SPK Cezası ve Davacının Ölümü – Danıştay 13. D 2024/3483
Sermaye Piyasası Kurulunun verdiği bir idari para cezasına karşı açılan dava yıllarca sürebilir. İlk derece mahkemesi ve bölge idare mahkemesi davayı reddeder, dosya Danıştaya gelir; tam bu aşamada davacı hayatını kaybeder. Geride iki soru kalır: Ödenmemiş bir idari para cezası mirasçılara geçer mi, ve mirasçılar babalarının ya da eşlerinin başlattığı iptal davasını sürdürebilir mi? Danıştay 13. Dairesi, halka açık bir yatırım holdinginin yönetim kurulu üyesine verilen ceza üzerinden bu iki soruyu birlikte cevaplamıştır.
Danıştay 13. Dairesi, 24.09.2024 tarihli ve E.2021/1028, K.2024/3483 sayılı kararıyla, temyiz aşamasında ölen davacı hakkındaki idari para cezasının terekeye intikal etmeyeceğini, cezanın davacının sağlığında ödenmemiş olması nedeniyle davanın yalnız öleni ilgilendirdiğini kabul etmiş ve 2577 sayılı Kanun’un 26. maddesinin ikinci fıkrası kapsamında değerlendirme yapılmak üzere bölge idare mahkemesi kararını oy birliğiyle bozmuştur. Karar kesin olarak verilmiştir.
🏢 Holding zararı ve yönetim kuruluna verilen görev
Uyuşmazlığın kökü, payları borsada işlem gören Kervansaray adlı şirketin bağlı ortaklıklarının zarara uğratılmasına dayanır. Sermaye Piyasası Kurulu, verdiği bir kararın (A) ve (H) kısımlarında, bu zararın tazmin edilmesi amacıyla halka açık şirketin yönetim kuruluna bazı yükümlülükler yüklemiştir.
Kurul’a göre bu yükümlülükler şirketin yönetim kurulu üyelerince yerine getirilmemiştir. Bunun üzerine yönetim kurulu üyelerinden biri olan davacıya, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 103. maddesi uyarınca 338.088,00 TL idari para cezası verilmiştir. Kanun’un 103. maddesinin birinci fıkrası, Kanuna dayanılarak yapılan düzenlemelere ve Kurulca alınan genel ve özel nitelikteki kararlara aykırı hareket eden kişilere idari para cezası verilmesini öngören genel hükümdür.
Davacı, Kurul kararının kendisine ceza verilen kısmının iptali istemiyle idare mahkemesinde dava açmıştır. Karar metninde davacının kimliği, şirketteki görev süresi ve diğer yönetim kurulu üyelerine ilişkin bilgi yer almamaktadır; davacının tazmin yükümlülüklerinin yerine getirilmemesindeki rolüne dair ayrıntılı bir tartışma da Danıştay kararında yapılmamıştır.
⚖️ İdare mahkemesi ve bölge idare mahkemesi
İdare mahkemesi, davacının Kurul kararına aykırı hareket edilmesinde yönetim kurulu üyesi olmasından kaynaklanan sorumluluğunun bulunduğu sonucuna varmış; 338.088,00 TL idari para cezasını hukuka uygun bularak davayı reddetmiştir.
Bölge idare mahkemesi, ilk derece kararının usul ve hukuka uygun olduğunu, davacının iddialarının kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte olmadığını belirterek istinaf başvurusunu 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun (İYUK) 45. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca reddetmiştir.
Davacı bu karara karşı temyiz yoluna başvurmuş; SPK ise bölge idare mahkemesi kararının hukuka uygun olduğunu savunmuştur. Danıştay Tetkik Hâkimi, temyiz isteminin kabulü ile kararın bozulması gerektiği görüşünü bildirmiştir.
🕯️ Temyiz sırasında gelen ölüm haberi
Dosyadaki tarihler kararın kilit noktasıdır:
- Davacı vekili, 04.01.2021 tarihinde kayda giren dilekçe ile temyiz isteminde bulunmuştur.
- Davacı, 10.04.2021 tarihinde, yani temyiz incelemesi sürerken vefat etmiştir.
