Bir anne ya da babanın, ölmeden önce yaptığı bir vasiyetnameyle veya sağlığında yaptığı bağışlarla mal varlığının büyük kısmını tek bir mirasçıya ya da üçüncü bir kişiye bırakması, diğer mirasçılar için çoğu zaman ancak ölümden sonra ortaya çıkar. Türk Medeni Kanunu, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğünü tanır; ancak altsoy, ana-baba ve sağ kalan eş için bir “saklı pay” ayırır ve bu payı zedeleyen tasarrufların indirilmesini tenkis davasına bağlar. Aşağıda Asliye Hukuk Mahkemesi’ne verilen tenkis dava dilekçesinin örneği, hak düşürücü süreler ve dilekçedeki hesap mantığı yer alıyor.
🏛️ Görevli ve Yetkili Mahkeme
Tenkis davası malvarlığına ilişkin genel bir dava olduğundan Asliye Hukuk Mahkemesi‘nde görülür. Yetki bakımından HMK m.11/1-a, ölüme bağlı tasarrufların iptali ve tenkisine ilişkin davalarda ölen kişinin son yerleşim yeri mahkemesini kesin yetkili sayar; tenkise konu taşınmaz başka bir ilde olsa bile dava mirasbırakanın son yerleşim yerinde açılır. Örnekteki dilekçe, son yerleşim yeri Kadıköy olan bir mirasbırakan için İstanbul Anadolu Adliyesi’ndeki Asliye Hukuk Mahkemesi’ne hitaben yazılmıştır.
Davalı, saklı payı aşan kazandırmayı elde eden kişidir: vasiyetnameyle mal bırakılan mirasçı veya üçüncü kişi ya da sağlığında bağış alan kişi. Tenkis davasının genel çerçevesi için tenkis davası ve saklı pay, taşınmaz bağışlarında uygulama için tenkis davası ve taşınmaz yazılarımıza bakabilirsiniz.
⏳ Hak Düşürücü Süreler ve Muvazaa ile Farkı
TMK m.571’deki süreler hak düşürücü niteliktedir; mahkeme bunları kendiliğinden gözetir. Bir yıllık süre, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten başlar; on yıllık süre ise vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından (ölüm tarihinden) işler. Bir tasarrufun iptali önceki bir tasarrufu yeniden yürürlüğe sokuyorsa süreler iptal kararının kesinleşmesiyle başlar. Tenkis, def’i yoluyla ise her zaman ileri sürülebilir.
Uygulamada tenkis davası, çoğu zaman muris muvazaası (görünüşte satış, gerçekte bağış) iddiasıyla birlikte açılır. Muvazaa iddiası tapu iptali ve tescil sonucunu doğurur ve hak düşürücü süreye bağlı değildir; tenkis ise yalnızca saklı payı aşan kısmın indirilmesini sağlar. Bu nedenle dilekçelerde tenkis talebi, iptal veya muvazaa talebinin reddi hâlinde incelenmek üzere terditli (kademeli) kurulur. Ayrımın ayrıntısı için muvazaa, tenkis ve tasarrufun iptali ayrımı yazımıza bakabilirsiniz.
📄 Tenkis Davası Dilekçesi Örneği
Köşeli parantez içindeki alanlar dosyaya göre doldurulur; vekil bilgileri büromuza aittir. Örnek, mirasbırakanın resmî vasiyetnameyle taşınmazlarının tamamını çocuklarından birine bıraktığı ve diğer çocuğun saklı payının zedelendiği bir dosya üzerine kurulmuştur; vasiyetnamenin iptali asıl, tenkis terditli talep olarak yer alır.
Büromuzun hazırladığı tenkis dilekçeleri; mirasçılık belgesi, vasiyetname ve açılma tutanağı, tapu kayıtları ve tapu dosyaları, banka hareketleri ile tereke borçları tek tek incelenerek yazılır; saklı pay oranı, tenkis sırası ve muvazaa iddiasının ileri sürülüp sürülmeyeceği dosyanın gerçeklerine göre belirlenir. Bu nedenle dosyanız için hazırlanacak dilekçe, buradaki örnekten çok daha kapsamlı ve ayrıntılı olacaktır. Dosyanıza özel dilekçe ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
İSTANBUL ANADOLU NÖBETÇİ ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ’NE
DAVACI: [Ad Soyad], T.C. No: [ ], Adres: [ ]
VEKİLİ: Av. Veli Savun, İstanbul Barosu Sicil No: 75235
Ekşioğlu, Alya Life Residence, Fikirtepe Mah. Barış Sk. No:1 K:3 D:50, Kadıköy / İstanbul
Tel: 0216 504 60 34 – E-posta: [email protected]
DAVALI: [Ad Soyad], T.C. No: [ ], Adres: [ ]
MİRASBIRAKAN: [Ad Soyad], T.C. No: [ ], Ölüm tarihi: [ ], Son yerleşim yeri: [Kadıköy / İstanbul]
DAVA DEĞERİ: [Harca esas değer] TL (fazlaya ilişkin haklar saklıdır)
KONU: Mirasbırakanın [tarih] tarihli, [noterlik / yevmiye no] resmî vasiyetnamesinin iptali; bu talep kabul görmezse vasiyetnameyle yapılan tasarrufun davacının saklı payını ihlal eden kısmının tenkisi talebidir.
