Nişanlıyla Telefon Görüşme Hakkı – AYM 2020/33016

Ceza infaz kurumundaki bir hükümlünün telefonla kimi arayabileceği, ilk bakışta tamamen idari bir liste meselesi gibi görünür: eş, hısımlar, vasi. Listede yer almayan biri için talep geldiğinde idarenin “mevzuatta yok” demesi yeterli midir? Hele iki taraf da ayrı cezaevlerinde bulunuyor, yüz yüze görüşme imkânı hiç yoksa ve aradaki tek bağ yıllardır süren mektuplaşmaysa? Anayasa Mahkemesi bu soruyu, cezaevine girmeden önce nişanlanmış bir hükümlünün başvurusu üzerine yanıtladı.

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm, 16.09.2025 tarihli ve 2020/33016 başvuru numaralı kararıyla (Resmî Gazete: 10.02.2026, sayı 33164), hükümlünün başka bir ceza infaz kurumunda bulunan nişanlısıyla telefonla görüşme talebinin, somut koşullar tartışılmadan ve ilgisiz bir disiplin hükmüne dayanılarak reddedilmesinin özel hayata saygı hakkını (Anayasa m.20) ve haberleşme hürriyetini (Anayasa m.22) ihlal ettiğine oybirliğiyle karar verdi.

📮 Talep: iki cezaevi arasında otuz üç ay süren mektuplaşma

Karar metnine göre başvurucu, ceza infaz kurumuna girmeden önce nişanlanmış, 14.08.2017’de tutuklanmıştır. Başvuru tarihinde Söke T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda hükümlü olarak bulunan başvurucunun nişanlısı da başka bir ceza infaz kurumunda tutulmaktadır. Başvurucu 28.04.2020 tarihli dilekçesinde, tutulduğu tarihten beri nişanlısıyla yalnızca mektupla haberleşebildiğini ve otuz üç aydır onunla konuşamadığını belirterek telefon görüşmesi talep etmiştir.

Sürecin ilerleyişi şöyle özetlenebilir:

📜 Telefon hakkını düzenleyen kurallar

Kararda dayanılan mevzuat, sorunun neden idari takdire bırakıldığını açıkça gösteriyor:

• 5275 sayılı Kanun m.66/1: Kapalı ceza infaz kurumlarındaki hükümlüler, Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikte belirlenen esas ve usullere göre idarenin kontrolündeki ücretli telefonlarla görüşme yapabilir; görüşme dinlenir ve kayda alınır; bu hak tehlikeli hâldeki ve örgüt mensubu hükümlüler bakımından kısıtlanabilir.
• İnfaz Yönetmeliği m.74/1: Kapalı kurumlardaki hükümlüler, belgelendirmeleri koşuluyla eşi, kan ve kayın hısımları ve vasisiyle telefon görüşmesi yapabilir. Nişanlı listede yoktur.
• 5275 sayılı Kanun m.83/1: Ziyaret bakımından eş ve hısımların yanı sıra hükümlünün kuruma kabulünde bildirdiği en fazla üç kişi de ziyaretçi olabilir. Yani nişanlı, kural olarak açık görüşe gelebilecek kişilerden biri olarak bildirilebilir.
• 5275 sayılı Kanun m.42/2-(f): Bildirilen numara üzerinden ya da teknik müdahaleyle yönlendirme yaparak görüşme hakkı olmayan kişilerle konuşmak, haberleşme araçlarından yoksun bırakma cezasını gerektirir.

Anayasa Mahkemesi, kısıtlamanın m.66/1 ve Yönetmelik m.74/1’e dayandığını, dolayısıyla kanunilik şartının karşılandığını; kamu düzeni, güvenlik ve suç işlenmesinin önlenmesi amaçlarına yönelik olduğu için meşru amaç bulunduğunu kabul etmiştir. Uyuşmazlık, ölçülülük aşamasında düğümlenmiştir.

💍 Nişanlılık aile hayatı mı, özel hayat mı?

Kararın en öğretici bölümlerinden biri uygulanabilirlik incelemesidir. Başvurucu aile hayatına saygı hakkının da ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Mahkeme bu iddiayı iki adımda değerlendirmiştir:

Mahkeme bu değerlendirmede, AİHM’in nişanlılık ilişkisini özel hayat kapsamında gören kabul edilemezlik kararlarına (B. No: 15817/89 ve 1289/09) da atıf yapmıştır. Sonuçta başvuru aile hayatı değil, özel hayat ve haberleşme hürriyeti ekseninde incelenmiştir.

⚖️ Ölçülülük incelemesi ve ihlal gerekçesi

Anayasa Mahkemesi önce genel ilkeyi ortaya koymuştur: Hükümlüler, mahkûmiyete bağlı özgürlükten yoksunluk dışında temel hakların tamamına sahiptir; ancak cezaevi düzeninin kaçınılmaz gerekleri nedeniyle idarenin takdir alanı geniştir. Diğer haberleşme yolları kullanılabiliyor ve yeterliyse Anayasa’nın 22. maddesi, hükümlüye telefonla görüşmeyi güvence altına alan bir hüküm olarak yorumlanamaz. Nişanlıyla telefon görüşmesi hakkı da kural olarak mevcut değildir.

