İstinaf Süresi Tefhimden Başlar mı? – AYM 2023/24183
Duruşma salonunda yalnızca hüküm fıkrası okunur, gerekçe ise haftalar sonra yazılır. Peki kanun yoluna başvuru süresi hangi andan itibaren işler: sanığın yüzüne karşı okunan kısa karardan mı, yoksa gerekçeli kararın eline ulaştığı günden mi? Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, 22.07.2026 tarihli ve 2023/24183 başvuru numaralı kararıyla, gerekçesi bildirilmeden yalnızca tefhim edilen bir hükme karşı istinaf süresinin tefhimden başlatılarak başvurunun süre yönünden reddedilmesini mahkemeye erişim hakkının ihlali saymıştır.
Karar, 7499 sayılı Kanun’la yapılan değişiklikten önceki dönemde verilmiş ceza hükümleri bakımından önem taşır. Kanun metni bugün “gerekçeli tebliğ” esasına geçmiş olsa da, eski düzende süre aşımı gerekçesiyle kapısı kapanan dosyalar Anayasa Mahkemesi önüne gelmeye devam etmektedir.
📅 Bir dosyanın takvimi: tefhim, dilekçe, tebliğ
Uyuşmazlığın özü tarihlerin sırasında saklıdır. Cumhuriyet başsavcılığı, yurt dışından hava yoluyla gelen başvurucunun sırt çantasında ve valizlerinde toplam brüt 650 gram işlenmemiş külçe altın bulunduğu gerekçesiyle 11.11.2020 tarihli iddianameyi düzenlemiştir. Dört celse süren yargılamanın sonunda asliye ceza mahkemesi 11.02.2022 tarihinde mahkûmiyet kararı vermiş; hapis cezasını TCK m.51 uyarınca ertelemiş, suça konu eşyanın müsaderesine hükmetmiştir.
Kararda dikkat çeken ayrıntı şudur: gerekçeli kararın hüküm kısmında, sanık müdafiine tefhim tarihinden itibaren 7 gün içinde istinaf yolunun açık olduğu yazılmıştır. Oysa gerekçeli karar müdafiye ancak 16.04.2022’de tebliğ edilmiştir.
Müdafi istinaf dilekçesini 01.03.2022’de, yani tefhimden yaklaşık üç hafta sonra ama gerekçeli kararın tebliğinden önce vermiştir. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Ceza Dairesi 12.01.2023 tarihinde, yasal yedi günlük sürenin geçtiği gerekçesiyle istinaf başvurusunu reddetmiştir. Bu karara yapılan itirazı İstanbul BAM 15. Ceza Dairesi 08.02.2023’te reddetmiş; başvurucu kararı 16.02.2023’te öğrenmiş ve 20.03.2023’te bireysel başvuruda bulunmuştur.
Başka bir anlatımla istinaf mercii, dilekçeyi gerekçeli karar henüz ortada yokken bile “geç” saymıştır. Başvurucu da tam bu noktadan, yani gerekçeli karar tebliğ edilmeden sürenin tefhimle başlatılmasından yakınmıştır.
🏛️ Arka plan: CMK m.273’e ilişkin iptal kararı
Bölüm kararı, Anayasa Mahkemesinin daha önce verdiği bir norm denetimi kararına dayanmaktadır. Mahkeme, 26.07.2023 tarihli ve E.2022/144, K.2023/137 sayılı kararıyla 5271 sayılı CMK’nın 273. maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesindeki, istinaf isteminin “hükmün açıklanmasından itibaren” yapılacağını öngören kuralı incelemiş ve iptal etmiştir.
İptal gerekçesi bireysel başvuru kararında şöyle özetlenmektedir: hükmün gerekçesiyle birlikte açıklanmadığı, yalnızca hüküm sonucunun tefhim edildiği durumlarda süreyi tefhimden başlatan ve tarafı önce süre tutum dilekçesi, gerekçeli kararın tebliğinden sonra ise istinaf nedenlerini bildiren ikinci bir dilekçe vermeye zorlayan kural, ulaşılmak istenen amaç bakımından zorunlu değildir; mahkemeye erişim hakkına gereksiz bir sınırlama getirir.