- Danıştay, 10.06.2024 tarihli ara kararıyla idari para cezasının ödenip ödenmediğini sormuş; SPK cezanın ödenmediğini bildirmiştir.
Bu noktadan sonra Daire, uyuşmazlığın esasına, yani yönetim kurulu üyesinin tazmin yükümlülüğünü yerine getirmemekten sorumlu tutulup tutulamayacağına girmemiş; önce davanın akıbetini belirleyen usul sorusunu çözmüştür.
📜 İYUK m.26: kanun yolunda da uygulanır
İYUK’un 26. maddesinin birinci fıkrası, dava sırasında ölüm veya herhangi bir sebeple tarafların kişilik veya niteliğinde değişiklik olursa, davayı takip hakkı kendisine geçenin başvurmasına kadar dosyanın işlemden kaldırılmasını; ikinci fıkrası ise “Yalnız öleni ilgilendiren davalara ait dilekçeler iptal edilir.” kuralını içerir.
Madde metni “dava esnasında” ifadesini kullanır. Daire, kişilik veya nitelik değişikliğinin kanun yolu aşamasında da gerçekleşebileceğini vurgulayarak kuralın istinaf ve temyiz safhasını da kapsayacak biçimde anlaşılması gerektiğini belirtmiştir. Buna göre kanun yoluna başvuran taraf ölür, tüzel kişiliği sona erer, vesayet altına alınır veya tasfiyeye girerse, takip hakkı kendisine geçenin başvurusuna kadar dosya işlemden kaldırılır; yalnız öleni ilgilendiren davalarda ise dilekçe iptal edilir.
Daire bundan sonra dava türüne göre bir ayrım yapmıştır:
- Tam yargı davaları: Davacının ölümü hâlinde, takip hakkı kendisine geçen mirasçılar davayı takip iradesini ortaya koyana kadar dosya işlemden kaldırılır.
- İptal davaları – sonuç terekeye geçiyorsa: İptali istenen işlemin sonuçları terekeye intikal etmiş veya edecekse mirasçıların takip hakkı doğar; çünkü verilecek karar terekenin aktifini veya pasifini etkiler.
- İptal davaları – sonuç ölümle bitiyorsa: İşlemin sonuçları davacının ölümüyle ortadan kalkıyorsa takip hakkından söz edilemez; dosyanın işlemden kaldırılması yerine dava dilekçesinin iptaline karar verilir.
Daire bu ayrımı açıklarken doktrindeki bir esere de atıf yapmıştır.
🧾 Ceza terekeye geçer mi?
Ayrımın bu dosyadaki karşılığını bulmak için Daire, idari para cezasının terekeye intikal edip etmeyeceğini tartışmıştır. Dayanak hükümler şunlardır:
- Anayasa m.38/7: “Ceza sorumluluğu şahsidir.”
- 5237 sayılı TCK m.20/1: “Ceza sorumluluğu şahsidir. Kimse başkasının fiilinden dolayı sorumlu tutulamaz.”
- 4721 sayılı TMK m.599: Mirasçılar, mirasbırakanın ölümüyle mirası bir bütün olarak kazanır ve mirasbırakanın borçlarından kişisel olarak sorumlu olur.
Daire, Anayasa Mahkemesinin E.2019/1, K.2019/14 sayılı kararına atıfla, Anayasa’nın 38. maddesinin idari ve adli cezalar arasında ayrım yapmadığını, her iki ceza türünün de bu maddedeki ilkelere tabi olduğunu hatırlatmıştır. TMK m.599 uyarınca mirasçılar mirasbırakanın borçlarından yalnız mirasla geçen malvarlığıyla değil, tüm malvarlıklarıyla sorumludur. İdari para cezasının terekeye geçmesi, mirasbırakanın fiili nedeniyle mirasçıların cezalandırılması anlamına gelir ve cezaların şahsiliği ilkesine aykırı olur. Bu nedenle Daireye göre idari para cezaları terekeye intikal etmez.