Bununla birlikte Mahkeme, hükümlünün avukatıyla telefon görüşmesine ilişkin önceki kararlarındaki yaklaşımı bu olaya taşımıştır: Mevzuatta açık bir hak bulunmasa bile, bireysel yarar ile kamu yararı arasında makul bir dengeleme yapılarak hükümlünün öznel durumu gözetilmeli ve belli bir esneklik sağlanmalıdır. Özellikle diğer iletişim araçlarının yetersiz kaldığı ya da nişanlıların her ikisinin de mahpus olduğu durumlarda, idarenin iletişimi sağlayacak biçimde davranmasının önemi artar.

Somut olayda ihlal sonucuna götüren tespitler şunlardır:

• Her iki taraf da ceza infaz kurumunda bulunduğundan yüz yüze görüşme imkânı yoktur; m.83’teki ziyaret yolu fiilen kapalıdır.
• Mektupla iletişim kısa sayılamayacak bir süredir devam etmektedir; nişanlılık ilişkisinin niteliği gözetildiğinde yalnızca mektup yeterli bir haberleşme aracı sayılmamıştır.
• Başvurucu, nikâh ve nakil taleplerine cevap verilmediğini ve bu öznel koşulları yargı mercileri önünde açıkça dile getirmiştir.
• Yargı mercileri ise yalnızca m.42/2-(f) bendini tekrarlamıştır. Oysa bu bent, görüşme hakkı olmayan kişilerle yapılan görüşmeye bağlanan disiplin yaptırımına ilişkindir ve başvurucunun talebiyle doğrudan ilgisi yoktur.
• Kararlarda nişanlılık durumuna dair hiçbir değerlendirme yapılmamış; talebin reddinin kamu düzeni ve kurum güvenliği bakımından neden gerekli olduğu açıklanmamıştır.

Bu nedenlerle Mahkeme, yargı mercilerinin gerekçelerinin müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun ve ölçülü olduğunu ortaya koyamadığı sonucuna varmıştır.

💰 Giderim: neden yeniden yargılama yerine tazminat?

Anayasa Mahkemesi ihlal tespit ettiği başvurularda çoğu zaman dosyayı yeniden yargılama için ilgili mahkemeye gönderir. Bu kararda farklı bir yol izlenmiştir. Başvurucu bireysel başvurudan sonra, 15.11.2023’te evlenmiştir. Artık eşiyle telefonla görüşme hakkı Yönetmelik kapsamında bulunduğundan, ihlalin sonuçlarını gidermek için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar kalmadığı değerlendirilmiştir.

Bunun yerine, 60.000 TL manevi tazminat talebinin kısmen kabulüyle başvurucuya net 34.000 TL manevi tazminat ödenmesine, diğer tazminat taleplerinin reddine karar verilmiştir. Karar bilgi için Söke İnfaz Hâkimliğine (E.2020/1030, K.2020/1284), Söke 1. Ağır Ceza Mahkemesine (2020/1006 D.İş) ve Adalet Bakanlığına gönderilmiştir. Başvurucunun adli yardım talebi de kabul edilmiştir.

🧩 Karardan çıkan ölçütler

Karar, “nişanlıyla telefon hakkı vardır” demiyor; bu nokta doğru okunmalıdır. Anayasa Mahkemesi kural olarak böyle bir hakkın bulunmadığını ve idarenin takdirinin geniş olduğunu açıkça kabul ediyor. İhlal, sonucun kendisinden değil, sonuca giden gerekçenin yetersizliğinden doğuyor. Kararın ortaya koyduğu ölçütler şöyle sıralanabilir:

• Listede olmamak otomatik ret sebebi değildir: Mevzuatta sayılmayan bir kişiyle görüşme talebi, somut olayın öznel koşulları gözetilerek değerlendirilmelidir.
• Alternatif iletişim yollarının fiilen işleyip işlemediği önemlidir: Ziyaret imkânı ortadan kalkmış, iletişim uzun süredir yalnızca mektupla sürüyorsa, telefon talebinin reddi daha güçlü bir gerekçe gerektirir.
• Dayanılan hüküm talebe uygun olmalıdır: Disiplin yaptırımını düzenleyen bir bendin tekrar edilmesi, hak talebine cevap niteliği taşımaz.
• Temellendirme yükü başvurucudadır da: Mahkeme, talebin yeterli gerekçeyle karşılanması beklentisinin, hükümlünün öncelikle kendi koşullarını idari ve yargısal mercilere makul düzeyde açıklamasıyla doğduğunu vurgulamıştır. Bu dosyada nişanlılığın cezaevinden önce kurulduğu, sürenin uzunluğu, salgın dönemi ve nikâh-nakil taleplerinin yanıtsız kalması açıkça anlatılmıştır.

Ceza infaz kurumlarındaki haberleşme kısıtlamalarına ilişkin farklı bir açı, kapalı görüşlerin dinlenip kaydedilmesidir; bu konu serideki kapalı görüşün dinlenmesine ilişkin AYM kararında ele alınmıştır. Hükümlülerin kişisel verilerle bağlantılı hak arayışı için ise hükümlünün dava ehliyetine ilişkin karar incelenebilir.

Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında, serideki diğer kararlar ise Emsal Kararlar bölümünde yer almaktadır.

❓ Sık sorulan sorular