Çekişmesiz Yer Varsa Elatma Olmaz – Yargıtay 7. HD 2024/4232
Kardeşler, anne ya da babadan kalan tarlaları yıllarca kendi aralarında bölüşerek kullanır; bölüşüme katılmayan ya da payına düşen yerden memnun olmayan kardeş ise bir gün “payıma el atılıyor” diyerek dava açar. Mahkemenin önündeki soru basit görünür ama sonucu taşınmaz taşınmaz değişir: Paydaşın kullandığı ya da kullanabileceği bir yer varsa elatmanın önlenmesi ve ecrimisil istenebilir mi? Hiç yer bırakılmayan taşınmazda durum ne olur?
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 02.10.2024 tarihli ve E.2023/5469, K.2024/4232 sayılı kararıyla, dört ayrı taşınmaz hakkında açılan elatmanın önlenmesi ve ecrimisil davasını tümden reddeden ilk derece kararını ve bunu onaylayan bölge adliye mahkemesi kararını kesin olarak ve oy birliğiyle bozmuştur. Daire, davacının çekişmesiz kullanabildiği yer bulunan iki taşınmazda ret sonucunu yerinde bulmuş; hiç kullanım alanı bırakılmayan iki taşınmazda ise intifadan men koşulunun oluştuğunu kabul etmiştir.
🌾 Muristen kalan dört taşınmaz
Taraflar kardeştir. Ortak miras bırakanın ölümüyle dört taşınmaz, kardeşlere elbirliği mülkiyeti hükümlerine göre geçmiştir. Davacıya göre murisin ölümünden bu yana davalı kardeşler, haklı bir neden olmaksızın ve uyarılara rağmen davacının paylarını da kapsayacak şekilde taşınmazları kullanmaktadır. Davacı, dava öncesinde noter aracılığıyla ihtarname de göndermiştir.
Dava dilekçesinde iki talep birlikte ileri sürülmüştür:
- Davacının payına yapılan müdahalenin önlenmesi (elatmanın önlenmesi),
- Kök murisin ölüm tarihinden itibaren yıllara göre hesaplanacak ve taşınmaz üzerindeki evin kullanımından doğan ecrimisilin, şimdilik 1.000 TL üzerinden ve belirsiz alacak davası olarak, doğduğu yıldan itibaren yasal faiziyle tahsili.
Davacı istinaf aşamasında ayrıca, ihtarnameye verilen cevapta davalıların kendisine yer ayırdıklarını bildirdiklerini, ancak her taşınmazdaki en verimsiz kısmın ve kendi takdirleriyle ayrıldığını, bu kısmın tüm taşınmazlardaki payını dahi karşılamadığını ileri sürmüştür. 18.04.2023 tarihli teknik bilirkişi raporu ve krokinin, davalıların kullanım alanlarını gösterdiğini ve davacının hiçbir kullanımının bulunmadığını ortaya koyduğunu savunmuştur.
🗂️ Davalıların “fiili taksim” savunması
Davalı tarafın cevabı iki noktada yoğunlaşmıştır. Birincisi zamanaşımıdır: ecrimisil davalarında zamanaşımı süresinin beş yıl olduğu ileri sürülmüştür. İkincisi ve daha önemlisi, davacının bu zamana kadar dava açmamış olmasının bile taraflar arasında fiili taksim yapıldığının kanıtı olduğu, Yargıtay kararlarına göre taşınmazın bir kısmının çekişmesiz kullanılmasının ecrimisil davasının reddi için yeterli olduğu savunmasıdır.
🏛️ İlk derece ve istinaf: toptan ret
İlk derece mahkemesi (2022/304 E., 2023/419 K.), davacı, davalılar ve diğer hak sahiplerinin taşınmazları aralarında fiilen taksim ettiklerini, taşınmazların bu taksime göre kullanıldığını ve davacının da bu paylaşım sonucunda kullandığı yerler bulunduğunu belirterek davanın tamamını reddetmiştir.
Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesi (2023/2790 E., 2023/2880 K.), ilk derece mahkemesinin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden kanuna aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir. Dikkat çeken nokta, iki derece mahkemesinin de dört taşınmazı tek bir bütün olarak ele almış olmasıdır.
📐 Dairenin hatırlattığı ilkeler
Daire, uyuşmazlığı TMK m.683 ile HMK m.369/1, 370 ve 371 çerçevesinde incelemiş ve yerleşik ilkeleri şöyle sıralamıştır:
- Elatma davası: Paylı mülkiyette taşınmazdan yararlanamayan paydaş, engel olan paydaşa karşı payına vaki elatmanın önlenmesini her zaman isteyebilir. Elbirliği mülkiyetinde de ortaklardan biri, diğerlerinin onayını almadan veya miras şirketine temsilci atanmadan, kendisini engelleyen ortaklar aleyhine dava açabilir.
- Çekişmesiz kullanılan yer: Ancak paydaşın, payına karşılık çekişmesiz olarak kullandığı bir yer varsa, açacağı elatma ve ecrimisil davasının dinlenme olanağı yoktur. Payından az yer kullandığını ileri süren paydaşın sorunu, kesin sonuç getiren taksim veya ortaklığın satış yoluyla giderilmesi davasıyla çözülmelidir.
- Ecrimisilin niteliği: Ecrimisil, malikin kötüniyetli zilyetten isteyebileceği bir tür haksız işgal tazminatıdır.
- İntifadan men: Kural olarak paydaşlar, men edilmedikçe birbirlerinden ecrimisil isteyemez. Men koşulu, davacı paydaşın taşınmazdan ya da gelirinden yararlanma isteğini ecrimisil istenen dönemden önce davalıya bildirmesiyle gerçekleşir ve her türlü delille ispatlanabilir.
- İstisnalar: Taşınmazın kamu malı olması; doğal ürün veren (bağ, bahçe) ya da kiraya verilerek gelir elde edilen (işyeri, konut) yerlerden olması; işgalcinin taşınmazın tamamında hak iddia edip diğerlerinin paydaşlığını inkâr etmesi; kullanım anlaşmasıyla bölümlerin belli olması; daha önce elatma, ortaklığın giderilmesi, ecrimisil gibi dava veya icra takibi yapılmış olması ve kendiliğinden ürün veren yerler ile gelir getiren işletmelerin işgali hâllerinde men koşulu aranmaz.
- Zamanaşımı: 25.05.1938 tarihli ve 29/10 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı uyarınca ecrimisil davaları beş yıllık zamanaşımına tabidir ve süre dava tarihinden geriye doğru işler.
Daire, intifadan men koşuluna ilişkin olarak Hukuk Genel Kurulunun 27.02.2002 tarihli ve 2002/3-131 E., 2002/114 K. sayılı kararına da atıf yapmıştır.
🗺️ Taşınmaz taşınmaz sonuç
Kararın asıl katkısı, dört taşınmazı ayrı ayrı değerlendirmesidir. Daire, dosya kapsamından ve UYAP üzerinden yapılan tapu araştırmasından şu tabloya ulaşmıştır:
- Birinci taşınmaz (A): Kimsenin kullanımında değildir. Davacının kullanabileceği yer bulunduğundan intifadan men koşulu oluşmamıştır; ret sonucu yerindedir.
- İkinci taşınmaz (B): Davacının kullandığı ve kullanabileceği bir kısım bulunmaktadır; burada da ret sonucu yerindedir.
- Üçüncü taşınmaz (C): Bir davalı ile dava dışı kişilerin kullanımındadır. Harici taksim veya fiili kullanım biçimi bulunmamakta, davacının kullandığı ya da kullanabileceği yer yoktur. Davacının kullanma isteğini bildirdiği de gözetildiğinde men koşulu gerçekleşmiştir. Taşınmazı kullanan davalı aleyhine paya vaki elatmanın önlenmesine ve intifadan men tarihinden dava tarihine kadar belirlenecek ecrimisile hükmedilmelidir.