Daire bu kurala önemli bir istisna da eklemiştir: İdari para cezası mirasbırakanın sağlığında tahsil edilmişse, cezanın hukuka aykırı olduğu iddiasıyla davayı takip etmekte mirasçıların hukuki menfaati bulunduğu kabul edilmelidir. Bu durumda iptal kararı, ödenen tutarın iadesi yoluyla terekenin aktifini etkileyebilecektir.
Dosyada SPK, ara karara verdiği cevapta cezanın ödenmediğini bildirmiştir. Daire buradan şu sonuca ulaşmıştır: Tahsili yalnız davacının şahsından mümkün olan cezanın iptali istemiyle açılan dava, davacının ölümüyle sonuçları ortadan kalkan ve terekeye intikal etmeyen bir işleme ilişkindir; dolayısıyla dava yalnız öleni ilgilendirmektedir.
🏛️ Bozma ve kararın sınırları
Daire, davacının temyiz istemini kabul etmiş ve davanın reddi yolundaki ilk derece kararına yönelik istinaf başvurusunu reddeden bölge idare mahkemesi kararını, İYUK m.49 uyarınca BOZMUŞTUR. Dosya, İYUK’un 26. maddesinin ikinci fıkrası kapsamında değerlendirme yapılarak yeniden karar verilmek üzere bölge idare mahkemesine gönderilmiştir. Karar 24.09.2024 tarihinde oy birliğiyle ve kesin olarak verilmiştir.
Kararın kapsamını doğru okumak için birkaç noktanın altını çizmek gerekir:
- Esasa ilişkin bir tespit yoktur: Daire, yönetim kurulu üyesinin SPK kararındaki tazmin yükümlülüklerini yerine getirmemekten sorumlu olup olmadığını incelememiştir. Bozmanın tek sebebi davacının ölümü ve cezanın ödenmemiş olmasıdır.
- Belirleyici olan ödeme durumudur: Ceza davacının sağlığında tahsil edilmiş olsaydı, Daireye göre mirasçıların davayı takipte hukuki menfaati bulunacaktı.
- Kural iptal davaları içindir: Tam yargı davalarında, örneğin bir yatırımcının idareden tazminat istediği davalarda, ölüm hâlinde mirasçıların takip iradesi beklenir.
Yönetim kurulu üyelerinin SPK cezalarındaki kişisel sorumluluğu, Danıştay’ın başka kararlarında da cezaların şahsiliği ilkesiyle birlikte ele alınmıştır. Yalnız yönetim kurulu üyeliğine dayanan objektif sorumlulukla ceza verilemeyeceği yönündeki değerlendirme için kusursuz SPK cezası kararına; şirkete verilen SPK cezasının yöneticiye hukuk davasıyla rücu edilmesi meselesi için SPK cezasının yöneticiye rücuu kararına bakılabilir. Bu dosyanın ayırt edici yönü, şahsilik ilkesinin cezanın verilip verilmemesinde değil, ceza sahibinin ölümünden sonra davanın kimin elinde ve nasıl sona ereceğinde uygulanmasıdır.
❓ Sorular ve cevaplar
Ödenmemiş SPK idari para cezası mirasçılardan istenebilir mi?
Ceza ölümden önce ödenmişse mirasçılar davaya devam edebilir mi?
İYUK m.26 yalnız ilk derece yargılamasında mı uygulanır?
Danıştay yönetim kurulu üyesinin cezayı hak edip etmediğine karar verdi mi?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında; sermaye piyasası ve SPK yaptırımlarına ilişkin diğer kararlar Emsal Kararlar sayfasında yer almaktadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Danıştay 13. Dairesinin Bedesten / mevzuat.adalet.gov.tr üzerinden yayımlanan bozma kararından derlenmiştir. Karar, temyiz aşamasında vefat eden davacı hakkında ödenmemiş bir idari para cezasına ilişkindir ve uyuşmazlığın esası hakkında değerlendirme içermez. Benzer bir dosyada sonuç; davanın iptal mi tam yargı mı olduğuna, cezanın ödenip ödenmediğine, ölümün hangi aşamada gerçekleştiğine ve bölge idare mahkemesinin yapacağı değerlendirmeye göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
