı?

Daire, gerekçesine genel ilkeyi hatırlatarak başlamıştır: Hukuki uyuşmazlıkların çözüm yeri kural olarak mahkemelerdir. Taraflar, kamu düzenini ilgilendirmeyen ve iradelerine bağlı konularda uyuşmazlıklarını tahkime götürmeyi kararlaştırabilir; ancak bunun için geçerli bir tahkim anlaşması şarttır. Tahkim anlaşmasının kurucu unsuru, uyuşmazlığın tahkimle çözülmesine yönelik irade açıklamasıdır ve bu iradenin şüpheye ve karışıklığa yer vermeyecek şekilde açık ve kesin olması gerekir.

Kararda bu ilkeden çıkan iki tipik durum sayılmıştır. Tahkim şartı şu hâllerde geçersiz kabul edilmektedir:

  • Sözleşmede önce tahkim şartı kararlaştırılıp sonraki maddelerde uyuşmazlığın çözüleceği yetkili mahkemenin de belirlenmesi,
  • aynı uyuşmazlığın hem tahkim hem mahkeme yoluyla çözülebileceğinin kararlaştırılması.

Somut olayda sıralama tersidir: Yetki hükmü (17. madde) tahkim hükmünden (18. madde) önce gelmektedir. Daire, bu farkı belirleyici görmemiştir. Karara göre sözleşmede, tahkim şartından önce ihtilaf hâlinde İstanbul mahkeme ve icra dairelerinin yetkili olacağına dair hüküm bulunduğundan, uyuşmazlığın çözümünde tek yetkili merci olarak hakem heyeti kabul edilmemiş, taraflara mahkemede dava açma yetkisi de verilmiştir. Tahkim iradesi açık ve kesin olmadığından tahkim şartı geçersizdir.

Daireye göre ilk derece mahkemesinin yapması gereken, tahkim ilk itirazını reddetmek, işin esasına girip taraf delillerini toplamak ve sonucuna göre karar vermekti. Davanın usulden reddedilmesi usul ve yasaya aykırı bulunmuş; istinaf başvurusu kabul edilerek ilk derece kararı HMK 353/1-a-3 uyarınca kaldırılmış ve dosya yeniden yargılama için asliye ticaret mahkemesine gönderilmiştir.

📎 Kararın tam metni: Adana Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesinin 05.12.2024 tarihli, E.2024/1710, K.2024/2058 sayılı kararı PDF olarak buradan okunabilir.

🔄 Kararın ardından dosyada ne olur?

Bu karar, yatırımcının tazminat talebinin haklı olduğu anlamına gelmez. Daire, stop out işleminin hukuka uygun olup olmadığı, spread’in piyasa koşullarıyla tutarlı olup olmadığı veya eksi bakiyenin kimin sorumluluğunda olduğu konularında hiçbir değerlendirme yapmamıştır. Kaldırma kararının tek sonucu, uyuşmazlığın devlet mahkemesinde, esastan incelenecek olmasıdır.

Dosya ilk derece mahkemesine döndüğünde, aracı kurumun 17. maddeye dayanan yetki itirazı, zamanaşımı ve hukuki yarar itirazları ayrıca değerlendirilecektir; Daire bu konulara girmemiştir. Esasa geçilirse, kaldıraçlı işlemlerde sürdürme teminatı, otomatik pozisyon kapatma ve fiyat aralığının denetimi gibi teknik meseleler büyük olasılıkla bilirkişi incelemesiyle ele alınacaktır.

Stop out ve spread itirazlarının esastan nasıl incelendiğine dair bir Yargıtay örneği için sitemizdeki Forex’te Stop-Out ve Spread yazısına bakılabilir. Kripto platformu kullanıcı sözleşmesindeki tahkim şartının uygulandığı farklı bir tablo ise Kripto Borsasında Tahkim Şartı yazısında ele alınmıştır; iki kararın karşılaştırılması, sonucun sözleşme metnindeki ifadelere ne kadar bağlı olduğunu göstermektedir.

🔍 Benzer sözleşmeler okunurken dikkat çeken noktalar

Karar, aracı kurum sözleşmelerinde sık rastlanan bir yapıya ilişkindir. Kararın gerekçesinden hareketle şu noktalar öne çıkmaktadır:

  • Madde sırası tek başına belirleyici değildir: Yargısal kalıpta “önce tahkim, sonra yetkili mahkeme” örneği verilse de Daire, yetki hükmünün önce geldiği sözleşmede de aynı sonuca ulaşmıştır. Belirleyici olan, tahkimin tek çözüm yolu olarak seçilip seçilmediğidir.
  • “Hakem hükümlerinin tatbiki” ifadesi: 18. madde, uyuşmazlığın münhasıran hakemde görüleceğini söylemek yerine mülga usul kanununun hakeme ilişkin hükümlerinin uygulanmasını kabulden söz etmektedir. Bu tür genel ifadeler, açık ve kesin tahkim iradesi aranırken sorgulanabilir.
  • Tahkim itirazı ilk itirazdır: HMK 116/1-b ve 413 uyarınca tahkim itirazı cevap dilekçesiyle ileri sürülür. Bu dosyada itiraz süresinde yapılmıştır; tartışma itirazın zamanı değil, dayandığı şartın geçerliliğidir.
  • Usulden red, esas incelemeyi tamamen engeller: İlk derece mahkemesi tahkim itirazını kabul ettiği için stop out ve spread iddiaları hiç incelenmemişti. Tahkim şartının geçerliliği, bu nedenle yatırımcı davalarında esasa ilişkin tartışmanın önünde duran bir eşik niteliğindedir.

