Askerde Kalp Hastasının Ölümü – AYM 2021/63397
Yoklama sırasında doldurulan sağlık formunda genç bir yükümlü, “Sağlığınızla ilgili bir endişeniz var mı?” sorusunun karşısına el yazısıyla kalp kapağındaki sarkmayı ve aort kapağındaki eksikliği yazar. Askerî hastane tanıyı koyar, ancak “halen kardiyak açıdan askerliğe elverişlidir, komando olamaz” kaydıyla rapor verir. Yükümlü, bir komando eğitim alayına acemi er olarak katılır ve birliğe katılışından yaklaşık üç hafta sonra, bir sabah koğuşta kalp yetmezliği tablosu içinde hayatını kaybeder. İdare mahkemesinin hükmettiği manevi tazminat, istinafta Adli Tıp raporuna dayanılarak kaldırılır. Anayasa Mahkemesinin önüne gelen soru şudur: Bir yaşam kaybı sonrasında açılan tazminat davasında mahkeme hangi soruları sormak zorundadır?
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü, 30.06.2026 tarihli ve 2021/63397 başvuru numaralı kararıyla, tam yargı davasında askere alma muayenesinin yeterliliğinin ve olay sabahı sağlık personeli bulunmayan ambulansla yapılan nakil sürecinin hiç araştırılmadığını tespit etmiş; Anayasa’nın 17. maddesinde güvence altına alınan yaşam hakkının usul boyutunun ihlal edildiğine oybirliğiyle karar vermiştir. Dosya yeniden yargılama için idare mahkemesine gönderilmiş, tazminat talepleri ise reddedilmiştir.
🩺 Formdaki el yazısı ve “komando olamaz” kaydı
Üniversiteden 2014 yazında mezun olan yükümlü, askerlik şubesine giderek askerlik hizmetine başlamak istediğini bildirmiştir. 10.11.2014 tarihinde doldurduğu sağlık durumu bilgi formunda genel sağlık durumunu “orta” olarak işaretlemiş, sağlık sorunu ve sağlık raporu bulunduğunu belirtmiş, sağlığına ilişkin endişe sorusuna da kalp kapağındaki sarkmayı ve aort kapağındaki eksikliği yazmıştır.
Bu beyan üzerine aile hekimliğinden askerî hastanenin kardiyoloji polikliniğine sevk yapılmış, askerlik şubesi de yazısında yükümlünün son yoklamada rahatsızlığını ifade ettiğini not etmiştir. Askerî hastanede aortik kapak bozukluğu ve mitral kapak prolapsusu tanıları konulmuş; 12.11.2014 tarihli raporda yükümlü hakkında “halen kardiyak açıdan askerliğe elverişlidir, komando olamaz, işlem ve tedavi gerekmez” denilmiştir. Yükümlü bu rapora itiraz etmemiş ve 3.2.2015’te Isparta’daki bir komando eğitim alayına katılmıştır.
Birlikteki sicil ve muayene fişinde kalp rahatsızlığına ilişkin bir kayıt bulunmamış; rahatsızlığa ilişkin belgeler ölümden sonra yükümlünün sivil çantasında bulunmuştur.
🚑 26 Şubat 2015 sabahı
Saat 05.30 sıralarında koğuşta hırıltılı bir ses duyulmuş; arkadaşları yükümlüyü uyandırmaya çalışmış, tepki vermemesi, nefes almakta zorlanması ve vücudunun kasılması üzerine nöbetçi komutanlara haber verilmiştir. Yükümlü bir battaniye yardımıyla kapıya kadar taşınmış, birlik ambulansı gelmiştir.
Ambulansta bir hekim ya da acil bakım teknikeri bulunmamıştır. Yükümlüye arkadaşları ve bir komutanı eşlik etmiştir. Tanık beyanlarına göre yükümlü yolda zayıf da olsa nefes alıyordu; ancak izleme cihazı yoktu ve beş-altı dakikalık yolculukta tıbbi müdahale yapılamadı. Hastaneye varıldığında bilinç kapalıydı, tansiyon ve nabız alınamıyordu. Saat 06.20’de ölüm gerçekleşti. Otopsi raporu ölüm nedenini kronik kalp damar hastalığının akut duruma geçmesine bağlı kalp yetmezliği olarak belirledi.
