Erken Tahliyede Bildirim Süresi – Yargıtay HGK 2022/576

Kira sözleşmelerine sıklıkla yazılan bir cümle vardır: “Kiracı kiralananı boşaltmak istediği takdirde en az bir ay önceden kiraya verene bildirir.” Bu cümle, süreli bir sözleşmede kiracıya erken çıkış hakkı mı tanır, yoksa yalnızca çıkış sırasında uyulacak bir nezaket süresi mi öngörür? İkinci okumada kiracı, sözleşme süresi bitene kadar kira bedelinden sorumlu kalabilir; birinci okumada ise sorumluluğu bir aylık kira ile sınırlıdır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, iki yıllık bir işyeri kirasında anahtarını mahkemenin belirlediği tevdi yerine bırakarak ayrılan kiracının dosyasında bu sorunu, direnme kararını bozarak çözdü.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 19.04.2022 tarihli ve E.2019/550, K.2022/576 sayılı kararıyla, sözleşmedeki bir aylık bildirim şartının tarafları bağladığını, bu sürenin kiraya verenin talep edebileceği “makul süre” olarak kararlaştırıldığını kabul etmiş ve ilk derece mahkemesinin direnme kararını oy birliğiyle ve kesin olarak bozmuştur.
🔑 Sözleşme, anahtar ve tevdi yeri
Taraflar arasında 01.01.2009 başlangıç tarihli ve iki yıl süreli bir kira sözleşmesi bulunmaktadır. Aylık kira bedeli 18.200 TL artı KDV’dir. Sözleşmenin özel şartlar bölümünün 8. maddesinde şu hüküm yer almaktadır: “Kiracı kiralananı boşaltmak istediği takdirde en az bir ay evvelinden mal sahibine ulaşacak şekilde bildirmeyi taahhüt eder.”
Kiracı, sözleşmenin birinci yılı dolmadan taşınmazı boşaltmaya karar vermiştir. Kiracıya göre kiraya verene anahtarın teslim alınması için ihtar gönderilmiş, ancak kiraya veren anahtarı almaya yanaşmamıştır. Bunun üzerine kiracı 07.12.2009 tarihinde sulh hukuk mahkemesine başvurmuş ve anahtarların teslimi için tevdi yeri belirlenmesini istemiştir. Mahkeme, kendi yazı işleri müdürlüğünü tevdi yeri olarak belirlemiş; anahtarlar buraya bırakılmış ve karar 10.12.2009 tarihinde kiraya verene tebliğ edilmiştir.
Kiraya veren, Aralık 2009 kirası için ayrı bir dava açmış; Ocak 2010 ve Şubat 2010 kiraları için ise iki ayrı icra takibi başlatmıştır. Kiracı, anahtarların tevdi yerine teslim edildiğini, bu aylar için borcu bulunmadığını ileri sürerek takiplere itiraz etmiş, kiraya veren de itirazın iptali davaları açmıştır. Dosyada sözleşmenin 8. maddesine uygun biçimde, bir ay önceden keşide edilmiş bir fesih ihtarnamesi bulunmamaktadır.
⚖️ Mahkeme ile Özel Daire neden ayrıştı?
- İlk karar (26.05.2011): Asliye hukuk mahkemesi (ticaret mahkemesi sıfatıyla), kiraya verenin Ocak ve Şubat 2010 ayları için aylık 18.200 TL kira ve KDV’sini isteyebileceğini kabul etmiş; her iki takibin ayrı ayrı 21.476 TL üzerinden devamına karar vermiştir.
- Özel Daire bozması (15.01.2013): Yargıtay (kapatılan) 6. Hukuk Dairesi, kiralananın 10.12.2009’a kadar kiracının kullanımında sayılacağını, sözleşmenin 8. maddesindeki bir aylık sürenin tarafları bağladığını, bu nedenle kiraya verenin ancak 10.01.2010 tarihine kadar kira isteyebileceğini belirtmiştir. Aralık 2009 ayrıca dava edildiğinden Ocak 2010 için yalnızca on günlük kira yönünden itirazın iptali gerektiği sonucuna ulaşmıştır.