Norm kararına göre süre tefhimden başlatılacaksa, tefhim edilen kararın hüküm kısmına dayanak oluşturan hukuki gerekçenin de taraflara bildirilmiş olması gerekir. Çünkü istinaf sebepleri yalnızca hükmün sonucuyla değil gerekçesiyle de ilgili olabilir; hükmün maddi ve hukuki temelini oluşturan gerekçe, ceza yargılamasının esaslı belgelerindendir.
🔍 AYM’nin ölçütü: gerekçesi bilinmeyen hüküm
Bölüm, mahkemeye erişim hakkına ilişkin genel ilkeleri Genel Kurulun 08.03.2023 tarihli ve 2019/42687 başvuru numaralı kararına bağlamıştır. Benzer iddiayı medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin yargılamalar yönünden inceleyen İkinci Bölümün 22.11.2023 tarihli ve 2021/26038 başvuru numaralı kararına da atıf yapılmıştır. Bu kararda benimsenen ilke nettir: gerekçesi açıklanmamış bir hüküm tefhim edilmiş sayılmaz; gerekçeli karar tebliğ ya da tefhim edilmeden kanun yoluna başvuru süresi başlamaz.
Somut olaya uygulandığında sonuç şudur. Başvurucu kısa kararın tefhimiyle birlikte kararın gerekçesini öğrenememiştir; gerekçeli karar müdafiye 16.04.2022’de tebliğ edilmiştir. Karar gerekçesini öğrenemeyen kişiden kısa kararın tefhiminden itibaren istinaf yoluna başvurmasını beklemek Mahkemeye göre öngörülemez bir yorumdur ve başvurucuya hedeflenen meşru amaçla orantısız bir külfet yükler.
Kararın değerlendirme kısmı kısa olmakla birlikte iki unsuru birlikte tartmaktadır: yorumun öngörülebilirliği ve külfetin orantılılığı. Süre kurallarının hukuki güvenlik için gerekli olduğu tartışmasızdır; ancak sürenin başlangıç anını, tarafın hükmü anlamlı biçimde eleştirebileceği bilgiye henüz sahip olmadığı bir tarihe çekmek, kuralı amacını aşan bir engele dönüştürmektedir.
Mahkemeye erişim hakkının farklı bir görünümü için serideki ıslahla artan talepte zamanaşımı kararı, gerekçe yükümlülüğünün kapsamı için ise işçilik alacağında gerekçeli karar hakkı kararı karşılaştırmalı olarak okunabilir.
🧾 Hüküm ve giderim
Anayasa Mahkemesi, Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine oy birliğiyle karar vermiştir. Mahkemeye erişim yönünden ihlal bulunduğundan, adil yargılanma hakkına ilişkin diğer şikâyetler ile mülkiyet hakkına ilişkin şikâyet ayrıca incelenmemiştir.
Başvurucu ihlalin tespiti ve yeniden yargılama talep etmiştir. Mahkeme, ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar ve zorunluluk bulunduğunu belirterek kararın bir örneğinin Gaziosmanpaşa 1. Asliye Ceza Mahkemesine (E.2020/1392, K.2022/224) gönderilmesine hükmetmiştir. 6216 sayılı Kanun’un 50. ve 66. maddeleri uyarınca bu mahkemenin görevi, yeniden yargılama işlemlerini başlatıp ihlal kararındaki ilkelere uygun biçimde yeni bir karar vermektir.
Ayrıca 1.480,40 TL harç ve 40.000 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 41.480,40 TL yargılama giderinin başvurucuya ödenmesine karar verilmiştir. Başvurucunun talebi ihlalin tespiti ve yeniden yargılamayla sınırlı olduğundan, hükümde tazminata ilişkin bir bent yer almamaktadır.
