Okuyucularımızın sorularını Av. Veli Savun yanıtlıyorSorularınızı Av. Veli Savun yanıtlıyorSoru sorun →
Emsal KararlarForex Hukuku

Opsiyonda Ters İşlem İspatı – Yargıtay 11. HD 2024/2381

Telefonla yürütülen döviz opsiyonu işlemlerinde yatırımcıyı en çok zorlayan an, açık bir pozisyonu kapatmak için verdiği emrin gerçekleşip gerçekleşmediği konusunda bankayla aynı fikirde olmadığı andır. Yatırımcı “ters işlemi yaptım, pozisyonum kapandı” der; banka ise fiyatın geri çekildiğini, işlemin hiç kurulmadığını savunur. Ses kayıtları eksikse, prim ödenmemişse ve yatırımcı sonraki günlerde yeniden fiyat sormuşsa tablo daha da karışır. Yaklaşık on yedi yıl süren bir dosyada Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, bu soruların ispat yükü ve kusur değerlendirmesi açısından nasıl cevaplanacağını üç ayrı aşamada şekillendirdi; son aşamada bankanın alacak davasını kabul eden hükmü onadı.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 25.03.2024 tarihli ve E.2023/4995, K.2024/2381 sayılı kararıyla, bankanın opsiyon zararı ve cezai şart talebini kabul eden, yatırımcının karşı davasını ise reddeden ticaret mahkemesi kararını oy birliğiyle onamıştır.

Kısa özet: Yatırımcı, 18.06.2007 tarihinde bankayla 19.10.2007 vadeli, 1,3350 kullanım fiyatlı, 5.000.000 ABD Doları tutarlı bir döviz opsiyonu kurmuş ve 51.500 USD prim almıştır. 17.08.2007’de telefonla 37.000 USD primli ters işlem yaptığını, pozisyonun kapandığını ileri sürmüştür. Banka bu işlemin kurulmadığını savunmuştur. Vadede kurun 1,2000’e gerilemesiyle 708.750 TL zarar doğmuş, banka hesaptaki 478.021,91 TL’yi mahsup ederek bakiye 223.489,48 TL ile 10.000 TL cezai şartı dava etmiştir. İki bozmadan sonra mahkeme yeni bilirkişi heyetinin raporuna göre bankanın davasını kabul etmiş, Yargıtay bu hükmü onamıştır.

💱 İki işlem, tek tartışma: açık kalan pozisyon

Dosyanın tarafları bir banka ile finansal piyasalarda menkul kıymet alım satımıyla uğraşan bir yatırımcıdır; opsiyon işlemleri telefonla yapılmaktadır.

Birinci işlem 18.06.2007 tarihlidir. Bu işlemde banka, 19.10.2007 vadesinde 5.000.000 ABD Dolarını 1,3350 kurdan yatırımcıya satma hakkı edinmiş; yatırımcı bunun karşılığında 51.500 USD prim almıştır. Kısacası yatırımcı, kurun düşmesi hâlinde zarara katlanacağı bir pozisyon üstlenmiştir.

Uyuşmazlığın merkezindeki ikinci işlem 17.08.2007 tarihlidir. Yatırımcıya göre o gün telefonla aynı kur ve tutar üzerinden, 37.000 USD prim karşılığında 5.000.000 ABD Dolarını satma hakkı satın almış ve böylece ilk pozisyonu dengelemiştir. Banka ise fiyatın geri çekildiğini, bu işlemin hiç kurulmadığını ileri sürmüştür.

Vade günü olan 19.10.2007’de, saat 14:00 itibarıyla spot kur 1,2000’dir. Bilirkişi heyetinin son raporuna göre bu kur farkı nedeniyle 675.000 TL işlem zararı ve 33.750 TL BSMV olmak üzere toplam 708.750 TL zarar doğmuştur. Banka, yatırımcının vadeli hesabındaki 478.021,91 TL’yi 01.04.2008 itibarıyla bu alacağa mahsup etmiş, kalan 223.489,48 TL ile sözleşmenin 5. maddesindeki 10.000 TL cezai şartı dava etmiştir. Yatırımcı ise karşı dava açarak bankanın “haksız el koyduğu” 478.021,91 TL ile 10.000 TL cezai şartın kendisine ödenmesini istemiştir.

