Matbu bono formlarında boş bırakılan alanlar, kambiyo takibinde çoğu zaman küçük bir ayrıntı gibi görünür. Oysa Türk Ticaret Kanunu’nun saydığı unsurlardan biri eksikse senet bono sayılmaz ve kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla başlatılan takip iptal edilebilir. Düzenleme yeri bu unsurlardan biridir. Peki senede el yazısıyla eklenen bir ilçe adı, formdaki yetkili mahkeme cümlesinin bir parçası mı, yoksa senedin düzenlendiği yeri mi gösterir?
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 15.10.2025 tarihli ve E.2025/206, K.2025/635 sayılı kararıyla, “ihtilaf vukuunda … mahkemelerinin selahiyetini şimdiden kabul eylerim” cümlesinin içine değil altına yazılan “Manavgat” ibaresinin düzenleme yeri olarak kabul edilmesi gerektiğine karar vermiştir. Kurul, senedin kambiyo vasfını taşıdığı yönündeki bölge adliye mahkemesi direnme kararını oy çokluğuyla onamıştır.
✍️ Tartışmalı senet ve tarafların tezleri
Alacaklı, borçlu aleyhine kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip başlatmıştır. Takibin dayanağı olan bonoda, düzenleyen imzasının üst tarafında “Manavgat” ve “Düzenleme tarihi 01.01.2022” ibareleri yer almaktadır. Senet metninde ayrıca formun matbu kısmına ait “ihtilaf vukuunda … mahkemelerinin selahiyetini şimdiden kabul eylerim” cümlesi bulunmaktadır.
Borçlunun tezi: Senette Manavgat mahkemeleri yetkili kılınmıştır; ancak ne düzenleme yeri ne de düzenleyenin adının yanında yazılı bir yer vardır. Bu nedenle senet TTK 776’daki zorunlu unsurları taşımamakta, kambiyo vasfından yoksun bulunmaktadır. Borçlu ayrıca senetteki yazıların ve düzenleyen imzasının kendisine ait olmadığını ileri sürmüştür.
Alacaklının tezi: Taraflar tacir olmadığından aralarında geçerli bir yetki sözleşmesi zaten yapılamaz. “Manavgat” ibaresi yetkili mahkemeyi değil düzenleme yerini göstermek için yazılmıştır; alacaklı ve borçlu da Manavgat’ta ikamet etmektedir. Bono zorunlu unsurları içermektedir.
🛤️ İlk dereceden Hukuk Genel Kuruluna
Dosya, kambiyo uyuşmazlıklarında sık görülen bir direnme sürecinden geçmiştir:
| Aşama | Karar | Sonuç |
|---|---|---|
| İlk derece (17.11.2022, 2022/203 E., 2022/581 K.) | Düzenleme yeri ve düzenleyenin adının yanında idari birim adı yok | İİK 170/a uyarınca takibin iptali |
| Antalya BAM 12. HD (17.01.2024, 2023/455 E., 2024/148 K.) | “Manavgat” yetki cümlesinin içine değil altına yazılmış, düzenleme yeri mevcut | Kaldırma, şikâyetin reddi (oy çokluğu) |
| Yargıtay 12. HD (09.05.2024, 2024/2076 E., 2024/4586 K.) | İbare senet metnine dahil ve yetkili mahkemeyi gösteriyor | Bozma (oy çokluğu) |
| Antalya BAM 12. HD (2024/1393 E., 2024/2352 K.) | Önceki gerekçe ve Özel Dairenin benzer senetteki kararı | Direnme |
| Yargıtay HGK (15.10.2025) | İbare düzenleme yeri maksadıyla yazılmış | Direnme kararının onanması (oy çokluğu, kesin) |
Özel Daire bozma kararında, Hukuk Genel Kurulunun 02.10.1996 tarihli ve 1996/12-590 sayılı kararına atıfla, düzenleme yeri olarak idari birim adının (kent, ilçe, bucak, köy gibi) yazılmasının zorunlu ve yeterli olduğunu, ayrıca adres gösterilmesinin gerekmediğini hatırlatmıştı. Ancak somut senette “Manavgat” ibaresini yetki cümlesinin parçası saymış ve yetki kaydının düzenleme yeri eksikliğini gidermeyeceğini belirtmişti.