🆕 Bugünkü CMK m.273 ve geçiş dönemi dosyaları
Kararın 18. paragrafı mevzuattaki değişikliği de kayda geçirmektedir. Olay tarihinde CMK m.273 uyarınca istinaf talebi hükmün açıklanmasından itibaren yedi gün içinde yapılmaktaydı. 7499 sayılı Kanun’la yapılan ve 01.06.2024 tarihinde yürürlüğe giren değişiklikle bu ibare “hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta” şeklinde değiştirilmiştir.
Yürürlükteki metne göre CMK m.273/1, istinaf isteminin hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde, hükmü veren mahkemeye dilekçe verilmesi veya zabıt kâtibine beyanda bulunulması suretiyle yapılacağını düzenlemektedir. Aynı değişiklikle maddenin ikinci fıkrası da yürürlükten kaldırılmıştır. Böylece sürenin başlangıcı artık tartışma konusu olmaktan büyük ölçüde çıkmıştır.
Kararın bugünkü değeri, değişiklik öncesinde tefhim edilmiş hükümlerde ortaya çıkar. O dönemde hükmün son kısmına “tefhimden itibaren 7 gün” yazılmış, istinaf başvurusu da bu gerekçeyle süreden reddedilmiş dosyalarda Anayasa Mahkemesi, gerekçeli karar tebliğ edilmeden sürenin başlamayacağı ilkesini uygulamaktadır. Somut olayda dilekçenin gerekçeli karar tebliğ edilmeden önce verilmiş olması, sonucun ne kadar açık olduğunu da göstermektedir.
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
İletişim bilgilerine iletişim sayfasından ulaşılabilir; serideki diğer kararlar Emsal Kararlar bölümünde yer almaktadır.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Tefhim ile tebliğ arasındaki fark bu kararda neden belirleyici oldu?
Tefhim, hükmün duruşmada taraflara okunarak bildirilmesidir; tebliğ ise gerekçeli kararın resmî usulle taraflara ulaştırılmasıdır. Bu dosyada tefhimde yalnızca hüküm sonucu açıklanmış, gerekçe iki ay sonra tebliğ edilmiştir. AYM’ye göre gerekçesi bilinmeyen hüküm tefhim edilmiş sayılmadığından, sürenin tefhimden başlatılması öngörülemez bir yorumdur.
Kararda hükmün altına yanlış süre yazılmış olması sonucu değiştirir mi?
Kararda, gerekçeli kararın hüküm kısmında tefhimden itibaren 7 günlük sürenin gösterildiği belirtilmektedir. Ancak AYM’nin değerlendirmesi bu yazımın doğruluğuna değil, gerekçesi bildirilmemiş bir hükme karşı sürenin başlatılıp başlatılamayacağına odaklanmıştır. Belirleyici olan, başvurucunun gerekçeyi öğrenme imkânı bulmadan süre aşımı yaptırımıyla karşılaşmasıdır.
Bu ihlal kararı mahkûmiyeti ortadan kaldırır mı?
Hayır, AYM mahkûmiyetin esası hakkında bir değerlendirme yapmamıştır. Karar, ilk derece mahkemesine yeniden yargılama yapılmak üzere gönderilmiştir. Yeniden yargılama, ihlalin nedeni olan istinaf yolunun kapanması sorununu gidermeye yöneliktir; mahkûmiyetin sonucu bu süreçte ve istinaf incelemesinde belirlenecektir.
Bugün verilen ceza hükümlerinde istinaf süresi nasıl işler?
01.06.2024’ten itibaren yürürlükte olan CMK m.273/1’e göre istinaf süresi, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki haftadır. Tutuklu sanıklar bakımından CMK m.263 hükmü saklı tutulmuştur. Bu karar, esas olarak değişiklikten önce tefhim edilmiş hükümlere ilişkin uyuşmazlıklarda yol gösterici niteliktedir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; karar özeti Anayasa Mahkemesinin 2023/24183 numaralı bireysel başvuru kararının yayımlanmış metninden aktarılmıştır. Bireysel başvuruda kabul edilebilirlik ve süre şartları her dosyada ayrıca değerlendirilir. Yazı kullanılarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