🗂️ On yedi yıla yayılan yargılama

Dosyanın uzunluğu, mahkemenin ve Dairenin bakış açısındaki değişimi görmek için önemlidir:

  • 11.04.2012 – İlk karar: Ticaret mahkemesi, bankanın bankacılık işlemlerine ve etik değerlere uygun davranmadığı gerekçesiyle asıl davayı, cezai şart talebini de yerinde görmeyerek karşı davayı reddetmiştir.
  • 20.02.2014 – Birinci bozma (E.2012/11769, K.2014/3112): Daire, ikinci işlemin gerçekleştiğini ispat yükünün yatırımcıda olduğunu, ses kayıtlarının saklanmamasının tek başına işlemin kurulduğu anlamına gelmeyeceğini belirterek bankacı ve akademisyenlerden oluşan yeni bir heyetle inceleme yapılmasını istemiştir.
  • 05.02.2018 – İkinci karar: Mahkeme bu kez ikinci işlemin kurulmadığını kabul etmiş, ancak bankanın ses kayıtlarını saklamada özensiz davrandığını ve zararın büyümesine katkıda bulunduğunu belirterek asıl davayı reddetmiş, karşı davayı kabul etmiştir.
  • 18.12.2019 – İkinci bozma (E.2018/4355, K.2019/8289): Daire, bu kusur gerekçelerini yerinde görmemiş ve yeni bir bilirkişi raporu alınmasını istemiştir.
  • 06.02.2023 – Bozmaya uyularak verilen karar (E.2022/95, K.2023/112): Asıl dava kabul edilmiş, 223.489,48 TL ile 10.000 TL cezai şartın 19.10.2007’den itibaren akdi temerrüt faiziyle tahsiline karar verilmiş, karşı dava reddedilmiştir.
  • 25.03.2024 – Onama: Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, mahkemece uyulan bozma kararı gereğince hüküm kurulduğunu belirterek yatırımcının tüm temyiz itirazlarını reddetmiştir.
📎 Kararın tam metni: Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 25.03.2024 tarihli, E.2023/4995, K.2024/2381 sayılı kararı PDF olarak buradan okunabilir.

⚖️ İspat yükü kimdeydi?

Dairenin birinci bozma kararı, dosyanın sonraki seyrini belirleyen tespiti içerir: İlk opsiyon sözleşmesinin kurulduğu iki tarafın da kabulündedir. Yatırımcı, bu sözleşmeden doğan zararın kendisinden istenemeyeceğini ileri sürüyorsa, bunu sağlayan ikinci işlemin gerçekleştiğini ispat etmesi gerekir. Ters işlem gerçekleşmiş olsaydı ilk işlemden zarar doğmayacağı bankanın da kabulündedir; bu nedenle tartışma tamamen ikinci işlemin varlığına odaklanmıştır.

Daire, ikinci işlemin kurulup kurulmadığının değerlendirilmesinde şu olguların dikkate alınmasını istemiştir:

  • 17.08.2007 tarihli işlemin 37.000 USD tutarındaki priminin yatırımcı tarafından ödenmemiş olması ve ödenmesi için hiçbir girişimde bulunulmaması,
  • yatırımcının ikinci işlemle ilgili olarak sonradan yeniden fiyat sorup sormadığı,
  • bankanın ses kayıtlarını saklamamasının, tek başına ikinci işlemin gerçekleştiği anlamına gelmeyeceği.

Son bilirkişi raporu bu sorulara yatırımcı aleyhine cevap vermiştir. Rapora göre yatırımcı 17.08.2007’de verdiği emrin gerçekleşmediğini aynı gün öğrenmiş, 24.08.2007’deki telefon görüşmesinde açık pozisyonu kapatmak için fiyat istemiş, ancak kendisine iletilen 85.000 USD’lik fiyatı kabul etmemiştir. Bunun yerine, aldığı 51.500 USD primin de altında kalan ve piyasa fiyatıyla arasında ciddi fark bulunan 50.000 USD ödemeyi birkaç kez teklif etmiştir.

🎙️ Ses kaydı, kâr ve kusur

2018 tarihli kararda mahkeme, bankayı iki noktada kusurlu bulmuştu: Uyuşmazlık 21.09.2007’den önce bilindiği hâlde ses kayıtlarının kurtarılması için bir girişimde bulunulmamış; ayrıca teftiş kurulu ve denetim raporlarına yansıyan anlatımlara göre müşteriye sunulan fiyatla banka fiyatı arasında yalnızca 1.000 USD fark varken banka, kendi kârından vazgeçmemek için işlemi gerçekleştirmekten kaçınmıştı. Mahkemeye göre banka personeli de riskler konusunda özensiz davranmıştı.

