Hayvan Çiftliğinde Gelir Değeri – Yargıtay 2. HD 2026/8282

Boşanmanın ardından görülen katılma alacağı davalarında tartışma çoğunlukla bir tapu, bir araç ya da bir banka hesabı üzerinde döner. Erzincan’dan Yargıtay’a gelen dosyada ise tasfiyenin konusu canlı bir malvarlığıdır: eşlerden birinin evlenmeden önce kurduğu hayvan işletmesi. Mahkeme, mal rejiminin sona erdiği gün ahırda bulunan ve bir gün önce kesilen hayvanların tamamını edinilmiş mal saymış, değerini de piyasa fiyatı üzerinden belirlemiştir. Yargıtay bu iki adımın ikisini de yerinde bulmamıştır.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 17.09.2026 tarihli ve E.2025/6428, K.2026/8282 sayılı kararıyla, istinaf başvurusunu esastan reddeden bölge adliye mahkemesi kararını ortadan kaldırmış ve ilk derece mahkemesinin katılma alacağı hükmünü iki ayrı gerekçeyle oy birliğiyle bozmuştur.

🐄 Uyuşmazlığın çerçevesi

Dava, Erzincan 1. Aile Mahkemesinde katılma alacağı davası olarak görülmüştür (2018/890 E., 2024/333 K.). Taraflar arasında yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejimi geçerlidir. Bu rejimde, mal rejiminin tasfiyesinde her eş, diğer eşin edinilmiş mallarından kalan artık değerin yarısı üzerinde hak sahibidir; buna katılma alacağı denir.

Uyuşmazlığa konu malvarlığının merkezinde davalı erkeğe ait bir hayvan işletmesi bulunmaktadır. Karardan anlaşıldığı kadarıyla işletme, taraflar evlenmeden önce, 05.12.2001 tarihinde kurulmuştur. Mal rejiminin sona erdiği tarihte işletmede hayvanlar bulunmakta, ayrıca bu tarihten bir gün önce kesimi yapılan hayvanlar da tasfiye hesabına dahil edilmiştir.

Davalı erkek iki noktaya itiraz etmiştir:

Yargıtay bu iki itirazı ayrı başlıklar altında incelemiş ve her ikisini de bozma nedeni yapmıştır. Davalının diğer temyiz itirazları ise reddedilmiştir.

🏛️ Aile mahkemesi ve istinaf

Aile mahkemesi, mal rejiminin sona erdiği tarihte işletmede bulunan ve bir gün önce kesilen hayvanların tamamını edinilmiş mal olarak kabul etmiş, bu hayvanların belirlenen sürüm (rayiç) değerini esas alarak katılma alacağına hükmetmiştir.

Davalının istinaf başvurusu, … Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi tarafından (2024/779 E., 2025/1110 K.) esastan reddedilmiştir. Böylece ilk derece kararı istinaf denetiminden değişmeden geçmiştir.

Yargıtay’ın verdiği sonuç, bu nedenle iki katmanlıdır. Önce istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin bölge adliye mahkemesi kararı ortadan kaldırılmış, ardından temyiz olunan ilk derece mahkemesi kararı bozulmuş ve dosya kararı veren aile mahkemesine gönderilmiştir. Bozma kararının bir örneği de bölge adliye mahkemesine iletilecektir. Bozma sebebine göre yargılama giderlerine ilişkin temyiz itirazları şimdilik incelenmemiştir.

📋 Evlilikten önce kurulan işletme: kaç hayvan vardı?

Daire, birinci bozma nedenini TMK m.220’ye dayandırmıştır. Bu maddeye göre kanun gereğince kişisel mal sayılanlar arasında şunlar yer alır:

Somut olayda işletme evlenme tarihinden önce kurulmuştur. Evlenme tarihinde işletmede bulunan hayvanlar, mal rejiminin başlangıcında davalıya ait olduklarından kişisel mal niteliğindedir. Hayvan varlığı ise sabit değildir: hayvanlar zamanla satılır, kesilir, yerlerine yenileri doğar ya da satın alınır. Bu nedenle mal rejiminin sona erdiği gün ahırda bulunan hayvanların bir bölümü, evlilik başlangıcındaki kişisel hayvanların yerine geçen değer olabilir.

Daire’ye göre ilk derece mahkemesi bu ayrımı yapmamıştır. Evlenme tarihinde işletmede kaç hayvan olduğu belirlenmemiş, sona erme tarihinde mevcut ve bir gün önce kesilen hayvanların tamamı edinilmiş mal sayılmıştır. Mahkemenin, mal rejiminin başlangıcında (evlenme tarihi) işletmede kaç hayvan bulunduğunu ve kişisel mal yerine geçen değer olup olmadığını değerlendirmeden karar vermesi hatalı bulunmuştur.

