Stop Loss Fiyat Boşluğunda – Yargıtay 11. HD 2022/7942
Cuma gecesi kapanıştan dakikalar önce verilen bir “zararı durdur” emri, yatırımcıya hafta sonunu sakin geçirme imkânı verir gibi görünür. Fakat piyasalar kapalıyken önemli bir gelişme yaşanırsa, pazartesi açılışında fiyat, emrin bulunduğu seviyeyi hiç uğramadan atlayabilir. Bu durumda emir, yatırımcının belirlediği fiyattan mı, yoksa açılışta oluşan ilk fiyattan mı gerçekleşir? Kasım 2015 genel seçimlerinin ardından USD/TL kurunda yaşanan sert hareket, kaldıraçlı işlem yapan bir yatırımcı ile aracı kurum arasında tam olarak bu soruyu yargının önüne taşımıştır.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 09.11.2022 tarihli ve E.2021/2443, K.2022/7942 sayılı kararıyla, stop loss emrinin piyasadaki fiyat boşluğu sonrasında açılış fiyatından gerçekleşmesi nedeniyle açılan tazminat davasını reddeden kararlara yönelik temyiz başvurusunu duruşmalı olarak incelemiş ve İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesinin esastan ret kararını kesin olarak ve oy birliğiyle onamıştır.
🌙 30 Ekim gecesi verilen emirler
Davacı yatırımcı, davalı aracı kurum nezdinde açtırdığı hesapla, internete ve cep telefonuna tanımlı Meta Trader programı üzerinden kaldıraçlı döviz alım satım (forex) işlemleri yapmaktadır. Dava dilekçesine göre 12.10.2015 tarihinde 10.000 USD teminat karşılığında 1.000.000 USD tutarında kaldıraçlı işlem gerçekleştirmiştir.
Davacının anlatımına göre 30.10.2015 günü saat 23:50 ile 23:58 arasında, USD/TL kuru 2,9140 seviyesindeyken şu emirleri vermiştir:
- 1.000.000 USD için 2,96141 USD/TL kurla alış emri ve 2,9080 USD/TL’den zararı durdurmalı satış emri,
- 700.000 USD için 2,88473 USD/TL seviyesinde satış pozisyonu.
Dilekçede ayrıca 23.10.2015 tarihinde 300.000 USD tutarında bir satış pozisyonu açıldığı belirtilmiştir.
Davacıya göre zararı durdurma emirleri davalı tarafından işleme konulmamış, işlem ancak 02.11.2015 tarihinde 2,8212 USD/TL kurla yapılmıştır. Davacı, swap zararıyla birlikte tam olarak hesaplayamadığı ancak 80.000 USD’ye yakın bir zarara uğradığını, aracı kurumun işlemleri geciktirerek haksız kazanç sağladığını ve bu eylemin risk bildirim ve çerçeve sözleşmelerine ilişkin tebliğe, TMK m.2’ye, TBK m.19 ve 20’ye ve sermaye piyasası mevzuatına aykırı olduğunu ileri sürmüştür. Fazlaya ilişkin haklar saklı tutularak şimdilik 10.000,00 TL tazminat istenmiştir.
🗳️ Aracı kurumun savunması: seçim ve gap
Davalı aracı kurum, emir kayıtlarına dayanan farklı bir tablo çizmiştir:
- Davacı 30.10.2015 günü saat 23:58:48‘de 2,9080 USD/TL seviyesine stop loss emri koymuş, buna karşın herhangi bir “take profit” (kârı al) emri vermemiştir.
- Stop loss emri 02.11.2015 günü saat 01:00:18‘de çalışmış, piyasa emrine dönüşerek o andaki piyasa fiyatı olan 2,82125 USD/TL seviyesinden gerçekleşmiştir.
- 01.11.2015 tarihli genel seçimler nedeniyle piyasada fiyat boşluğu oluşmuştur.
- Yapılan işlemler mevzuata ve şirketin genel uygulamasına uygundur; davacıya usulüne uygun bildirimler ve risk bildirimi yapılmış, sözleşme SPK mevzuatına uygun düzenlenmiştir.
Böylece uyuşmazlık, emrin “işleme konulmaması” iddiası ile emrin “fiyat boşluğu nedeniyle ilk oluşan fiyattan çalışması” savunması arasında şekillenmiştir.
🏛️ Ticaret mahkemesinin gerekçesi
İstanbul 11. Asliye Ticaret Mahkemesi, 01.03.2018 tarihli ve 2015/1119 E., 2018/147 K. sayılı kararıyla davayı reddetmiştir. Gerekçenin unsurları şunlardır:
- Davacıya gerekli açıklama ve uyarılar süresinde ve usulüne uygun biçimde yapılmıştır.
- Taraflar arasındaki sözleşme SPK mevzuatına uygundur; TBK m.19 ve 20 uyarınca genel işlem koşulu sayılarak dikkate alınmamasını gerektiren bir hüküm bulunmamaktadır.
- Davacı, davalının yanlış yönlendirmesi veya ihmali olmaksızın kendi verdiği risk içeren emirler nedeniyle zarara uğramıştır.
- Zararın ana sebeplerinden biri, genel seçimlerden kaynaklanan döviz piyasası oynaklığıdır; davacı bu durumu bilerek risk almıştır.
- Davalıya yüklenebilecek bir kusur, ihmal ya da emirleri geç veya hiç yerine getirmeme eylemi bulunmamaktadır.