AÇIKLAMALAR
1. Mirasbırakan [ölüm tarihi] tarihinde vefat etmiş; geride yasal mirasçı olarak müvekkil ile davalıyı [ve varsa diğer mirasçıları] bırakmıştır (Ek-1, mirasçılık belgesi). Müvekkilin yasal miras payı [ ]’dir.
2. Mirasbırakanın [tarih] tarihli resmî vasiyetnamesi [açılma tarihi] tarihinde [Sulh Hukuk Mahkemesi, esas no] dosyasında açılmış ve müvekkile tebliğ edilmiştir (Ek-2). Vasiyetnameyle mirasbırakana ait [ada/parsel bilgileri] taşınmazlar davalıya bırakılmıştır.
3. Vasiyetname, mirasbırakanın [iradesini sakatlayan hâl: yanılma / aldatma / korkutma / ehliyetsizlik] etkisi altında düzenlenmiştir; bu nedenle TMK m.557 uyarınca iptali gerekir. [Somut olgular ve deliller]
4. İptal talebinin kabul görmemesi hâlinde: Terekenin mirasbırakanın ölüm günündeki değeri, TMK m.507 uyarınca borçlar ve giderler indirilerek hesaplandığında, vasiyete konu tasarruf terekenin tasarruf edilebilir kısmını aşmaktadır. Müvekkilin TMK m.506/1 uyarınca saklı payı, yasal payının yarısı olan [ ] oranındadır ve vasiyetname nedeniyle müvekkil bu payın karşılığını alamamaktadır.
5. TMK m.570 uyarınca tenkis önce ölüme bağlı tasarruflardan yapılır. Taşınmazların değerinde azalma olmaksızın bölünememesi hâlinde TMK m.564 uyarınca davalının tercih hakkı bulunmaktadır; davalının malı elinde tutmayı tercih etmesi hâlinde tenkise tabi kısmın karar günündeki değerinin müvekkile ödenmesine karar verilmesi gerekir. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi’nin 22.06.2026 tarihli, 2025/4842 E., 2026/3400 K. sayılı kararında da vasiyetnamenin iptali reddedilip tenkis kabul edilen bir dosyada, malı elinde tutmayı tercih eden davalı aleyhine saklı paya karşılık gelen değerin ödenmesine ilişkin hüküm onanmıştır.
6. Müvekkil, saklı payının zedelendiğini vasiyetnamenin açılıp kendisine tebliğ edildiği [tarih] tarihinde öğrenmiştir; dava TMK m.571’deki bir yıllık ve on yıllık süreler içinde açılmaktadır.
HUKUKİ NEDENLER: 4721 sayılı TMK m.506, 507, 557, 560, 564, 565, 570, 571; 6100 sayılı HMK m.11 ve ilgili mevzuat.
DELİLLER: Mirasçılık belgesi, vasiyetname ve açılma tutanağı (celbi), [Sulh Hukuk Mahkemesi] dosyası, tapu kayıtları ve tapu dosyaları (celbi), nüfus kayıtları, banka kayıtları, sağlık kayıtları [iptal sebebine göre], keşif, bilirkişi incelemesi, tanık beyanları ve her türlü yasal delil.
SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan nedenlerle;
1. Mirasbırakanın [tarih] tarihli vasiyetnamesinin iptaline,
2. Bu talep kabul görmezse; keşif ve bilirkişi incelemesiyle terekenin ölüm günündeki değeri, tasarruf edilebilir kısım ve müvekkilin saklı payı belirlenerek vasiyetnameyle yapılan tasarrufun saklı payı ihlal eden kısmının tenkisine; davalının TMK m.564’teki tercihine göre tenkise tabi kısmın müvekkil adına tesciline veya karar günündeki değerinin davalıdan alınarak müvekkile ödenmesine,
3. Yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalıya yükletilmesine
karar verilmesini saygılarımla vekâleten arz ve talep ederim. [Tarih]
Davacı Vekili
Av. Veli Savun
İstanbul Barosu – 75235
EKLER: 1) Mirasçılık belgesi 2) Vasiyetname ve açılma tutanağı 3) Tapu kayıtları 4) Nüfus kayıt örneği 5) Vekâletname
🧮 Dilekçedeki Hesap: Saklı Pay Nasıl Bulunur?
Tenkis dilekçesinin çekirdeği, saklı payın zedelendiğinin gösterilmesidir. Hesap dört adımda kurulur ve yargılamada bilirkişi tarafından somutlaştırılır:
- Tereke değeri: Mirasbırakanın ölüm günündeki malvarlığı esas alınır (TMK m.507).
- İndirimler: Mirasbırakanın borçları, cenaze giderleri, terekenin mühürlenmesi ve yazımı giderleri ile birlikte yaşadığı ve baktığı kişilerin üç aylık geçim giderleri düşülür.
