Döviz cinsinden bir menkul kıymetin satışından doğan kazanç, sırf kur farkından kaynaklandığı için “kambiyo işlemi” sayılabilir mi? Bu ayrım teorik değildir: banka ve sigorta muameleleri vergisinde (BSMV) kambiyo işlemleri için belirlenen oran ile diğer işlemler için uygulanan oran birbirinden çok farklıdır. Danıştay Yedinci Dairesi, 21.10.2025 tarihli ve E.2024/1416, K.2025/3370 sayılı kararında bu ayrımı netleştirmiş ve vergi dava dairesi kararını bozmuştur.
Uyuşmazlık, yabancı para cinsinden ihraç edilen tahvillerin satışından lehe kalan tutar üzerinden hesaplanan BSMV’ye ilişkindir.
📊 Uyuşmazlığın konusu
Davacı banka, yabancı bir devletin yabancı para cinsinden ihraç ettiği tahvillerin satışından elde edilen tutarların kur farkından kaynaklandığı ve banka muameleleri vergisine tabi olmadığı yönünde ihtirazi kayıt koyarak 2021 yılının Aralık dönemine ait vergiyi beyan edip ödemiştir. Ardından bu tahakkukun iptali ve fazladan ödenen tutarın tecil faiziyle birlikte iadesi istemiyle dava açılmıştır.
Davacının temel iddiası şudur: uyuşmazlık konusu tahvillerin satışından döviz bazında zarar edilmiş, kur farkı nedeniyle Türk lirası cinsinden kâr elde edilmiştir; döviz cinsinden yapılan her işlem kambiyo işlemidir ve bu işlemler bakımından bankalar arası kambiyo işlemlerinde BSMV oranı sıfırdır.
📘 6802 sayılı Kanun çerçevesi
Kararda 6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu’nun ilgili hükümleri aktarılmıştır. Kanun’un 28. maddesine göre banka ve sigorta şirketlerinin, finansal kiralama işlemleri hariç olmak üzere, her ne şekilde olursa olsun yaptıkları bütün muameleler dolayısıyla kendi lehlerine her ne nam ile olursa olsun nakden veya hesaben aldıkları paralar banka ve sigorta muameleleri vergisine tabidir. Kanun’un 32. maddesi ise yabancı para üzerinden yapılan muamelelere ilişkin vergi matrahlarının tayininde tespit edilecek kurların dikkate alınacağını düzenler.
Kararda ulaşılan ilk sonuç şudur: BSMV’de vergiyi doğuran olayın meydana gelmesi için bir işlemin yapılmış olması ve bu işlem sonucunda lehe para kalması şartlarının birlikte gerçekleşmesi gerekir.
⚖️ Vergi mahkemesinin çözümü
Vergi mahkemesi, yabancı para cinsinden ihraç edilerek satılan ve muhasebe kayıtlarında menkul kıymetler hesabında izlenen tahvillerin menkul kıymet niteliğinde olduğunu; kur farkından kaynaklanmış olsa dahi alış ile satış arasında lehe kalan bir para bulunduğunu ve bu paranın BSMV’ye tabi olduğunu kabul etmiştir.
Buna karşılık mahkeme, 30.09.2020 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 3031 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile BSMV nispetlerinin tespitine ilişkin Bakanlar Kurulu Kararı ekindeki kararın 1. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendinde yer alan “%1” ibaresinin “binde iki” şeklinde değiştirildiğini gerekçe göstermiş; matrahın binde iki üzerinden hesaplanan kısmında hukuka aykırılık bulunmadığını, bu tutarı aşan kısmında ise hukuka uyarlık bulunmadığını belirterek tahakkuku kısmen iptal etmiştir. Bölge idare mahkemesi vergi dava dairesi, hüküm fıkrasında düzeltmeler yaparak istinaf başvurularını reddetmiştir.
🔎 Danıştay’ın ayrımı
Daire, vergi mahkemesinin nitelendirmesini iki aşamaya ayırmıştır. Birinci aşamada mahkemeyle aynı sonuca varmıştır: tahviller menkul kıymet niteliğindedir ve kur farkından kaynaklansa dahi alış ile satış arasında lehe kalan para BSMV’ye tabidir.
