Okullu Çocukla Hafta Sonu Görüşü – AYM 2023/4949
Çocukları okula giden bir hükümlü için açık görüş gününün salıya ya da çarşambaya denk gelmesi, kâğıt üzerinde var olan bir hakkın pratikte kullanılamaması demektir. Çocuklar ders saatinde cezaevine gelemez; hafta sonu ise kurumda görüş yapılmaz. Hükümlü, açık görüşlerin hafta sonuna, eşiyle yapacağı kapalı görüşlerin hafta içine alınmasını ister. Kurum “planlama bizim takdirimizde” der; infaz hâkimliği ve ağır ceza mahkemesi de bu cevabı yeterli bulur. Anayasa Mahkemesinin önüne gelen soru şudur: Kurum güvenliği ve kapasite gerekçesi, hiçbir somut açıklama yapılmadan, ebeveynin çocuğuyla yüz yüze görüşmesini fiilen imkânsız kılan bir düzenlemeyi haklı gösterebilir mi?
Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm, 22.07.2026 tarihli ve 2023/4949 başvuru numaralı kararıyla, açık görüş gününün öğrenim gören çocuklarla görüşmeyi sağlayacak şekilde belirlenmesi talebinin gerekçesiz reddedilmesinin Anayasa’nın 20. maddesindeki aile hayatına saygı hakkını ihlal ettiğine oy birliğiyle karar vermiş; başvurucuya net 50.000 TL manevi tazminat ödenmesine hükmetmiştir. Pandemi döneminde yapılamayan görüşlerin telafisine ilişkin şikâyet ise açıkça dayanaktan yoksun bulunmuştur.
- İki ayrı talep: hafta sonu görüşü ve telafi görüşü
- Kurum, hâkimlik ve ağır ceza mahkemesi neden reddetti?
- Anayasa Mahkemesinin ölçütü: çocuğun üstün yararı
- Birinci şikâyette ihlal
- Telafi görüşü neden kabul edilemez bulundu?
- Giderim: tahliye sonrası yeniden yargılama yok
- Karardan çıkan ayrımlar
- Sık sorulan sorular
🏫 İki ayrı talep: hafta sonu görüşü ve telafi görüşü
Başvurucu, kapalı bir ceza infaz kurumunda hükümlü olarak bulunmaktadır. Çocukları örgün eğitime devam etmektedir. Kurumun belirlediği açık görüş günü hafta içine denk geldiği için çocuklar ders saatleri nedeniyle ziyarete gelememektedir. Başvurucunun şikâyet dilekçesine göre çocukların psikolojisi kapalı görüşten olumsuz etkilendiği için kapalı görüşe de gelmek istememektedirler.
Bu nedenle başvurucu kurumdan iki talepte bulunmuştur:
- Çocuklarıyla yapacağı açık görüşlerin hafta sonuna, eşiyle yapacağı kapalı görüşlerin hafta içine alınması,
- Pandemi döneminde yaptırılmayan açık ve kapalı görüşlerin telafi görüşü olarak kendisine verilmesi.
Kurum her iki talebi de reddetmiştir. Başvurucu, bu kararlar nedeniyle aile ilişkilerinin zarar gördüğünü ileri sürerek infaz hâkimliğine şikâyette bulunmuştur.
🔒 Kurum, hâkimlik ve ağır ceza mahkemesi neden reddetti?
Kilis İnfaz Hâkimliği 23.11.2022 tarihinde talepleri ayrı ayrı reddetmiştir. Gerekçe iki cümleye dayanmaktadır: Kurum, hafta içi ve hafta sonu için ayrı ayrı görüş günü planlaması yapamaz; çünkü hükümlü sayısı ve kurum içi müsaitlik birlikte değerlendirilmektedir ve bu, kurumun inisiyatifindedir. Telafi görüşlerinin uygunluğu ise Adalet Bakanlığınca belirlenmektedir; kurum, Bakanlığın aksi yönünde karar alamaz.
Başvurucunun itirazı üzerine Kilis Ağır Ceza Mahkemesi 09.12.2022 tarihinde itirazı kesin olarak reddetmiştir. Mahkeme, Hükümlü ve Tutukluların Ziyaret Edilmeleri Hakkındaki Yönetmeliğin 5. maddesinin (p) bendine dayanarak ziyaret günlerinin kurum güvenliği, personel durumu ve kapasitesi gözetilerek kurum kararıyla belirlenebileceğini; telafi görüşlerinin ise Bakanlığın görüş ve yetkisinde olduğunu belirtmiştir.