⚖️ Üç ayrı hukuki süreç, üç farklı sonuç
Ölümün ardından üç ayrı süreç işlemiş ve farklı sonuçlara varmıştır:
- Ceza soruşturması: Askerî savcılık, illiyet bağı kuracak bir ihmal ya da kast saptanmadığı gerekçesiyle 1.9.2015’te kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiş; itiraz 27.10.2015’te reddedilmiştir. Anayasa Mahkemesi, bu karar dava açılmadan önce öğrenildiği için ceza soruşturmasına ilişkin şikâyetleri süre yönünden incelemeye almamıştır.
- Vazife malullüğü: SGK, ölümün görevin sebep ve etkisiyle meydana gelmediğini kabul ederek anneye aylık bağlamamıştır. Ankara 10. İdare Mahkemesi 25.4.2018’de işlemi iptal etmiş ve görevin sebep ve etkisinin bulunduğunu kabul etmiştir; bu karar 20.5.2021’de istinaf aşamasında kesinleşmiştir.
- Tam yargı davası: Isparta İdare Mahkemesi 13.3.2020’de maddi tazminatı reddetmiş, anneye 50.000 TL, ağabey ve ablaya 25.000’er TL manevi tazminata hükmetmiştir. Konya Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesi ise 3.11.2021’de Adli Tıp Kurumu raporuna dayanarak nedensellik bağı ve hizmet kusuru bulunmadığı gerekçesiyle davayı kesin olarak reddetmiştir.
Esas alınan Adli Tıp Kurumu Birinci İhtisas Kurulu raporu, ölümün kalp kapak hastalığı ve komplikasyonları sonucu meydana geldiğini, yükümlünün askerliğe elverişli olduğunu ve ölümün askerlik eğitimiyle irtibatı bulunmadığını bildirmiştir.
🏛️ Anayasa Mahkemesinin gerekçesi
Başvurucular hem adil yargılanma hakkının hem de yaşam hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Anayasa Mahkemesi, olayların hukuki nitelendirmesini kendisi yaparak bütün iddiaları yaşam hakkı çerçevesinde ele almış; dosyada maddi boyutu değerlendirmeye yetecek bilgi bulunmadığından incelemeyi usul boyutuyla sınırlamıştır.
Mahkeme genel ilkeler bölümünde, devletin yaşamı koruma ödevinin askerlik yükümlülüğünü yerine getirenler bakımından da geçerli olduğunu; bu ödevin askere alım sırasında kişilerin uygun denetimden geçirilmesini ve askerlik süresince gerekli tıbbi bakımın sağlanmasını kapsadığını hatırlatmıştır. Kasıt bulunmayan ölümlerde ceza davası açılması şart değildir; ancak açılan tazminat davasında yargı mercileri makul ivedilik ve özenle inceleme yapmak zorundadır.
Olaya uygulamada Mahkeme önce sağlık beyanına bakmıştır: Yükümlü rahatsızlığını formda yazmış, askerî hastane de tanı koymuştur. Bu nedenle sağlık sorununun idareden saklandığı söylenemez. Ardından Mahkeme, yargı mercilerinin cevaplaması gereken soruları tek tek saymıştır: Muayene tarihindeki mevzuata göre kardiyoloji muayenesinin ve tetkiklerin kapsamı nedir, ölüme yol açan hastalık usulüne uygun muayeneyle tespit edilebilir miydi, formdaki beyana rağmen ek tetkik yapılmış mıdır, yapılsaydı yükümlü yine elverişli sayılır mıydı, verilen görevler tanıyla bağdaşır mıydı?
Son olarak Mahkeme ambulans meselesine dikkat çekmiştir. Dava dilekçesinde açıkça ileri sürülmesine rağmen, ambulansta sağlık personeli ve teçhizat bulunmamasının ölüme etkisi yargı mercilerince hiç değerlendirilmemiştir. Bu eksiklikler karşısında yaşam hakkının usul boyutunun gerekleri yerine getirilmiş sayılamaz.
🧭 Kararın dört ayrımı
- Beyan etmek ile saklamak: İdarenin “yükümlü rahatsızlığını birliğe söylemedi” savunması, hastalığın yoklama aşamasında yazılı olarak bildirildiği ve askerî hastanece teşhis edildiği bir dosyada belirleyici görülmemiştir. Bilginin birliğe aktarılması idarenin işidir.
