Yüksek hacimle işlem yapan bir yatırımcının hesabı, emirlerin hızına yetişemeyen bir sistem yüzünden birkaç salise eksi bakiyeye düşerse, ortaya çıkan satış “açığa satış” sayılır mı? Aracı kurum, yasaklı bir payda açığa satış tuşunun çalışmasının kendi hesap parametresindeki bir aksaklıktan kaynaklandığını yazılı olarak kabul etmişse, idari para cezasının muhatabı yine yatırımcı olabilir mi? Danıştay Onüçüncü Dairesi, Sermaye Piyasası Kurulunun bir bireysel yatırımcıya verdiği 1.921.326,00 TL’lik idari para cezasına karşı açılan davada bu soruların cevabını derece mahkemelerinin gerekçesi üzerinden vermiştir.
Danıştay 13. Dairesi, 20.02.2025 tarihli ve E.2024/2861, K.2025/861 sayılı kararıyla, davanın reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunu reddeden Bölge İdare Mahkemesi kararını kesin olarak ve oybirliğiyle onamıştır. Kararın merkezinde, açığa satış düzenlemelerinin yalnızca aracı kurumları değil yatırımcıları da bağladığı ve müşteri ile aracı kurumun her bir açığa satış bildiriminden “ayrı ayrı” sorumlu olduğu tespiti yer almaktadır.
- Şikâyetten incelemeye: Kurulun tespiti
- Aracı kurumun ve yatırımcının savunmaları
- İdare Mahkemesi, Bölge İdare Mahkemesi ve Danıştay
- İki ayrı yükümlülük: tevdi beyanı ve açığa satış bildirimi
- “Sehven” ve “sistem hatası” savunması neden sonuç vermedi?
- Cezanın tutarı ve iki kat artırım
- Kararın okunmasında dikkat edilecek noktalar
- Sorular ve cevaplar
🔍 Şikâyetten incelemeye: Kurulun tespiti
Süreç, payları borsada işlem gören bir sağlık hizmetleri şirketinin Sermaye Piyasası Kuruluna gönderdiği ve 20.09.2021 tarihinde kayda alınan yazıyla başlamıştır. Şirket, yatırımcılarından yoğun şikâyet geldiğini, şikâyetlerin ortak noktasının paylarının fiyatını baskılamaya yönelik işlemler olduğunu belirterek konunun denetlenmesini istemiştir.
Kurul, “Veri Raporlama” uygulamasından davacının 07.09.2021 ve 09.09.2021 tarihli işlem defteri kayıtlarını sorgulamış, 08.12.2021’de de aracı kurumdan ekstreleri ve çerçeve sözleşmeleri istemiştir. İnceleme sonunda, açığa satış yasağı kapsamındaki bu payda davacı hesabından açığa satış niteliğinde işlemler yapıldığı belirlenmiştir.
Tespitler iki kalemde toplanmıştır: Birincisi, iki gün boyunca hesapta bulunmayan payların satılmasıdır. İkincisi, 07.09.2021 günü saat 16:35:54’te doğrudan açığa satış emri olarak iletilen 25.000 adetlik emirdir. Bu ikinci emir, payda yasak bulunduğu için Borsa İstanbul tarafından kabul edilmemiş ve işleme dönüşmemiştir.
🗂️ Aracı kurumun ve yatırımcının savunmaları
Dosyanın dikkat çeken yanı, aracı kurumun Kurula verdiği savunmada aksaklığı kendi sistemine bağlamasıdır. Kararda aktarılan savunmaya göre aracı kurum nezdinde açığa satışa kapatılan paylarda yatırımcılar normalde emir gönderememektedir. Ancak davacının işlemlerinin özel olarak takip edilebilmesi için hesabına 12.11.2019 tarihinde bir parametre tanımlanmış, yatırımcının yasaklı payda açığa satış tuşuna basarak emir iletebilmesi bu parametre kaynaklı bir aksaklıktan doğmuştur. Parametre 08.12.2021’de hesaptan kaldırılmış, sorunun yalnız bu yatırımcı özelinde yaşandığı belirtilmiştir. Aracı kurum ayrıca açığa satış mevzuatı ve Kurul kararları hakkında yatırımcıya 27.04.2021 tarihinde ilave bir bildirim yapıldığını ve yatırımcının bu konularda bilgi sahibi olduğuna dair beyan verdiğini aktarmıştır.
Yatırımcı ise ilgili tarihlerde aynı payda toplam 8.848.334 lot adedinde, 58.971.625,00 TL hacimli işlem yaptığını, hacim çok büyük olduğu için sistemin lot miktarlarını emir gönderim hızından daha geç güncellediğini ve hesabın bu yüzden eksi bakiyeye düştüğünü savunmuştur. Ona göre satışlar bilinçli yapılmamış, 25.000 lotluk emir de açığa satış tuşuna yanlışlıkla basılması sonucu iletilmiştir; yatırımcı açığa satış kurallarını bildiğini de ayrıca belirtmiştir.