- Ekleme: TMK m.565’te sayılan sağlararası kazandırmalar (ör. serbestçe dönme hakkı saklı tutulan bağışlar, saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yapıldığı açık olan kazandırmalar) hesaba katılır.
- Oran: Mirasçının yasal payına TMK m.506’daki saklı pay oranı uygulanır.
| Saklı paylı mirasçı | Saklı pay (TMK m.506) |
|---|---|
| Altsoy (çocuk, torun) | Yasal miras payının yarısı |
| Ana ve baba (her biri) | Yasal miras payının dörtte biri |
| Sağ kalan eş (altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte) | Yasal miras payının tamamı |
| Sağ kalan eş (diğer hâller) | Yasal miras payının dörtte üçü |
| Kardeşler | Saklı payları yoktur (5650 s.K. ile kaldırıldı) |
Oranların uygulamalı anlatımı için miras payı ve saklı pay hesaplama rehberimize, birden çok kazandırma varsa sıralama için mirasta tenkiste sıralama yazımıza bakabilirsiniz.
🧭 Dilekçedeki Bölümler Neden Önemli?
Terditli talep. Vasiyetnamenin iptali kabul edilirse tasarruf tümüyle ortadan kalkar; reddedilirse mahkeme ikinci sıradaki tenkis talebini inceler. Talepler bu sırayla yazılmazsa mahkemenin hangi talebi önce inceleyeceği belirsizleşir.
Öğrenme tarihi. Bir yıllık süre öğrenmeyle başladığından, davacının saklı payın zedelendiğini hangi tarihte ve nasıl öğrendiği dilekçede açıkça gösterilir; vasiyetnamenin açılıp tebliğ edildiği tarih çoğu dosyada bu tarihin dayanağıdır.
Tercih hakkı ve değerleme günü. Bölünmesi değer kaybına yol açacak bir mal söz konusuysa davalı, malı elinde tutup tenkise tabi kısmın değerini ödemeyi seçebilir (TMK m.564). Yargıtay 7. Hukuk Dairesi’nin 2025/4842 E., 2026/3400 K. sayılı kararında bu tercih ve değerleme tarihi tartışması ele alınmıştır; karar incelemesi tenkiste değerleme tarihi ve tercih hakkı yazımızda yer alıyor.
Sağlıkta yapılan bağışlar. Vasiyetnamenin yanında mirasbırakanın sağlığında yaptığı bağışlar da varsa, bunların hangilerinin TMK m.565 kapsamında hesaba katılacağı ayrıca açıklanır; konu sağlığında yapılan bağışın tenkise tabi olması yazımızda incelenmiştir. Dosyanıza özgü değerlendirme ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
📎 Dilekçeye Eklenecek Belgeler
- Mirasçılık belgesi; alınmamışsa süreç için veraset ilamı / mirasçılık belgesi talep dilekçesi örneğimiz yol gösterir.
- Vasiyetname, açılma tutanağı ve tebliğ belgesi (öğrenme tarihini gösterdiği için önemlidir).
- Mirasbırakana ait ve vasiyete/bağışa konu taşınmazların tapu kayıtları; tapu dosyaları mahkemeden celp edilebilir.
- Tereke borçlarını gösteren kredi, icra veya vergi kayıtları.
- Sağlıkta yapılan bağışlar varsa tarih ve değerini gösteren belgeler.
- Vekil aracılığıyla açılıyorsa vekâletname.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Kardeşler tenkis davası açabilir mi?
Kardeşlerin saklı payı, 5650 sayılı Kanun’la TMK m.506’dan çıkarılmıştır. Bu nedenle mirasbırakanın kardeşleri, saklı pay ihlali gerekçesiyle tenkis davası açamaz; vasiyetnamenin iptali gibi başka hukuki yollar ayrıca değerlendirilir.
Bir yıllık süre geçtiyse ne olur?
TMK m.571’deki süreler hak düşürücü olduğundan, süre geçtikten sonra açılan tenkis davası reddedilir. Ancak tenkis iddiası, davalı konumundaki mirasçı tarafından def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir; muris muvazaası iddiası da bu sürelere bağlı değildir.
Tenkis davasında tapu mu verilir, para mı?
Sonuç, tasarrufun konusuna ve davalının tercihine göre değişir. Değer kaybı olmadan bölünemeyen bir mal söz konusuysa davalı, tenkise tabi kısmın değerini ödeyerek malı elinde tutmayı seçebilir; bu durumda tenkise tabi kısmın karar günündeki değerinin ödenmesine hükmedilir (TMK m.564).
Dava hangi şehirde açılır?
HMK m.11/1-a uyarınca ölüme bağlı tasarrufların tenkisine ilişkin davalarda mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir. Taşınmazın bulunduğu yer bu kuralı değiştirmez.
Bu dilekçe örneği genel bilgilendirme amacı taşır; her dosyada mirasçı yapısı, tereke, tasarrufların türü ve öğrenme tarihi farklıdır ve metin buna göre düzenlenir. Örnek kullanılarak yapılan başvuru ve taleplerden Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
