Bir ceza soruşturması veya kovuşturması sürerken verilen yurt dışına çıkamama yükümlülüğü, tutuklamaya göre daha hafif bir tedbir gibi görünse de yurt dışında ailesi, işi ya da eğitimi olan biri için hayatın büyük bölümünü askıya alabilir. Ceza Muhakemesi Kanunu, bu tedbirin sürekli değil geçici olduğunu kabul eder; şüpheli veya sanık, tedbirin kaldırılmasını, daha hafif bir yükümlülükle değiştirilmesini ya da belirli bir seyahat için geçici muafiyet tanınmasını her aşamada isteyebilir. Aşağıda adli kontrol kapsamındaki yurt dışı çıkış yasağının kaldırılması için hâkimliğe sunulan bir talep dilekçesinin örneği ve bölümlerinin işlevi yer alıyor.
⚖️ Yurt Dışı Çıkış Yasağı Neden ve Ne Kadar Süreyle Verilir?
CMK m.109/1’e göre adli kontrol, CMK m.100’deki tutuklama sebeplerinin varlığı hâlinde tutuklama yerine uygulanan bir koruma tedbiridir. Bu nedenle yurt dışı çıkış yasağı da kuvvetli suç şüphesini gösteren somut delillere ve kaçma ya da delilleri karartma gibi bir tedbir sebebine dayanmak zorundadır. Talep dilekçesi, bu ön şartların baştan yokluğunu veya zamanla ortadan kalktığını ortaya koymaya odaklanır.
| Konu | Kanuni dayanak | Dilekçedeki karşılığı |
|---|---|---|
| Kaldırma, değiştirme, geçici muafiyet | CMK m.110/2, m.111/1 | Kademeli talepler: kaldırma, olmadığı takdirde daha hafif yükümlülük veya belirli tarihler için izin |
| Periyodik değerlendirme | CMK m.110/4 (en geç dört ayda bir) | Son değerlendirme tarihi ve o tarihten beri değişen olgular |
| Azami süre | CMK m.110/A (ağır ceza dışı işlerde en çok iki yıl, zorunlu hâlde bir yıl uzatma; ağır ceza işlerinde üç yıl ve sınırlı uzatma) | Tedbirin başlangıç tarihi ve geçen süre |
| Ölçülülük | Anayasa m.13, m.20, m.23 | Yurt dışındaki aile, iş, eğitim veya sağlık bağları |
| Ret kararına itiraz | CMK m.111/2, m.268 (öğrenmeden itibaren iki hafta) | Sulh ceza hâkimliği kararında itiraz mercii asliye ceza mahkemesi hâkimidir (CMK m.268/3-b) |
Anayasa Mahkemesi, yurt dışına çıkış yasağı şeklindeki adli kontrolü belirli şartlarda özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı kapsamında incelemektedir. B. No: 2020/30559 sayılı, 03.10.2024 tarihli kararda, yurt dışında uzun süredir ailesiyle yaşayan ve çalışan kişi hakkında tedbirin devamına ilişkin kararlarda bu bağlara yönelik itirazların tartışılmadığı, ifadesi alındıktan sonra başka hangi delilin toplanacağının ve tedbirin soruşturmaya faydasının açıklanmadığı, alternatif tedbirlerin değerlendirilmediği belirtilerek Anayasa m.20’nin ihlal edildiğine karar verilmiştir. Kararda, tedbire karar verilirken kişinin yurt dışındaki ailevi, kişisel ve mesleki bağları ile isnat edilen suçun niteliği, delil durumu ve muhtemel cezanın birlikte değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Tedbirin genel çerçevesi için adli kontrol tedbirleri yazımıza, gerekçe yükümlülüğüne ilişkin benzer bir değerlendirme için konutu terk etmeme tedbirinde gerekçe yazımıza bakabilirsiniz.
🏛️ Talep Hangi Makama Yapılır?
Talebin muhatabı, dosyanın bulunduğu evreye göre değişir. Soruşturma evresinde adli kontrol kararı sulh ceza hâkimliği tarafından verildiğinden (CMK m.110/1), kaldırma talebi de sulh ceza hâkimliğine yöneltilir; hâkimlik karar vermeden önce Cumhuriyet savcısının görüşünü alır. Dilekçe soruşturmayı yürüten Cumhuriyet başsavcılığı aracılığıyla da sunulabilir. Kovuşturma evresinde, yani iddianame kabul edildikten sonra, talep davaya bakan mahkemeye yapılır (CMK m.110/3). Hüküm verilip dosya istinaf veya temyiz incelemesindeyken de tedbirin devamı tartışılabilir.