⚖️ İdare Mahkemesi, Bölge İdare Mahkemesi ve Danıştay
| Aşama | Sonuç ve gerekçe |
|---|---|
| Sermaye Piyasası Kurulu | Aracı kurumun ve davacının savunmaları yerinde görülmemiş; V-65 sayılı Tebliğ m.24 ve m.28’e aykırılık nedeniyle 1.921.326,00 TL idari para cezası. |
| İdare Mahkemesi | Davanın reddi. Pay, Kurul kararı kapsamında açığa satışa konu olabilecek paylar arasında değildir; tevdi beyanı yoktur; emirler açığa satış emri olarak iletilmemiştir. |
| Bölge İdare Mahkemesi | İstinaf başvurusunun reddi (2577 sayılı İYUK m.45/3). |
| Danıştay 13. Daire (E.2024/2861, K.2025/861) | Duruşma istemi İYUK m.17/2 uyarınca yerinde görülmemiş; m.49’daki bozma sebeplerinden hiçbiri bulunmadığından onama. 20.02.2025, kesin, oybirliği. |
Danıştay kendi başına ayrıntılı bir gerekçe kurmamış, temyiz nedenlerinin kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığını belirtmekle yetinmiştir. Kararın içeriği bu nedenle İdare Mahkemesinin gerekçesinden okunur.
🧩 İki ayrı yükümlülük: tevdi beyanı ve açığa satış bildirimi
İdare Mahkemesinin gerekçesi, aynı olaydan iki farklı aykırılık çıkarmaktadır. Kararda aktarıldığı şekliyle bu iki yükümlülük şöyledir:
- Tebliğ m.24 (tevdi beyanı): Satışı yapılan sermaye piyasası aracının tevdi edilebilecek durumda olduğuna ve takas tarihine kadar aracı kuruma iletileceğine ilişkin yazılı ya da faks, telefon, elektronik ortam gibi bir iletişim aracıyla verilmiş beyanın aracı kurum nezdinde bulunması gerekir. Dosyada böyle bir beyan yoktur.
- Tebliğ m.28 (açığa satış bildirimi): Aracı kurumların açığa satış işlemlerini Borsaya açığa satış emri olarak iletmesi gerekir. Hesapta olmayan payların satışı sıradan satış emri olarak iletilmiştir.
- Kurul kararı: İlgili pay, açığa satış işlemlerine konu olabilecek paylar arasında yer almamaktadır; dolayısıyla doğru bildirilmiş olsaydı da bu payda açığa satış yapılamazdı.
- Ortak sorumluluk: Tebliğ’in 28. maddesindeki “Müşteri ve aracı kurum, yapmakla yükümlü oldukları her bir açığa satış bildiriminden dolayı ayrı ayrı olarak Tebliğ hükümlerine aykırılıktan sorumludurlar.” hükmü, yükümlülüğün yalnızca aracı kuruma ait olmadığını gösterir.
Emrin hangi ekranda ve hangi tuşla iletileceğini aracı kurumun sistemi belirlese de İdare Mahkemesi, mevzuatın ve Kurulun açığa satış kararlarının aracı kurumların yanı sıra yatırımcıları da bağladığını açıkça belirtmiştir.
🖥️ “Sehven” ve “sistem hatası” savunması neden sonuç vermedi?
Davacı temyizde, 07.09.2021 tarihli alımda eksi bakiyeden pozitif bakiyeye geçişin 17 salise sürdüğünü ve yazılımsal aksaklığın aracı kurumun kusurundan kaynaklandığını ileri sürmüştür. Buna rağmen İdare Mahkemesi şu unsurları belirleyici saymıştır:
- Davacıya açığa satış mevzuatı ve Kurul kararları hakkında 27.04.2021’de ilave bildirim yapılmış, davacı bu konularda bilgi sahibi olduğunu beyan etmiştir.
- Davacının Kurula verdiği savunmada açığa satışın içeriğini, yükümlülüklerini ve ilgili Kurul kararlarını bildiğini kendisi ifade etmiştir.
- Tebliğ’in 28. maddesi, aracı kurumun sorumluluğunu yatırımcının sorumluluğunun yerine değil, onun yanına koymaktadır.
Mahkemenin yaklaşımında, aracı kurum hatası yatırımcının sorumluluğunu ortadan kaldıran bir sebep olarak değil, olayın arka planını açıklayan bir unsur olarak değerlendirilmiştir. Aksaklığın aracı kurum ile yatırımcı arasındaki özel hukuk ilişkisindeki sonucu ise bu davanın konusu değildir.
Benzer şekilde eksi bakiyeye düşen hesapların özel hukuk boyutu, eksi bakiyede süren işlemler yazısında farklı bir açıdan ele alınmıştır.