- Bilirkişiye sorulan soru ile cevaplanması gereken soru: Adli Tıp raporu “askerliğe elverişli” sonucuna mevzuat kriteri üzerinden ulaşmıştır. Anayasa Mahkemesine göre asıl mesele, muayenenin kapsamının yeterli olup olmadığı ve ek tetkikle farklı bir sonuca varılıp varılamayacağıdır; bu sorular hiç sorulmamıştır.
- Ölüm anındaki müdahale: Ambulansta sağlık personeli bulunmaması, mahkemelerin gözünden kaçan ayrı bir inceleme alanıdır.
- Usul ve maddi boyut: Komando birliğine sevkin kendisinin yaşam hakkını ihlal edip etmediği, olayın koşulları aydınlatılmadığından incelenmemiştir. İhlal kararı, devletin ölümden sorumlu olduğu yönünde bir tespit değil, yargılamanın eksik kaldığı yönünde bir tespittir.
Benzer bir usul boyutu incelemesi için OSB patlamasında yaşam hakkı kararına, yargılamanın uzunluğu ekseninde ise 15 yıl süren yaralama davası kararına bakılabilir.
📂 Kayıp muayene kayıtları ve bilirkişi raporu
Dosyanın en dikkat çekici yönlerinden biri, askere alma muayenesine ait tetkik belgelerinin yargılamaya hiç getirilememesidir. Adli Tıp Kurumu iki kez dosyayı geri çevirerek yükümlünün askerliğe girişine ilişkin ayrıntılı muayene bulgularını, EKG ve ekokardiyografi raporlarını ve laboratuvar sonuçlarını istemiştir. Asker hastanelerinin devrinden sonra hizmet veren hastanenin yazısında, eski otomasyon sisteminin veri tabanı aktarımı nedeniyle bazı verilere ulaşılamadığı ve yalnız 12.11.2014 tarihli muayene raporu kaydının bulunduğu bildirilmiştir.
Rapor bu eksik belgelerle hazırlanmış; başvurucular rapora itirazlarının incelenmediğini ileri sürmüştür. İdarenin sunduğu tıbbi kanaat raporu ise şikâyet bildirilmediğinde hastalığın fiziki muayeneyle tespit edilemeyeceğini savunmuştur; yazılı beyan bulunan bu dosyada Anayasa Mahkemesi bu savunmayı belirleyici görmemiştir.
🔁 Yeniden yargılamada ne değişir?
Anayasa Mahkemesi, ihlalin sonuçlarının giderilmesi için 6216 sayılı Kanun’un 50. maddesi uyarınca yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunduğunu belirtmiş ve kararı, bölge idare mahkemesine iletilmek üzere ilk derece idare mahkemesine göndermiştir. Başvurucuların maddi ve manevi tazminat talepleri, yeniden yargılamanın yeterli giderim sağlayacağı gerekçesiyle reddedilmiştir. Başvuruculara 487,60 TL harç ve 40.000 TL vekâlet ücretinden oluşan 40.487,60 TL yargılama gideri ödenecektir.
Karar, sonucun ne olacağını belirlememektedir. Anayasa Mahkemesi, ihlal kararından davanın kabulü ya da reddi gerektiği sonucunun çıkarılamayacağını, delilleri değerlendirme yetkisinin yine ilgili mahkemelere ait olduğunu açıkça yazmıştır. Değişecek olan, yeniden yargılamada cevaplanması gereken soruların kapsamıdır: muayenenin yeterliliği, ek tetkik ihtimali, görevlerin tanıyla uyumu ve ambulanstaki müdahale imkânı.
❓ Sık sorulan sorular
Anayasa Mahkemesi devletin ölümden sorumlu olduğuna mı karar verdi?
Adli Tıp raporu neden yeterli görülmedi?
Ceza soruşturmasıyla ilgili şikâyetler neden incelenmedi?
Vazife malullüğü davasının kazanılması tazminat davasını etkiler mi?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında yer almaktadır; Anayasa Mahkemesi ve idari yargı kararlarına ilişkin diğer değerlendirmeler Emsal Kararlar sayfasından izlenebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankasında yayımlanan bireysel başvuru kararından derlenmiştir. Karar, 2015 yılında yürürlükte bulunan askerlik ve sağlık yeteneği mevzuatına ve somut dosyadaki delillere dayanır; ihlal tespiti yeniden yargılamanın sonucunu belirlemez. Benzer görünen bir olayda sonuç; sağlık beyanının içeriğine, yapılan muayene ve tetkiklere, verilen göreve, olay anındaki sağlık müdahalesine ve bilirkişi raporlarının kapsamına göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