- Direnme (08.04.2014): Mahkeme, 8. maddenin sözleşmenin süresinden önce ve sözleşmeye aykırı biçimde sona erdirilmesini meşrulaştıran bir hüküm olmadığını, yalnızca fesih sırasında uyulması gereken makul bir süre ihtiyacını karşıladığını belirterek önceki kararında ısrar etmiştir.
Hukuk Genel Kurulunun önündeki soru, bu nedenle şudur: Süresinden önce feshedilen kira sözleşmesinde, sözleşmedeki bir aylık ihbar süresi kadar kira ile yetinilmeli midir; yoksa kiracı Ocak 2010’un 10’undan sonraki günler ve Şubat 2010 kirasından da sorumlu tutulabilir mi?
📦 Kiralanan ne zaman iade edilmiş sayılır?
Kurul, önce tahliyenin hangi tarihte gerçekleştiğini belirleyen ilkeleri hatırlatmıştır. Bu ilkeler, erken çıkış uyuşmazlıklarının çoğunda hesap başlangıcını doğrudan etkiler:
- Kiralananın fiilen boşaltılması tek başına yeterli değildir; anahtarın da kiraya verene teslim edilmesi gerekir.
- Tahliye tarihi çekişmeliyse, kiralananı kendi ileri sürdüğü tarihte boşalttığını ve anahtarı teslim ettiğini ispat yükü kiracıdadır. Kiracı bunu ispatlayamazsa kiraya verenin bildirdiği tahliye tarihine itibar edilir.
- Kiraya veren anahtarı almaktan kaçınırsa, kiracının mahkemeden tevdi yeri belirlenmesini isteyip anahtarı oraya teslim etmesi ve durumu kiraya verene bildirmesi gerekir. Kiracının iade borcu ancak bu şekilde ve bildirim tarihinde sona erer.
- Aksi hâlde kiracının, kira bedelini ödemek de dahil olmak üzere sözleşmeden doğan yükümlülükleri devam eder.
Somut dosyada tevdi yeri kararının kiraya verene tebliğ edildiği 10.12.2009 tarihi, tahliye tarihi olarak kabul edilmiştir. Esas alınan tarih, anahtarın bırakıldığı 07.12.2009 değil, kiraya verenin bundan haberdar edildiği tarihtir.
🧭 Haksız fesih ve makul süre kuralı
Kurul, kira sözleşmesinin süresi bitmeden tarafların anlaşmasıyla her zaman sona erdirilebileceğini, tarafların kiracıya tek taraflı bildirimle erken tahliye hakkı da tanıyabileceğini belirtmiştir. Ancak bu bildirim sözleşmede belirli bir şekle ve süreye bağlanmışsa, bildirimin geçerli olması için kararlaştırılan koşullara uyulması zorunludur.
Sözleşmede kendisine böyle bir hak tanınmamış kiracının, kiraya verenin bilgisi ve rızası olmadan ve haklı bir nedene de dayanmadan kiralananı süre bitmeden boşaltması haksız fesih sayılır. Kiracı bu durumda kiraya verenin uğradığı zararı tazminle yükümlüdür. Ne var ki kiraya veren de, 818 sayılı Borçlar Kanunu’nun 98. maddesi yollamasıyla sözleşmelere uygulanan 44. maddesi uyarınca kiralananı aynı koşullarla yeniden kiraya vermek için gerekli çabayı göstermeli ve zararın artmasına yol açmamalıdır. Aksi hâlde artmasına sebep olduğu zararı kiracıdan isteyemez.
Bu ilkelerin pratik sonucu şöyle özetlenmiştir: Sözleşmede bir hüküm varsa ona göre hareket edilir; aksine bir hüküm yoksa kiracı, tahliye tarihi ile kiralananın aynı koşullarla yeniden kiraya verilebileceği tarih arasındaki dönem için, yani bilirkişi incelemesiyle belirlenecek makul süre kadar kira bedelinden sorumlu tutulur.
Kira ilişkisinin sona ermesine ilişkin farklı bir dosyada, tahliye davası sürerken çıkan kiracıdan makul süre kirası istenmesinin dürüstlük kuralı açısından nasıl değerlendirildiği tahliye davası sürerken erken çıkış yazısında ele alınmıştır.