İkinci aşamada ise ayrılmıştır. Karara göre 3031 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yapılan oran değişikliği kambiyo işlemleri için geçerlidir; dava konusu işlem ise kambiyo işlemi değildir. Esas alınan matrah, kur farkından kaynaklanan ve lehe kalan paradır. Bu nedenle kambiyo işlemleri için yapılan oran düzenlemesinin olayda uygulanma imkânı bulunmamaktadır.
Bu tespitin sonucu doğrudandır: matrahın %5’i olarak tahakkuk ettirilen banka ve sigorta muameleleri vergisinde hukuka aykırılık bulunmamaktadır. Vergi uyuşmazlıklarında nitelendirmenin sonucu nasıl değiştirdiğine ilişkin bir başka örnek için serideki panelvan aracın KDV indirimi kararı incelenebilir.
🧾 İhtirazi kayıtla beyanın işlevi
Dosyada vergi, ihtirazi kayıtla beyan edilerek ödenmiştir. Bu usul, mükellefin beyanname vermekle birlikte beyanın bir kısmına katılmadığını kayda geçirmesini ve sonrasında dava açabilmesini sağlar.
Somut olayda davacı, tahakkukun iptali yanında fazladan ödenen tutarın tecil faiziyle birlikte iadesini de istemiştir. Danıştay’ın bozma kararı, verginin matrahın %5’i üzerinden hesaplanmasında hukuka aykırılık bulunmadığı yönünde olduğundan, bu talebin akıbeti yeniden verilecek kararda belirlenecektir. İhtirazi kayıtla beyan ve ödeme emri ilişkisine dair bir başka karar için serideki ihtirazi kayıtta ödeme emri kararı okunabilir.
📌 Bozmanın sonucu
Daire, temyize konu bölge idare mahkemesi vergi dava dairesi kararının bozulmasına ve yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan daireye gönderilmesine; yargılama giderlerinin yeniden verilecek kararda karşılanması gerektiğine 21.10.2025 tarihinde kesin olarak oy birliğiyle karar vermiştir.
Kararın taşıdığı ölçüt, BSMV uygulamasında işlemin türünün belirleyici olduğudur: kazancın kaynağının kur farkı olması, işlemi kambiyo işlemine dönüştürmez. Menkul kıymet satışından lehe kalan para, kendi oranına tabi kalır.
Bu karara konu türden bir uyuşmazlık hakkında detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. Serideki diğer kararlar Emsal Kararlar bölümünde yer almaktadır.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
BSMV’de vergiyi doğuran olay nasıl tanımlanıyor?
Kararda, bir işlemin yapılmış olması ve bu işlem sonucunda lehe para kalması şartlarının birlikte gerçekleşmesi gerektiği belirtilmiştir.
Kur farkından doğan kazanç vergi dışı mıdır?
Kararda, kur farkından kaynaklanmış olsa dahi menkul kıymet niteliğindeki yabancı para tahvillerinin alışı ile satışı arasında lehe kalan paranın banka ve sigorta muameleleri vergisine tabi olduğu kabul edilmiştir.
Oranı indiren Cumhurbaşkanı Kararı neden uygulanmadı?
Kararda, 3031 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yapılan değişikliğin kambiyo işlemleri için geçerli olduğu; dava konusu işlemin kambiyo işlemi olmadığı, esas alınan matrahın kur farkından kaynaklanan lehe kalan para olduğu belirtilmiş ve bu nedenle değişikliğin olayda uygulanma imkânı bulunmadığı ifade edilmiştir.
Bozma kararı uyuşmazlığı sona erdirdi mi?
Hayır. Kararda, yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın bölge idare mahkemesi vergi dava dairesine gönderilmesine ve yargılama giderlerinin yeniden verilecek kararda karşılanmasına hükmedilmiştir.
Bu yazıda yer alan bilgiler genel bilgilendirme amacı taşır; karar özeti ilgili Danıştay 7. Daire kararının yayımlanmış metninden aktarılmıştır ve her somut olay kendi delilleriyle değerlendirilir. Yazı kullanılarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