Daire ikinci bozma kararında bu yaklaşımı kabul etmemiştir. Bozma kararına göre:

  • ses kayıtlarının gereği gibi saklanmaması, zararın oluşmasına ya da artmasına etkili değildir,
  • bankanın kârından vazgeçmemesi kusur olarak kabul edilemez,
  • bilirkişi raporlarında yer alan 24.08.2007 tarihli 85.000 USD’lik teklifin reddedilmesi ve 05.09.2007 tarihli görüşmede banka personelinin zararın arttığını bildirmesine karşın yatırımcının “şimdilik dursun” demesi değerlendirmeye alınmalıdır,
  • yatırımcının bu tür işlemleri daha önce yapıp yapmadığı ve zararın “artıya dönme” beklentisinden kaynaklanıp kaynaklanmadığı araştırılmalıdır.

Bu bozma, kayıt saklama yükümlülüğüne aykırılığın hukuki sonucunu illiyet bağına bağlamaktadır. Kaydın bulunmaması ispat tartışmasını etkileyebilir; ancak zararın kaynağı vade günündeki kur hareketi ve kapatılmayan pozisyon olduğundan, kayıt eksikliği tek başına bankayı zarardan sorumlu kılmamıştır.

📊 Yatırımcının deneyimi neden belirleyici oldu?

Bozmadan sonra oluşturulan yeni bilirkişi heyeti, yatırımcının işlem geçmişini ayrıntılı biçimde incelemiştir. Kararda aktarılan tespitler şunlardır:

  • Yatırımcının 2007 yılında gerçekleştirdiği opsiyon işlemlerinin toplamı 250.200.000 USD‘dir.
  • Bu işlemlerden 2.809.839 USD opsiyon prim kazancı elde edilmiş, 677.639,57 TL zarar edilmiştir; zararın 602.613,89 TL’lik kısmı uyuşmazlık konusu açık pozisyondan doğmuştur.
  • Bankanın yatırımcıya 85 milyon euro tutarında türev limiti tahsis ettiği, yatırımcının teminat durumu güçlü bir müşteri olduğu belirlenmiştir.
  • Yatırımcının USD/TRY kuru beklentisine göre kendi kararlarıyla spekülatif işlemler yaptığı ve açık pozisyonlarının büyük bölümünü kârla kapattığı görülmüştür.
  • Banka yetkililerinin açık pozisyon riskini sürekli hatırlattığı, fiyat taleplerini karşıladığı ve teminat açığı (margin call) konusunda bilgi verdiği tespit edilmiştir.

Heyet bu verilerle zararın artmasında banka yetkililerine yüklenebilecek bir kusur bulunmadığı sonucuna ulaşmış; yatırımcının tutumunun zararın artıya dönme beklentisinden değil, pozisyonu zararla kapatmak istememesinden kaynaklanmış olabileceğini belirtmiştir. Mahkeme de bu raporu esas alarak bankanın davasını kabul etmiştir.

Yatırımcı temyizde; banka içi soruşturma raporunda çalışanların kusurlu bulunduğunu, sözleşmenin 17. maddesine göre bankanın işlemi resen kapatması gerektiğini, telefon kayıtlarının tamamı sunulmadığı için raporun eksik olduğunu ve ilk bozma kararıyla lehine usuli kazanılmış hak doğduğunu ileri sürmüştür. Daire, mahkemenin uyulan bozma kararı doğrultusunda hüküm kurduğunu belirterek bu itirazların tamamını reddetmiştir. Kararın “İlgili Hukuk” bölümünde mülga 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 30. ve 50. maddeleri gösterilmiştir.

🧭 Kararın pratikteki yansıması

Karar, banka aleyhine verilen bazı türev kararlarının aksine, müşterinin deneyimli ve işlemlerin farkında olduğu bir dosyada sorumluluğun nasıl dağıldığını göstermektedir. Öne çıkan noktalar şöyle özetlenebilir:

  • Kurulduğu kabul edilen bir opsiyonun etkisini ortadan kaldıran sonraki bir işlem ileri sürülüyorsa, bu işlemin kurulduğunu ispat yükü onu ileri sürene düşebilir.
  • Primin ödenmemesi ve aynı pozisyon için yeniden fiyat istenmesi, işlemin kurulmadığı yönünde güçlü karine olarak değerlendirilebilir.
  • Ses kaydının saklanmaması, zarara illiyet bağı kurulmadıkça tek başına tazminat sorumluluğu doğurmamıştır.
  • Yatırımcının işlem hacmi, limiti ve geçmiş kazançları, “yönlendirildim” savunmasının değerlendirilmesinde belirleyici olmuştur.