📝 Bildirim şartı makul süreyi belirler
Kararın belirleyici bölümü, sözleşmenin 8. maddesinin nasıl okunacağına ilişkindir. Kurula göre bu hüküm taraflar açısından bağlayıcıdır. Taşınmaz kira süresi dolmadan erken tahliye edildiğinden kiracı, kural olarak tahliye tarihi ile kiralananın aynı koşullarla yeniden kiraya verilebileceği makul süre için kira bedelinden sorumludur. Ancak taraflar, 8. maddede bir aylık fesih ihbar süresi öngörerek bu makul süreyi bir ay olarak kararlaştırmışlardır.
Bu kabulün sonucu açıktır: Kiraya veren, tahliye tarihi sayılan 10.12.2009’dan itibaren yalnızca bir aylık fesih ihbar süresine karşılık gelen kira bedelini isteyebilir. Aralık 2009 kirası ayrı dava konusu olduğundan, uyuşmazlık konusu dönemde kiraya verenin hakkı Ocak 2010’un ilk on günüyle sınırlıdır. Kurul, Özel Dairenin de aynı sonuca işaret ettiğini belirterek direnme kararının usul ve yasaya aykırı olduğuna ve bozulmasına karar vermiştir.
- Sözleşmede bildirim süresi varsa: Makul süre bu süredir; ayrıca bilirkişiyle makul süre araştırılmaz.
- Sözleşmede hüküm yoksa: Makul süre, kiralananın benzer koşullarla yeniden kiraya verilebileceği dönem olarak bilirkişi incelemesiyle belirlenir.
- Başlangıç tarihi: Fiilî boşaltma değil, anahtarın teslimi; tevdi yolunda ise tevdinin kiraya verene bildirildiği tarihtir.
Kararda dikkat çeken bir başka husus, dosyada 8. maddeye uygun bir ihtarnamenin bulunmamasına rağmen sonucun değişmemesidir. Kurul, kiracıyı Şubat 2010 kirasından da sorumlu tutan direnme kararını bozmuş; bir aylık süreyi tevdinin kiraya verene bildirildiği tarihten başlatarak sözleşmede ölçülen boşluk süresini esas almıştır. Kiracının erken çıkış bildirimini hangi içerikle ve hangi yolla yapabileceğine ilişkin bir taslak, kiracının fesih bildirimi ihtarnamesi örneği yazısında yer almaktadır.
📘 Bugünkü karşılığı: TBK 325
Dosyadaki sözleşme 818 sayılı Borçlar Kanunu döneminde yapıldığından karar, eski Kanun hükümlerine dayanmaktadır. Bugün aynı kural 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 325. maddesinde açıkça düzenlenmiştir: Kiracı, sözleşme süresine veya fesih dönemine uymaksızın kiralananı geri verdiği takdirde, kira sözleşmesinden doğan borçları, kiralananın benzer koşullarla kiraya verilebileceği makul bir süre için devam eder. Kiracı bu süre geçmeden, kiraya verenden kabul etmesi beklenebilecek, ödeme gücüne sahip ve kira ilişkisini devralmaya hazır yeni bir kiracı bulursa borçları sona erer. Kiraya veren de yapmaktan kurtulduğu giderler ile kiralananı başka biçimde kullanmakla elde ettiği veya elde etmekten kasten kaçındığı yararları kira bedelinden indirmekle yükümlüdür.
❓ Sık sorulan sorular
Sözleşmedeki bir aylık bildirim şartı kiracıya erken çıkış hakkı verir mi?
Taşınmazı boşaltmak tahliye için yeterli midir?
Kiraya veren anahtarı almazsa ne olur?
Sözleşmede bildirim süresi yoksa kiracı ne kadar süre kira öder?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında; kira hukukuna ilişkin diğer kararlar Emsal Kararlar sayfasında yer almaktadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun Yargıtay Karar Arama sisteminde yayımlanan direnme bozma kararından derlenmiştir. Karar, 818 sayılı Borçlar Kanunu döneminde kurulan bir kira ilişkisine ilişkindir; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’na ilişkin açıklamalar genel bilgi niteliğindedir. Tutarlar karar metninde yer aldığı şekliyle aktarılmıştır. Benzer görünen bir dosyada sonuç; sözleşmedeki özel şartlara, anahtar teslimine ilişkin delillere ve mahkemenin değerlendirmesine göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
Bulunduğunuz il için: İl il kira avukatı sayfaları