Kaldırma talebi ile itiraz farklı yollardır: talep, tedbiri veren makamdan yeni bir değerlendirme istenmesidir ve olgular değiştikçe yeniden yapılabilir; itiraz ise verilmiş bir karara karşı başvurulan kanun yoludur ve iki haftalık süreye tabidir. Tutuklama kararına karşı itiraz dilekçesinin yapısı için tutuklama kararına itiraz dilekçesi örneği yazımıza bakabilirsiniz. Vergi borcu nedeniyle konulan çıkış yasağı ise ceza muhakemesindeki adli kontrolden farklı bir rejime tabidir; ayrıntısı vergi borcu ve yurt dışı çıkış yasağı yazımızdadır.
📄 Yurt Dışı Çıkış Yasağı Kaldırma Dilekçesi Örneği
Köşeli parantez içindeki alanlar dosyaya göre doldurulur; vekil bilgileri büromuza aittir. Örnek, ifadesi alınmış ve delilleri büyük ölçüde toplanmış bir soruşturmada, yurt dışında yerleşik ailesi ve işi bulunan şüpheli müdafii tarafından sulh ceza hâkimliğine sunulan kademeli bir talep üzerine kurulmuştur.
Büromuzun hazırladığı talep ve itiraz dilekçeleri; soruşturma dosyasındaki delil durumu, adli kontrol kararının ve önceki değerlendirmelerin gerekçeleri, yurt dışındaki ikamet, çalışma, eğitim veya tedavi belgeleri ve tedbirin başlangıç tarihi incelenerek, kaldırma yerine hangi hafif yükümlülüğün önerilebileceği de belirlendikten sonra yazılır. Bu nedenle dosyanız için hazırlanacak dilekçe, buradaki örnekten çok daha kapsamlı ve ayrıntılı olacaktır. Dosyanıza özel dilekçe ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
İSTANBUL ANADOLU [ ]. SULH CEZA HÂKİMLİĞİ’NE
Sunulmak üzere
İSTANBUL ANADOLU CUMHURİYET BAŞSAVCILIĞI’NA
SORUŞTURMA NO: [ ] DEĞİŞİK İŞ NO: [Adli kontrol kararının sayısı]
TALEPTE BULUNAN (ŞÜPHELİ): [Ad Soyad], T.C. No: [ ], [Türkiye’deki adres / yurt dışındaki adres]
MÜDAFİİ: Av. Veli Savun, İstanbul Barosu Sicil No: 75235
Ekşioğlu, Alya Life Residence, Fikirtepe Mah. Barış Sk. No:1 K:3 D:50, Kadıköy / İstanbul
Tel: 0216 504 60 34 – E-posta: [email protected]
ŞÜPHELİYE İSNAT EDİLEN SUÇ: [Suç adı ve kanun maddesi]
TALEP KONUSU: Hâkimliğinizin [tarih] tarihli ve [Değişik İş No] sayılı kararıyla şüpheli hakkında uygulanan yurt dışına çıkamama şeklindeki adli kontrol yükümlülüğünün CMK m.110/2 ve m.111/1 uyarınca kaldırılması, olmadığı takdirde daha hafif bir yükümlülükle değiştirilmesi veya belirtilen tarihler için geçici muafiyet tanınması talebidir.
AÇIKLAMALAR
1. Şüpheli hakkında [Cumhuriyet Başsavcılığı]’nın [Soruşturma No] sayılı dosyasında [suç adı] isnadıyla soruşturma yürütülmekte olup Hâkimliğinizin [tarih] tarihli kararıyla CMK m.109/3-a uyarınca yurt dışına çıkamama yükümlülüğü uygulanmasına karar verilmiştir. Tedbir yaklaşık [ ] aydır devam etmektedir; son değerlendirme [tarih] tarihinde yapılmıştır.