Aynı dosyada yatırımcının bu onama kararına karşı yaptığı karar düzeltme başvurusu da Daire tarafından 10.12.2024 tarihli, E.2024/4414, K.2024/8882 sayılı kararla 1086 sayılı Kanun’un 442. maddesi uyarınca reddedilmiş ve yatırımcı aleyhine 2.505 TL para cezasına hükmedilmiştir.

Türev işlemlerde bankanın konumuna ilişkin farklı bir bakış için tezgâhüstü opsiyonda bankanın taraf sıfatı yazısına; talimatsız opsiyonun sonradan onaylanması meselesi için opsiyonda icazet kararı yazısına bakılabilir.

🔎 Sık sorulanlar

Bankanın ses kaydını saklamaması müşteriyi otomatik olarak haklı çıkarır mı?

Bu dosyada çıkarmamıştır. Daire, ses kayıtlarının saklanmamasının tek başına ters işlemin gerçekleştiği anlamına gelmediğini ve zararın oluşmasına ya da artmasına etkili olmadığını belirtmiştir. Kayıt eksikliği ispat değerlendirmesinde diğer delillerle birlikte ele alınmıştır.

Bankanın kârından vazgeçmeyerek işlemi yapmaması kusur sayıldı mı?

Hayır. Mahkemenin 2018 tarihli kararında bu durum kusur olarak görülmüştü; ancak Daire ikinci bozma kararında bankanın kârından vazgeçmemesinin kusur olarak kabulünün mümkün olmadığını açıkça belirtmiştir.

Bankanın hesaptaki parayı alacağına mahsup etmesi nasıl sonuçlandı?

Banka, yatırımcının vadeli hesabındaki 478.021,91 TL’yi 01.04.2008 itibarıyla alacağına mahsup etmişti. Yatırımcı bu tutarın iadesi için karşı dava açmış, ancak son hükümde karşı dava reddedilmiş ve bankanın bakiye 223.489,48 TL alacağı kabul edilmiştir.

Cezai şart hangi tarihten itibaren faize bağlandı?

Mahkeme, opsiyon sözleşmesinin 5. maddesine dayanan 10.000 TL cezai şartın, opsiyonun vade tarihi olan 19.10.2007’den itibaren akdi temerrüt faiziyle tahsiline karar vermiş; bu hüküm Yargıtay tarafından onanmıştır.

Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında; türev işlemler ve sermaye piyasasına ilişkin diğer kararlar Emsal Kararlar sayfasında yer almaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin Yargıtay Karar Arama sisteminde yayımlanan onama kararından derlenmiştir. Karar metnindeki kişi adları PDF’ten çıkarılmıştır. Kararda yer alan tutarlar ve kusur değerlendirmesi, somut dosyadaki bilirkişi raporlarına ve yatırımcının işlem geçmişine dayanır. Benzer görünen bir uyuşmazlıkta sonuç; sözleşme hükümlerine, kayıtların içeriğine, yatırımcının deneyimine ve mahkemenin delil değerlendirmesine göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.

Bulunduğunuz il için: İl il forex avukatı sayfaları

Avukat Veli Savun

İstanbul Barosu'na kayıtlı avukat (sicil no 75235) ve arabulucu (sicil no 50392). Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2013 mezunu. Savun Hukuk & Danışmanlık'ın kurucu avukatı. Çalışma alanları: forex ve kripto para dolandırıcılığından doğan ceza ve alacak davaları, bilişim, icra ve aile hukuku.

İlgili Makaleler

Av. Veli Savun

Soru & Cevap · İstanbul Barosu 75235

Bu konuda sorunuz mu var?

Sorunuzu yazın, Av. Veli Savun bu sayfada yanıtlasın. Adınızı yazmanız gerekmez.

Örnek sorular — birine dokunun, kendi durumunuza göre düzenleyin:

Kişisel verileriniz hakkında

Savun Hukuk & Danışmanlık, soru ve yorumunuzu sitede yayımlamak ve yanıtlamak; "beni arasın" seçeneğini işaretlerseniz telefon numaranızı yalnız sizi aramak için işler (6698 s. KVKK m.5/2-c ve f). Rumuzunuz ve metniniz yayımlanır; telefonunuz, IP adresiniz ve metnin temizlenmeden önceki hali yayımlanmaz. Telefon kaydı talebiniz sonuçlandıktan sonra en geç 12 ay içinde silinir. Haklarınız (m.11) için büromuza başvurabilirsiniz.

Yanıtlar genel bilgilendirme niteliğindedir; avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz ve somut dosyanız için hukuki görüş yerine geçmez. Tüm soru ve cevaplar →

Başa dön tuşu
WhatsApp'tan yazın
🌐 English — international victims of online investment fraud