Başvurucu nihai kararı 15.12.2022’de öğrenmiş ve 13.01.2023’te bireysel başvuruda bulunmuştur. Başvuru incelenirken, 16.03.2025 tarihinde tahliye edilmiştir. Komisyon adli yardım talebini kabul etmiştir.
👨👧 Anayasa Mahkemesinin ölçütü: çocuğun üstün yararı
Bakanlık görüşünde, incelemede somut olayın kendine özgü koşullarının dikkate alınması gerektiği belirtilmekle yetinilmiş; başvurucu bu görüşe karşı beyanda bulunmamıştır. Mahkeme şikâyeti aile hayatına saygı hakkı kapsamında incelemiş ve kabul edilebilir bulmuştur.
Mahkeme, daha önce hükümlülerin telefon görüşme gün ve saatlerinin öğrenim gören çocuklarla görüşmeyi sağlayacak şekilde belirlenmesi gerektiğine ilişkin ortaya koyduğu ilkeleri (B. No: 2020/99) hatırlatmıştır. Bu ilkelere göre:
- Anayasa’nın 20. ve 41. maddeleri, ebeveynin çocuğuyla bütünleşmesi için tedbir alınmasını isteme hakkını ve kamusal makamların bu tedbirleri alma yükümlülüğünü içerir.
- Çocukları ilgilendiren bütün faaliyetlerde çocuğun üstün yararının gözetilmesi ve aile ilişkilerinin sürdürülmesi devletin pozitif yükümlülüğüdür.
- Bazı hakların sınırlanması tutulmanın kaçınılmaz sonucu olsa da infaz kurumu idaresi, hükümlünün ailesiyle temasını sağlayacak tedbirleri almak zorundadır.
- Kamu düzeni ve suçun önlenmesi ile aile hayatı arasında adil bir denge kurulmalı ve bu konuda ikna edici gerekçe gösterilmelidir.
Kararın önemli tespiti, telefon görüşmeleri için geliştirilen bu ilkelerin açık ve kapalı görüşler bakımından da geçerli olduğudur. Mahkeme, aynı yöndeki önceki kararlarında (B. No: 2020/9239, 2020/37466, 2020/8674) telefon ve ziyaret gününün hafta sonuna alınmasının kurum güvenliğini nasıl tehlikeye düşüreceğinin somut olarak açıklanmadığı durumlarda pozitif yükümlülüğün yerine getirilmediği sonucuna ulaştığını da hatırlatmıştır.
⚖️ Birinci şikâyette ihlal
Somut olayda Mahkeme, başvurucunun çocuklarının örgün eğitime devam ettiği ve açık görüşün hafta içi kullandırılması nedeniyle çocuklarıyla görüşemediği konusunda bir tereddüt bulunmadığını tespit etmiştir. Buna rağmen idari ve yargısal makamlar:
- çocuğun üstün yararını gözeterek aile ilişkilerinin devamlılığını sağlayacak şekilde hareket etmemiş,
- açık görüşlerin hafta sonu, kapalı görüşlerin hafta içi yapılmasının kurum güvenliğini ne şekilde tehlikeye düşüreceğine ilişkin ilgili ve yeterli gerekçe göstermemiştir.
Mahkeme, önceki kararlardaki ilkelerden ve sonuçtan ayrılmayı gerektiren bir durum görmemiş ve aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir. Dikkat çeken nokta, hâkimlik ve ağır ceza mahkemesinin dayandığı “hükümlü sayısı, kapasite, personel durumu” gerekçesinin soyut kalmasıdır. Mahkeme, kurumun görüş günü belirleme yetkisini ortadan kaldırmamış; bu yetkinin çocukla teması fiilen engelleyecek şekilde kullanıldığı hâllerde somut bir gerekçe aranacağını vurgulamıştır.
🦠 Telafi görüşü neden kabul edilemez bulundu?
İkinci şikâyet, pandemi döneminde yapılamayan görüşlerin sonradan telafi edilmesine ilişkindir. Mahkeme önce 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 83. maddesini hatırlatmıştır. Bu madde hükümlünün eşi, üçüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımları ve vasisi veya kayyımı tarafından haftada bir kez ziyaret edilebileceğini, görüşlerin kapalı ve açık olmak üzere iki biçimde yaptırılacağını düzenler.