Bu yaklaşım, ikame kavramının daha önce sitede incelenen kişisel mal bedeliyle alınan mal kararındaki uygulamasıyla aynı mantığa dayanır; fark, bu dosyada ikamenin bir taşınmaz satışı yerine sürekli yenilenen bir hayvan varlığı içinde aranacak olmasıdır.

🌾 Sürüm değeri mi, gelir değeri mi?

İkinci bozma nedeni, değerleme yöntemine ilişkindir. TMK m.232’ye göre mal rejiminin tasfiyesinde kural olarak malların sürüm değerleri esas alınır. Daire, bu kuralın istisnasının tarımsal işletmeler için gelir değerinin dikkate alınması olduğunu vurgulamıştır.

TMK m.233’e göre bir eşin malik olarak bizzat işletmeye devam ettiği veya sağ kalan eş ya da altsoyundan birinin kendisine bir bütün olarak özgülenmesini istemeye haklı olduğu bir tarımsal işletme için değer artışından alacağı pay ve katılma alacağı, bunların gelir değeri göz önünde tutularak hesaplanır. Aynı maddeye göre tarımsal işletmenin maliki veya mirasçıları, diğer eşe karşı ileri sürebilecekleri değer artış payının veya katılma alacağının işletmenin yalnız sürüm değeri üzerinden hesaplanmasını isteyebilir; değerlendirmeye ve işletmenin kazancından mirasçılara pay ödenmesine ilişkin miras hukuku hükümleri kıyasen uygulanır.

Peki bir hayvan işletmesi “tarımsal işletme” midir? Daire bu soruya 5488 sayılı Tarım Kanunu’nun 3/1-(i) bendiyle cevap vermiştir. Bu tanıma göre tarımsal işletme; üretim faktörlerini kullanarak bitkisel ve/veya hayvansal ve/veya su ürünlerinin üretimi için tarımsal faaliyet yapan ya da bu faaliyete ek olarak işleme, depolama, muhafaza ve pazarlamaya yönelik faaliyetlerde bulunan işletmedir. Daire, buradan açık bir sonuç çıkarmıştır: hayvansal işletmeler de tarımsal işletme niteliğindedir.

Dolayısıyla mahkemenin, hayvan işletmesinin tasfiyede gelir değeri üzerinden değerlendirilmesi gerektiğini göz ardı ederek hayvanların sürüm (rayiç) değeri üzerinden katılma alacağı belirlemesi hatalı bulunmuş ve bozmayı gerektirmiştir.

TMK m.233’ün amacı, çoğu zaman piyasa değeri yüksek ama getirisi sınırlı olan tarımsal işletmelerin, tasfiye borcunu ödemek için parçalanmasını ya da satılmasını önlemektir. İşletmeyi bizzat sürdüren eşin borcu, işletmenin ürettiği gelir esas alınarak belirlenir. Kanun koyucu bunun karşı eş aleyhine doğurabileceği sonuçları da gözetmiş, TMK m.234’te özel hâller gerektirdiğinde hesaplanan değerin uygun bir miktarda artırılabileceğini öngörmüştür; sağ kalan eşin geçim koşulları, tarımsal işletmenin alım değeri, işletme sahibi eşin yaptığı yatırımlar veya mali durumu bu özel hâllere örnek olarak sayılmıştır. Yargıtay kararında m.234’e ayrıca değinilmemiştir.

🧮 Bozmadan sonra hesap nasıl kurulacak?

Yargıtay kararı, yeniden yapılacak yargılamada iki ayrı sorunun cevaplanmasını gerektirmektedir. Karardaki gerekçeler esas alındığında araştırmanın genel hatları şöyle özetlenebilir:

Bu tür dosyalarda ispat önem kazanır. TMK m.222’ye göre belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden, bunu ispatla yükümlüdür; bir eşin bütün malları da aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal sayılır. Hayvan işletmelerinde kayıt sistemleri, küpe numaraları, işletme tescil kayıtları ve satış-kesim belgeleri gibi veriler, evlilik başlangıcındaki varlığın tespitinde değerlendirilebilecek kaynaklar arasında yer alır. Yargıtay kararında hangi delillerin kullanılacağı ayrıca sayılmamıştır.

Edinilmiş mal ile kişisel mal ayrımının farklı bir görünümü için kardeş adına alınan araç kararına da bakılabilir. Bu kararın ayırt edici yanı ise değerleme ölçüsünü, yani tarımsal işletmede gelir değeri istisnasını, hayvancılık işletmesi üzerinden açık biçimde uygulamasıdır.

💬 Sorular ve cevaplar

Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. Ulaşım bilgileri iletişim sayfasında; mal rejimi ve aile hukukuna ilişkin diğer kararlar Emsal Kararlar bölümünde yer almaktadır.