🔁 İstinaf: likidite sağlayıcı ve emir iptali kuralı
Davacının istinaf başvurusunu inceleyen İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, 14.01.2021 tarihli ve 2019/687 E., 2021/38 K. sayılı kararıyla başvuruyu HMK m.353/1-b-1 uyarınca esastan reddetmiştir. Daire önce davacının mahkemenin görevine ilişkin istinaf nedenini yerinde görmemiş, ardından esasa ilişkin şu tespitleri yapmıştır:
- Zarar durdurmalı emrin uygulanmadığı iddiası doğru değildir.
- Stop loss emri, piyasadaki GAP’lı açılış sonrasında yurt dışı likidite sağlayıcı Fortrade Limited tarafından piyasa fiyatına çevrilmiştir.
- Davalı, olay tarihinde yürürlükte olan Kaldıraçlı Alım Satım İşlemleri ve Bu İşlemleri Gerçekleştirebilecek Kurumlara İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ’in (Seri: V, No: 125) emir iptaline ilişkin 10. maddesinin (c) bendi uyarınca işlem yaparak 2,9080 seviyesindeki emri o anki piyasa fiyatı olan 2,82125 seviyesinden gerçekleştirmiştir.
- Hesaptaki teminat bakiyesi işlem zararını karşılamaya yetmediğinden açık pozisyonlar da piyasa fiyatından kapatılmış ve davacının zararı bu şekilde oluşmuştur.
- Swap maliyeti olduğu anlaşılan 3.932,44 USD, pozisyonun bir sonraki güne taşınması nedeniyle davacının katlanması gereken maliyettir; bundan da davalı sorumlu değildir.
⚖️ Yargıtay’ın duruşmalı incelemesi
Davacı vekili kararı duruşmalı olarak temyiz etmiştir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 08.11.2022 günü taraf vekillerini dinlemiş, işin incelenerek karara bağlanmasını ileriye bırakmış ve 09.11.2022 tarihinde kararını vermiştir.
Daire, yapılan yargılama ve somut uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları gözetildiğinde ilk derece kararında bir isabetsizlik bulunmadığını, istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin kararın usul ve yasaya uygun olduğunu belirtmiştir. Sonuç olarak:
- Davacı vekilinin temyiz istemi reddedilmiş, bölge adliye mahkemesi kararı HMK m.370/1 uyarınca onanmıştır.
- Takdir olunan 8.400,00 TL duruşma vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine karar verilmiştir.
- Bakiye 21,40 TL temyiz ilam harcı davacıya yükletilmiştir.
Karar kesin olarak ve oy birliğiyle verilmiştir.
📉 Stop loss emri neyi sağlar, neyi sağlamaz?
Kararın merkezindeki ayrım, tetiklenme fiyatı ile gerçekleşme fiyatı arasındaki farktır. Mahkemelerin benimsediği tabloya göre stop loss emri belirlenen seviyede “çalışmış”, ancak piyasa açılışta o seviyenin çok altından başladığı için emir piyasa emrine dönüşerek ilk oluşan fiyattan gerçekleşmiştir. Bu yaklaşımla emir “işleme konulmamış” sayılmamış; aksine, kayıtlara göre çalışmış bir emir olarak değerlendirilmiştir.
Karardan çıkan başlıca sonuçlar şöyle özetlenebilir:
- Fiyat boşluğu riski yatırımcıdadır: Seçim gibi hafta sonuna denk gelen bir olayın yarattığı oynaklık, mahkemelerce zararın ana sebeplerinden biri sayılmış ve aracı kuruma yüklenmemiştir.
- Kayıtlar belirleyicidir: Emrin saniyesine kadar giriliş ve çalışma zamanı (23:58:48 ve 01:00:18), iddianın değerlendirilmesinde esas alınmıştır.
- Kaldıraç zararı büyütür: 10.000 USD teminatla 1.000.000 USD’lik pozisyon taşındığından, kurdaki hareket teminatı aşan bir zarar doğurmuş ve açık pozisyonlar da kapatılmıştır.
- Swap bir hizmet kusuru değildir: Pozisyonun ertesi güne taşınmasından doğan maliyet, yatırımcının katlanması gereken bir gider olarak görülmüştür.
Kaldıraçlı işlemlerde aracı kurumun pozisyon kapatma yetkisi ve spread itirazları için stop-out seviyesi ve spread kararına; olağanüstü piyasa koşullarında pozisyon kapatmanın başka bir örneği için negatif petrol fiyatında stop-out kararına bakılabilir. Bu dosyanın ayırt edici yönü, zararın aracı kurumun kapatma kararından değil, yatırımcının kendi koyduğu stop loss emrinin fiyat boşluğunda kayarak gerçekleşmesinden doğmasıdır.
❓ Sık sorulan sorular
Stop loss emri belirlediğim fiyattan gerçekleşmek zorunda mı?
Likidite sağlayıcının işlemi aracı kurumun sorumluluğunu doğurur mu?
Swap maliyeti için tazminat istenebilir mi?
Yargıtay duruşma yaptıysa sonuç farklı mı olur?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında yer almaktadır; kaldıraçlı işlem ve aracı kurum uyuşmazlıklarına ilişkin diğer kararlar Emsal Kararlar sayfasından izlenebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin Yargıtay Karar Arama sisteminde yayımlanan onama kararından derlenmiştir. Karar, 2015 yılındaki işlemlere ve o tarihte yürürlükte olan kaldıraçlı işlem tebliğine dayanır; kaldıraçlı işlemlere ilişkin düzenlemeler sonradan değişmiştir. Benzer görünen bir uyuşmazlıkta sonuç; emir türüne, emir ve gerçekleşme kayıtlarına, sözleşme hükümlerine, likidite sağlayıcı ilişkisine ve piyasa koşullarına göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