Karar tek bir sözleşme metnine ilişkindir; tahkimi açıkça münhasır yol olarak gösteren sözleşmelerde farklı sonuca varılması mümkündür. Forex işlemlerinde arabuluculuk ve dava şartı tartışması için ayrıca Forex’te İşlem Kısıtı yazısı incelenebilir.

💬 Sık sorulan sorular

Aracı kurum sözleşmesinde hem yetki hem tahkim hükmü varsa hangisi uygulanır?

Adana BAM 9. HD’nin bu kararına göre, sözleşme hem devlet mahkemelerini yetkili kılıp hem de hakem hükümlerine atıf yapıyorsa, tarafların uyuşmazlığı yalnız tahkimle çözme iradesi açık ve kesin sayılmaz. Bu durumda tahkim şartı geçersiz kabul edilmiş ve davanın mahkemede görülmesi gerektiğine karar verilmiştir. Sonuç, her somut sözleşmenin lafzına göre değişebilir.

Bu karar yatırımcının zararının ödeneceği anlamına mı geliyor?

Hayır. Daire yalnız usul meselesini çözmüş, ilk derece mahkemesinin esasa girmesi gerektiğini belirtmiştir. Pozisyonların stop out ile kapatılmasının hukuka uygun olup olmadığı, spread farkı ve eksi bakiye gibi konular ilk derece mahkemesince yapılacak yargılamada değerlendirilecektir.

Tahkim itirazı ne zaman ileri sürülmelidir?

HMK 116/1-b’ye göre tahkim itirazı bir ilk itirazdır ve cevap dilekçesiyle birlikte ileri sürülür. HMK 413’e göre tahkim sözleşmesi hükümsüz, tesirsiz veya uygulanması imkânsız değilse mahkeme itirazı kabul ederek davayı usulden reddeder. Bu dosyada itiraz süresinde yapılmış, ancak sözleşmenin geçerliliği tartışma konusu olmuştur.

İstinaf dairesinin bu kararına karşı temyize gidilebilir mi?

Karar, ilk derece kararının kaldırılarak dosyanın yeniden yargılama için geri gönderilmesine ilişkin olup HMK 353/1-a-3 uyarınca kesin olarak verilmiştir. Kararın sonunda da kesin olduğu ve taraf vekillerine ilk derece mahkemesince tebliğ edileceği belirtilmiştir.

Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgilerine iletişim sayfasından, yatırım ve sermaye piyasası uyuşmazlıklarına ilişkin diğer kararlara Emsal Kararlar sayfasından ulaşılabilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Adana Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesinin Bedesten (mevzuat.adalet.gov.tr) üzerinden yayımlanan kaldırma kararından derlenmiştir. Karar metninde taraf adları yer almamaktadır. Daire yalnız tahkim şartının geçerliliğini incelemiş, işin esasına ilişkin bir değerlendirme yapmamıştır. Benzer görünen bir uyuşmazlıkta sonuç; sözleşme hükümlerinin lafzına, tarafların sıfatına, uygulanacak mevzuata ve mahkemenin değerlendirmesine göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.

Avukat Veli Savun

İstanbul Barosu'na kayıtlı avukat (sicil no 75235) ve arabulucu (sicil no 50392). Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2013 mezunu. Savun Hukuk & Danışmanlık'ın kurucu avukatı. Çalışma alanları: forex ve kripto para dolandırıcılığından doğan ceza ve alacak davaları, bilişim, icra ve aile hukuku.

İlgili Makaleler

Av. Veli Savun

Soru & Cevap · İstanbul Barosu 75235

Bu konuda sorunuz mu var?

Sorunuzu yazın, Av. Veli Savun bu sayfada yanıtlasın. Adınızı yazmanız gerekmez.

Örnek sorular — birine dokunun, kendi durumunuza göre düzenleyin:

Kişisel verileriniz hakkında

Savun Hukuk & Danışmanlık, soru ve yorumunuzu sitede yayımlamak ve yanıtlamak; "beni arasın" seçeneğini işaretlerseniz telefon numaranızı yalnız sizi aramak için işler (6698 s. KVKK m.5/2-c ve f). Rumuzunuz ve metniniz yayımlanır; telefonunuz, IP adresiniz ve metnin temizlenmeden önceki hali yayımlanmaz. Telefon kaydı talebiniz sonuçlandıktan sonra en geç 12 ay içinde silinir. Haklarınız (m.11) için büromuza başvurabilirsiniz.

Yanıtlar genel bilgilendirme niteliğindedir; avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz ve somut dosyanız için hukuki görüş yerine geçmez. Tüm soru ve cevaplar →

Başa dön tuşu
WhatsApp'tan yazın
🌐 English — international victims of online investment fraud