Mahkeme, salgın döneminde görüşlerin kısıtlanmasına ilişkin önceki bir kararında (B. No: 2020/38826) bu kanuni düzenlemenin idareye ziyaret hakkını ortadan kaldırma konusunda açık ve genel bir yetki vermediğini, müdahalenin kanuni dayanağı bulunmadığını tespit ettiğini hatırlatmıştır.
Ancak bu başvuruda sonuç farklıdır. Başvurucunun telafi talebi, yetkinin Bakanlıkta olduğu gerekçesiyle reddedilmiştir; fakat başvurucu:
- salgın döneminde ziyaretçi görüşleriyle ilgili herhangi bir şikâyette bulunmamış,
- bu dönemden sonra görüş haklarını kullanamadığına ilişkin bir iddia da ileri sürmemiştir.
Mahkeme bu nedenle telafi talebinin reddini aile hayatına saygı hakkına bir müdahale olarak görmemiş ve bu kısmı açıkça dayanaktan yoksun bulmuştur. Pandemi kısıtlamalarının kanuni dayanağı konusu için Covid döneminde cezaevi görüş yasağı kararına bakılabilir; iki karar arasındaki fark, kısıtlamanın kendisine yönelik şikâyet ile sonradan istenen telafi arasındaki farktır.
💰 Giderim: tahliye sonrası yeniden yargılama yok
Başvurucu ihlalin tespiti ile birlikte toplam 1.800.000 TL manevi tazminat istemiştir. Mahkeme, başvurucunun tahliye edildiğini dikkate alarak ihlalin sonuçlarının giderilmesi için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar görmemiştir. Bunun yerine eski hâle getirme kuralı çerçevesinde net 50.000 TL manevi tazminata hükmetmiş, fazlaya ilişkin talebi reddetmiştir.
Ödeme, kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvurusundan itibaren dört ay içinde yapılacaktır; gecikme hâlinde bu sürenin bitiminden ödeme tarihine kadar yasal faiz işleyecektir. Kararın bir örneği Kilis İnfaz Hâkimliği (E.2022/2826, K.2022/2967) ile Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.
🧭 Karardan çıkan ayrımlar
Karar kısa olmakla birlikte infaz hukukunda üç ayrımı netleştirmektedir:
- Yetki ile gerekçe ayrımı: Ziyaret gününü belirleme yetkisi kurumdadır; ancak bu yetki, çocukla teması fiilen ortadan kaldırıyorsa “kapasite” ve “inisiyatif” gibi genel ifadeler yeterli sayılmamaktadır.
- Telefon ile yüz yüze görüş: Öğrenim gören çocuklarla temas konusundaki ilkeler yalnız telefon görüşmeleriyle sınırlı değildir; açık ve kapalı görüşler de aynı ölçütle değerlendirilmektedir.
- Somut zarar iddiası: Pandemi telafi talebinde, başvurucu ne kısıtlama dönemine ne de sonrasına ilişkin bir kayıp ileri sürdüğü için müdahale bulunmadığı kabul edilmiştir. Şikâyetin hangi döneme ve hangi somut kayba ilişkin olduğu sonucu belirlemiştir.
Mahpus ebeveynlerin çocuklarla teması konusunda farklı bir görünüm için mahpus eşlerin çocuklarla aynı anda görüşü kararı incelenebilir. O dosyada sorun görüşün kimlerle birlikte yapılacağıydı; bu dosyada ise görüşün hangi gün yapılacağıdır.
❓ Sık sorulan sorular
Cezaevi görüş gününü kim belirler?
Çocukların okulu nedeniyle görüş gününün değiştirilmesi her durumda kabul edilmek zorunda mı?
Pandemide yapılamayan görüşler için telafi istenebilir mi?
Tahliye edilen başvurucu yine de tazminat alabilir mi?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında, bireysel başvuru ve infaz hukukuna ilişkin diğer kararlar Emsal Kararlar sayfasında yer almaktadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankasında yayımlanan bireysel başvuru kararından derlenmiştir. Başvurucunun, heyetin ve raportörün kimlik bilgilerine yer verilmemiştir. Anayasa Mahkemesi, başvurucunun somut taleplerini ve derece makamlarının gerekçelerini değerlendirmiştir; görüş düzenlemesine ilişkin başka bir uyuşmazlıkta sonuç, kurumun gösterdiği gerekçeye, çocukların durumuna, şikâyetin zamanına ve ileri sürülen kayba göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru ve işlemlerden Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