- Dördüncü taşınmaz (D): Davalıların kullanımındadır ve davacıya yer bırakılmamıştır; men koşulu burada da oluşmuştur. Ancak taşınmaz 09.07.2024 itibarıyla tamamen davalılar adına tescil edilmiş, davacının mülkiyet hakkı kalmamıştır. Bu nedenle elatma istemi bakımından dava konusuz kalmış, karar verilmesine yer olmadığına hükmedilmelidir; ecrimisil ise intifadan men tarihinden dava tarihine kadar belirlenerek hüküm altına alınmalıdır.
Men koşulunun gerçekleştiği tarih bakımından Daire, davacının 03.04.2019 tarihinde ihtarname keşide ettiğini ve ihtarnamenin davalılara 11.04.2019 tarihinde tebliğ edildiğini tespit etmiştir. Bu nedenle ecrimisil, kök murisin ölümünden değil, intifadan men tarihinden itibaren ve dava tarihine kadar hesaplanacaktır.
Bu gerekçelerle Daire, bölge adliye mahkemesi kararını ortadan kaldırmış, ilk derece mahkemesi kararını bozmuş ve dosyayı ilk derece mahkemesine göndermiştir. Karar kesin olarak verilmiştir.
💡 Uygulamada öne çıkan ayrımlar
Karar, paydaşlar arasındaki uyuşmazlıklarda sıkça karşılaşılan “toptan değerlendirme” yaklaşımına karşı açık bir uyarı niteliğindedir. Birden fazla taşınmaz için tek davada talepte bulunulması, mahkemenin “davacının da kullandığı yer var” diyerek bütün taşınmazları aynı sonuca bağlamasını haklı kılmamaktadır. Kullanım ilişkisi her taşınmaz için ayrı ayrı belirlenmektedir.
İkinci önemli ayrım, az yer kullanma ile hiç yer kullanamama arasındadır. Davacının ihtarnameye verilen cevapla kendisine “en verimsiz kısmın” bırakıldığı yönündeki itirazı, kullanabileceği yer bulunan taşınmazlarda elatma veya ecrimisil yoluyla değil, taksim veya satış yoluyla ortaklığın giderilmesi davasında ele alınabilecek bir sorun olarak görülmüştür. Hiç kullanım alanı bırakılmayan taşınmazlarda ise ihtarla birlikte men koşulu oluşmuş sayılmıştır.
Üçüncü olarak karar, yargılama sırasında mülkiyetin el değiştirmesinin sonuçlarını göstermektedir: Mülkiyet hakkı sona eren paydaşın elatma talebi konusuz kalmakta, ancak geçmiş dönem için ecrimisil talebi varlığını korumaktadır.
Konunun dilekçe boyutu için men-i müdahale davası dilekçesi örneği sayfasına; murisin evinde ecrimisilin hangi tarihten başlayacağına ilişkin miras evinde ecrimisil başlangıcı kararına ve ticari taşınmazlarda men koşulunun istisnası için paylı dükkânda ecrimisil kararına bakılabilir.
❔ Soru ve cevaplar
Elbirliği mülkiyetinde tek bir mirasçı dava açabilir mi?
Payından az yer kullanan paydaş ne talep edebilir?
Ecrimisil murisin ölümünden itibaren mi hesaplanır?
Taşınmaz dava sürerken başkasına geçerse ne olur?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında yer almaktadır; taşınmaz ve paydaşlık uyuşmazlıklarına ilişkin diğer kararlar Emsal Kararlar sayfasından izlenebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin Yargıtay Karar Arama sisteminde yayımlanan bozma kararından derlenmiştir. Taraf adları kaynakta anonimdir; taşınmazların ada, parsel ve mevki bilgileri yazıda ve PDF’te maskelenmiştir. Karar, belirli bir aile içi kullanım düzenine, ihtar tarihine ve bilirkişi tespitlerine dayanır. Benzer görünen bir uyuşmazlıkta sonuç; taşınmazın niteliğine, kullanım biçimine, harici taksim bulunup bulunmadığına, men koşulunun gerçekleştiği tarihe ve tapu kayıtlarına göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