2. Şüphelinin ifadesi [tarih] tarihinde alınmış, dosyadaki [banka kayıtları / HTS kayıtları / bilirkişi raporu] gibi deliller toplanmıştır. Şüphelinin etkileyebileceği, henüz toplanmamış bir delil bulunmadığı gibi, tedbirin soruşturmanın sağlıklı yürütülmesine sağladığı somut fayda da kararda gösterilmemiştir.
3. Şüpheli [ ] yıldır [ülke]’de [eşi ve çocuklarıyla / çalışarak / öğrenim görerek] yaşamakta olup [işyeri, iş sözleşmesi, oturum izni, okul kaydı] ekte sunulmuştur. Şüpheli soruşturmanın her aşamasında çağrılara uymuş, ifadeye kendiliğinden gelmiştir; Türkiye’de [tapu kaydı / aile bağları] bulunmaktadır. Bu olgular kaçma şüphesini gösteren somut bir durumun bulunmadığını ortaya koymaktadır.
4. Adli kontrol, CMK m.109/1 uyarınca ancak tutuklama sebeplerinin varlığı hâlinde uygulanabilen geçici bir tedbirdir. Anayasa Mahkemesi, yurt dışında yerleşik ailevi ve mesleki bağları bulunan kişi hakkında bu bağlar tartışılmadan, alternatif tedbirler değerlendirilmeden ve genel gerekçelerle sürdürülen yurt dışı çıkış yasağının özel hayata ve aile hayatına saygı hakkını ihlal ettiğine karar vermiştir (AYM, B. No: 2020/30559, 03.10.2024).
5. Hâkimliğiniz aksi kanaatte olsa dahi, şüphelinin [yurt dışındaki adresini bildirme / belirli aralıklarla konsolosluk veya kolluğa başvurma / güvence yatırma (CMK m.109/3-f)] gibi daha hafif bir yükümlülükle aynı amaca ulaşılabileceği; en azından [tarih aralığı] tarihleri arasında [sebep: iş sözleşmesinin yenilenmesi / tedavi / aile ziyareti] için geçici muafiyet tanınabileceği değerlendirilmelidir (CMK m.110/2).
HUKUKİ NEDENLER: Anayasa m.13, 20, 23; 5271 sayılı CMK m.100, 109, 110, 110/A, 111 ve ilgili mevzuat.
DELİLLER: Soruşturma dosyası, ifade tutanağı, yurt dışındaki ikamet, çalışma veya öğrenim belgeleri, aile kayıtları, [varsa sağlık raporu, seyahat ve konaklama belgeleri] ve her türlü yasal delil.
SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan nedenlerle;
1. Şüpheli hakkında uygulanan yurt dışına çıkamama şeklindeki adli kontrol yükümlülüğünün kaldırılmasına,
2. Bu talebimiz kabul görmediği takdirde, yükümlülüğün [önerilen hafif yükümlülük] şeklinde değiştirilmesine,
3. Bu talebimiz de kabul görmediği takdirde, şüphelinin [başlangıç tarihi] ile [bitiş tarihi] arasında yükümlülükten geçici olarak muaf tutulmasına
karar verilmesini saygılarımla arz ve talep ederim. [Tarih]
Şüpheli Müdafii
Av. Veli Savun
İstanbul Barosu – 75235
EKLER: 1) Vekâletname 2) Yurt dışı ikamet ve çalışma/öğrenim belgeleri (yeminli tercümeleriyle) 3) Aile kayıtları 4) [Varsa sağlık raporu, seyahat belgeleri]
🧭 Dilekçedeki Bölümler Neden Önemli?
Kararın sayısı ve tedbirin süresi. Değişik iş numarası ve kararın tarihi, talebin hangi karara yönelik olduğunu belirler. Tedbirin ne zamandan beri sürdüğünün ve son değerlendirmenin ne zaman yapıldığının yazılması, CMK m.110/4’teki dört aylık değerlendirme ve CMK m.110/A’daki azami süreler bakımından denetimi kolaylaştırır.
Değişen olguların gösterilmesi. Aynı gerekçelerle tekrarlanan talepler çoğunlukla aynı gerekçelerle reddedilir. İfadenin alınması, delillerin toplanması, iddianamenin düzenlenmesi veya yurt dışındaki bir zorunluluğun ortaya çıkması gibi önceki karardan sonra değişen olguların ayrı ayrı yazılması, hâkimin yeni bir değerlendirme yapmasını gerektirir.