Direnme kararının dikkat çeken yönü, bölge adliye mahkemesinin Özel Dairenin kendi içtihadına dayanmasıdır. Direnme gerekçesinde, 12. Hukuk Dairesinin 25.09.2024 tarihli ve 2024/2856 Esas, 2024/7730 Karar sayılı kararında aynı şekilde düzenlenen bir bonodaki “Manavgat” ibaresinin tanzim yeri olarak kabul edildiği belirtilmiştir.
🏛️ Kurul çoğunluğunun gerekçesi
Hukuk Genel Kurulu uyuşmazlığı, takibe dayanak senedin kambiyo vasfının bulunup bulunmadığı sorusu olarak belirlemiştir. Kurul önce yasal çerçeveyi kurmuştur: İİK 167/1’e göre kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip için alacağın mutlaka bir kambiyo senedine bağlı olması gerekir; senedin bono sayılabilmesi için de TTK 776’daki unsurları içermesi şarttır.
Ardından somut senedi değerlendirmiştir. Kurul çoğunluğuna göre “Manavgat” ibaresi, “…ihtilaf vukuunda Manavgat mahkemelerinin selahiyetini şimdiden kabul eylerim” cümlesinin içine değil altına yazılmıştır. Kararın belirleyici cümlesi şudur: senette yetki kaydı ihtiyari unsur, düzenleme yeri ise alternatif zorunlu unsurdur. Bu nedenle ibarenin düzenleme yeri maksadıyla yazıldığı ve senedin kambiyo vasfını taşıdığı kabul edilmiştir.
Kurul, görüşmeler sırasında ileri sürülen aksi görüşü de karara yansıtmış ve bu görüşün çoğunluk tarafından benimsenmediğini belirtmiştir. Borçlu vekilinin temyiz itirazları reddedilmiş, direnme kararı 15.10.2025 tarihinde oy çokluğuyla ve kesin olarak onanmıştır. Böylece bölge adliye mahkemesinin şikâyetin reddine ilişkin hükmü kesinleşmiştir.
🔍 Karşı oyun okuması
Kararın değeri, çoğunluk ile karşı oy arasındaki farkın tamamen senedin fiziki incelemesine dayanmasından gelir. Hukuki çerçeve konusunda iki görüş arasında ayrılık yoktur; ayrılık, aynı kâğıt üzerindeki bir kelimenin nasıl okunacağındadır.
Karşı oy yazısına göre:
- “Manavgat” ibaresi yetki cümlesinin içine bilinçli olarak yazılmıştır.
- Cümlenin sonundaki “…eylerim” kelimesinin son harfi olan “m” el yazısıyla eklenerek cümle tamamlanmıştır.
- “Düzenleme tarihi” ibaresini yazan kişinin, düzenleme yeri için de “Düzenleme yeri” ibaresini Manavgat kelimesinin üzerine yazması beklenirdi.
- Öğretide de ihtilaf hâlinde yetkili mahkemeyi gösteren yerin düzenleme yeri sayılamayacağı kabul edilmektedir.
- Düzenleyenin adının yanında da idari birim adı bulunmadığından senet kambiyo vasfından yoksundur; yetki kaydı bu eksikliği gidermez.
Çoğunluk ise aynı senette kelimenin cümlenin altında durduğunu tespit etmiş ve ibareye düzenleme yeri işlevini yüklemiştir. Bu ayrışma, benzer uyuşmazlıklarda sonucun büyük ölçüde senet aslının görünümüne, ibarenin konumuna ve el yazısı eklerin biçimine bağlı kalacağını göstermektedir. Karar, “yetki cümlesinde yazan yer her zaman düzenleme yeridir” şeklinde genel bir ilke koymamaktadır.
📜 Bononun zorunlu ve alternatif unsurları
TTK 776/1’e göre bono; “bono” veya “emre yazılı senet” kelimesini, kayıtsız şartsız belirli bir bedeli ödeme vaadini, vadeyi, ödeme yerini, lehtarın adını, düzenlenme tarihini ve yerini ve düzenleyenin imzasını içerir. TTK 777/1, bu unsurlardan birini içermeyen senedin bono sayılmayacağını; ancak ikinci ila dördüncü fıkralardaki hâllerin saklı olduğunu belirtir.
Kurulun “alternatif zorunlu unsur” dediği durum, bu saklı tutulan hâllerdir:
- Vade: Gösterilmemişse bono görüldüğünde ödenecek sayılır (TTK 777/2).