💰 Cezanın tutarı ve iki kat artırım
Cezanın dayanağı 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 103. ve 105. maddeleridir. 103. maddenin birinci fıkrası, Kanuna dayanılarak yapılan düzenlemelere ve Kurulca alınan genel ve özel nitelikteki kararlara aykırı hareket edenlere idari para cezası verileceğini düzenler. 105. maddenin ikinci fıkrası ise Kanunda tanımlanan kabahatlerden birinin idari yaptırım kararı verilinceye kadar birden çok işlenmesi hâlinde bir idari para cezası verileceğini ve bu cezanın iki kat artırılacağını öngörür.
Kurul, kararda belirtildiği üzere 2021 yılı için belirlenen üst limit olan 640.442,00 TL’yi esas almış ve bu tutarı iki kat artırarak toplam 1.921.326,00 TL’ye ulaşmıştır; başka bir ifadeyle ceza, temel tutarın üç katına karşılık gelmektedir. Davacı temyizde, birden çok işlendiği gerekçesiyle cezanın artırılmasının yersiz olduğunu, olayların iki günle sınırlı kaldığını ve cezanın alt sınırdan verilmemesinin ölçülülük ilkesine aykırı olduğunu savunmuş; Danıştay bu itirazları bozma sebebi saymamıştır.
Kurulun savunmasında yer alan bir bilgi de cezanın arka planını açıklamaktadır: Kurula göre davacı, iki ayrı aracı kurum üzerinden 37 farklı günde, 18 farklı payda, en az 57 defa usulsüz açığa satış işlemi gerçekleştirmiştir. Aynı maddedeki iki kat artırımın kesintisiz fiil bakımından farklı sonuç verdiği bir dosya, SPK cezasında kesintisiz fiil yazısında incelenmiştir; orada cezalandırılan fiil aracı kurumun iç kontrol eksikliği olduğu için sonuç değişmiştir.
🧭 Kararın okunmasında dikkat edilecek noktalar
Kararın kapsamını belirlerken birkaç noktanın altı çizilmelidir. İlk olarak, Danıştay’ın onaması derece mahkemelerinin gerekçesine dayanır; Daire açığa satış rejimi hakkında kendi ilkesini ayrıca yazmamıştır. İkinci olarak, dosyada yatırımcının açığa satış kurallarından haberdar olduğu hem aracı kurumun 27.04.2021 tarihli bildirimiyle hem de yatırımcının kendi savunmasıyla sabittir. Bildirimin yapılmadığı ya da yatırımcının bilgi sahibi olmadığı iddia edilen bir dosyada değerlendirmenin aynı kalıp kalmayacağı bu karardan çıkarılamaz.
Son olarak karar, aracı kuruma karşı açılabilecek bir tazminat davasının sonucuna ilişkin herhangi bir tespit içermez.
❓ Sorular ve cevaplar
Hesapta bulunmayan payın satılması neden açığa satış sayıldı?
Kararda aktarılan Tebliğ hükümlerine göre satışa konu payın tevdi edilebilecek durumda olduğuna ve takas tarihine kadar aracı kuruma iletileceğine dair bir beyan bulunmadıkça, hesapta olmayan payın satışı açığa satış kurallarına tabidir. Dosyada böyle bir beyan bulunmadığı için satışlar bu kapsamda değerlendirilmiştir.
Borsa tarafından reddedilen emir de cezaya esas alındı mı?
İdare Mahkemesi, 07.09.2021’de doğrudan açığa satış emri olarak iletilen 25.000 adetlik emri de Kurul kararına aykırı işlemler arasında saymıştır. Aracı kurumun savunmasına göre bu emir Borsa İstanbul tarafından kabul edilmemiş ve işleme dönüşmemiştir.
Aracı kurum hatayı kabul ettiği hâlde yatırımcı neden sorumlu tutuldu?
Tebliğ’in 28. maddesi müşteri ve aracı kurumun her bir açığa satış bildiriminden ayrı ayrı sorumlu olduğunu düzenlemektedir. Mahkeme, mevzuat ve Kurul kararlarının yatırımcıları da bağladığını, davacının bu kurallardan haberdar edildiğini dikkate alarak sehven işlem iddiasına itibar etmemiştir.
Bu karara karşı başka bir kanun yolu var mı?
Danıştay 13. Dairesi, kararını 20.02.2025 tarihinde kesin olarak ve oybirliğiyle vermiştir. Karar sonucunda dosyanın, kararın taraflara tebliği için ilk derece mahkemesine gönderilmesine hükmedilmiştir.
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında, sermaye piyasası yaptırımlarına ilişkin diğer kararlar ise Emsal Kararlar arşivinde yer almaktadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Danıştay 13. Dairesinin Bedesten / mevzuat.adalet.gov.tr üzerinde yayımlanan kararından derlenmiştir. Onama kararı ilk derece ve istinaf mahkemelerinin gerekçesine dayanmaktadır. Aracı kurum kayıtları, yatırımcıya yapılan bildirimler, işlem sayısı ve Kurul kararlarının kapsamı farklı olan dosyalarda farklı sonuçlara ulaşılabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