Kademeli talepler. CMK m.110/2, yükümlülüğün bütünüyle kaldırılmasının yanında değiştirilmesine veya geçici muafiyete de imkân tanır. Kaldırma talebinin yanında daha hafif bir alternatifin ve belirli tarihler için izin talebinin yer alması, hâkimin ölçülülük denetimini somut seçenekler üzerinden yapmasını sağlar. Tutuklama ve adli kontrol arasındaki ilişki için tutuklama ve tutuklamanın şartları yazımıza, yatırım dolandırıcılığı dosyalarındaki uygulama için yatırım dolandırıcılığında tutuklama ve adli kontrol yazımıza bakabilirsiniz.
Belgelerin tercümesi. Yurt dışı bağları gösteren belgelerin yeminli tercümeleriyle sunulması, hâkimin bu bağları kararında tartışabilmesi için önemlidir; yalnızca beyanla yetinilen durumlarda bu unsur genellikle kararda karşılık bulmaz. İtiraz süresinin hesabı için hukuki süre hesaplama aracımızdan yararlanabilirsiniz. Dosyanıza özgü değerlendirme ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
📎 Dilekçeye Eklenecek Belgeler
- Adli kontrol kararının ve varsa devam kararlarının örneği.
- Yurt dışındaki ikamet izni, oturum kartı veya adres kaydı.
- İş sözleşmesi, işyeri kayıtları ya da okul kaydı (yeminli tercümeleriyle).
- Eş ve çocuklara ilişkin nüfus veya aile kayıtları.
- Geçici muafiyet isteniyorsa seyahatin sebebini ve tarihlerini gösteren belgeler (sağlık raporu, davet, randevu).
- Müdafi aracılığıyla sunuluyorsa vekâletname.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Kaldırma talebine ne kadar sürede karar verilir?
CMK m.111/1’e göre hâkim veya mahkeme, Cumhuriyet savcısının görüşünü aldıktan sonra talep hakkında beş gün içinde karar verebilir. Uygulamada süre, savcılık görüşünün gelme hızına ve dosyanın bulunduğu yere göre değişebilir.
Talep reddedilirse ne olur?
Adli kontrole ilişkin kararlara itiraz edilebilir (CMK m.111/2). İtiraz, kararın öğrenildiği günden itibaren iki hafta içinde kararı veren mercie yapılır; sulh ceza hâkimliğinin adli kontrol kararlarına karşı itirazı yargı çevresindeki asliye ceza mahkemesi hâkimi inceler (CMK m.268). Olgular değiştiğinde ise yeni bir kaldırma talebi de yapılabilir.
Yurt dışı çıkış yasağı süresiz devam edebilir mi?
Hayır. CMK m.110/4 uyarınca tedbirin devamı en geç dört aylık aralıklarla değerlendirilir. CMK m.110/A ise ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde adli kontrol süresini en çok iki yıl (zorunlu hâllerde bir yıl uzatma), ağır ceza işlerinde ise üç yıl ve kanunda sayılan sınırlar içinde uzatma ile sınırlar; çocuklar bakımından bu süreler yarı oranında uygulanır.
Tek bir seyahat için izin istenebilir mi?
CMK m.110/2, hâkime şüpheliyi yükümlülüklerden bazılarına uymaktan geçici olarak muaf tutma yetkisi verir. Bu nedenle tedbirin bütünüyle kaldırılması yerine, belirli bir tarih aralığı ve belgelenmiş bir sebep için geçici muafiyet de talep edilebilir.
Adli kontrolde geçen süre cezadan düşülür mü?
CMK m.109/6’ya göre adli kontrol altında geçen süre kural olarak cezadan mahsup edilmez. Yurt dışına çıkamama yükümlülüğü de bu kural kapsamındadır; konutu terk etmeme yükümlülüğü ise kanunda öngörülen oranda mahsuba konu olur.
Bu dilekçe örneği genel bilgilendirme amacı taşır; her dosyada isnat edilen suç, delil durumu, dosyanın evresi ve yurt dışı bağları farklıdır ve metin buna göre düzenlenir. Örnek kullanılarak yapılan başvuru ve taleplerden Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