- Ödeme yeri: Açıklık yoksa senedin düzenlendiği yer ödeme yeri sayılır (TTK 777/3).
- Düzenleme yeri: Gösterilmemişse düzenleyenin adının yanında yazılı yer düzenleme yeri sayılır (TTK 777/4).
Düzenleyenin adının yanında da bir yer yoksa ikame imkânı kalmaz ve senet bono niteliğini kaybeder. Bu dosyada düzenleyenin adının yanında idari birim adı bulunmadığı için tartışma, “Manavgat” kelimesinin düzenleme yeri sayılıp sayılamayacağı sorusuna sıkışmıştır.
Bono uyuşmazlıklarında icra mahkemesinin inceleme sınırlarına ilişkin farklı bir soru, serideki sahte bonoda icra mahkemesi raporu yazısında; bononun temel ilişkiyle bağlantısı ise halka arz danışmanı ve bono yazısında incelenmiştir.
⏱️ Kambiyo vasfı şikâyetinin usulü
Kurul gerekçesinde şikâyet yolunun usulü de özetlenmiştir. İİK 168/3 ve 170/a-1’e göre borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gün içinde icra mahkemesine başvurarak takibe dayanak senedin kambiyo senedi niteliğinde olmadığını ileri sürebilir. İİK 170/a-2 uyarınca süresinde yapılmış başka bir şikâyet veya itiraz dolayısıyla icra mahkemesine gelen işlerde mahkeme, senedin kambiyo vasfını taşımadığını kendiliğinden de dikkate alarak takibi iptal edebilir.
Bu imkânın bir sınırı vardır: İİK 170/a’nın son fıkrasına göre imza inkârı itirazı geri alınmış ya da borç kısmen veya tamamen kabul edilmişse bu hüküm uygulanmaz. Kambiyo vasfı tartışması bu nedenle, borçlunun takip sürecindeki diğer beyanlarıyla birlikte değerlendirilir.
Kararın sonucu, takibin kambiyo senetlerine özgü haciz yolu üzerinden devam etmesine imkân veren şikâyetin reddi hükmünün kesinleşmesidir. Borçlunun imza ve yazıya ilişkin iddialarının ayrıca nasıl değerlendirildiği Hukuk Genel Kurulu kararında tartışılmamıştır.
❓ Sık sorulan sorular
Yetkili mahkeme olarak yazılan yer düzenleme yeri sayılır mı?
Kurul çoğunluğu genel bir kural koymamış, somut senedi değerlendirmiştir. Bu dosyada “Manavgat” ibaresi yetki cümlesinin içine değil altına yazıldığı için düzenleme yeri kabul edilmiştir. Karşı oy ise yetkili mahkemeyi gösteren yerin düzenleme yeri sayılamayacağı görüşündedir.
Düzenleme yeri için açık adres gerekir mi?
Hayır. Özel Daire kararında atıf yapılan 1996 tarihli Hukuk Genel Kurulu kararına göre kent, ilçe, bucak veya köy gibi bir idari birim adının yazılması zorunlu ve yeterlidir; ayrıca adres gösterilmesi gerekmez.
Tarafların tacir olmaması kararı etkiledi mi?
Alacaklı, taraflar tacir olmadığından aralarında yetki sözleşmesi yapılamayacağını, bu nedenle ibarenin düzenleme yerini gösterdiğini savunmuştur. Kurul ise sonucu ibarenin senetteki konumuna ve yetki kaydının ihtiyari, düzenleme yerinin alternatif zorunlu unsur olmasına dayandırmıştır.
Bu karara karşı başka bir kanun yolu var mı?
Karar metninde, Hukuk Genel Kurulunun direnme kararını onarken kesin olarak karar verdiği belirtilmiştir. Bu nedenle bölge adliye mahkemesinin şikâyetin reddine ilişkin hükmü kesinleşmiştir.
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim sayfası üzerinden ulaşım bilgilerine, Emsal Kararlar arşivinden serinin diğer yazılarına erişilebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; özet, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun Karar Arama sisteminde yayımlanan direnme kararını onama kararından derlenmiştir. Karar oy çokluğuyla verilmiş olup sonuç, senet üzerindeki ibarenin konumuna ilişkin somut tespite dayanır; senedin görünümü, el yazısı ekler ve tarafların beyanları farklı olan dosyalarda değerlendirme değişebilir. Yazı kullanılarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
