Ömrünü tamamlayan gemilerin parçalandığı söküm sahaları, iş sağlığı ve güvenliği bakımından en riskli çalışma alanlarındandır. Türkiye’de bu faaliyet Aliağa’daki gemi söküm bölgesinde yoğunlaşır. Söküm işçisi hukuken kara işçisidir: 4857 sayılı İş Kanunu ve 6331 sayılı Kanun uygulanır; iş ağır ve tehlikeli işler kapsamındadır.
⚠️ Sökümün Kendine Özgü Riskleri
Eski gemilerin yapısında asbest, ağır metal içeren boyalar, yakıt kalıntıları ve kapalı hacimlerde birikmiş gazlar bulunur. Kesim sırasında yangın ve patlama, blok devrilmesi, yüksekten düşme ve zehirli maddelere maruziyet başlıca kaza tipleridir. Mevzuat; söküm öncesi tehlikeli madde envanteri çıkarılmasını, asbest sökümünün uzman ekiplerce ve özel koruyucu donanımla yapılmasını, kapalı hacimlerde gaz ölçümünü zorunlu kılar. Bu yükümlülüklerin ihlali, kazalarda işveren kusurunun ana başlıklarını oluşturur ve iş kazası tazminat davalarının temelini kurar.
Not: Asbest kaynaklı hastalıklar on yıllar sonra ortaya çıkabilir; teşhis konduğunda maruziyet dönemine ait kayıtların toplanması dosyanın kaderini belirler. Geç kalınmış görünen dosyalar dahi hukuken diri olabilir.
🫁 Asbest ve Meslek Hastalığı
Asbest maruziyetinin yol açtığı hastalıklar çoğu kez yıllar, hatta on yıllar sonra ortaya çıkar; bu gecikme hukuki süreci karmaşıklaştırır ancak hak kaybı anlamına gelmez. Hastalığın meslek hastalığı olarak tespiti Sosyal Güvenlik Kurumu ve sağlık kurulu raporlarıyla yapılır; tespit üzerine sürekli iş göremezlik geliri bağlanabilir ve işverene karşı maddi-manevi tazminat gündeme gelir. İşyeri değişmiş veya kapanmış olsa dahi maruziyet dönemi işverenlerinin sorumluluğu araştırılır; çalışma dönemini gösteren SGK kayıtları ve tanık anlatımları belirleyicidir.
⚖️ Tazminat ve Sorumluluk Zinciri
Söküm sahalarında işler çoğu kez parça parça alt yüklenicilere verilir; kaza halinde saha işletmecisi ile taşeronun birlikte sorumluluğu gündeme gelir. Ölümlü kazalarda yakınların destekten yoksun kalma tazminatı ve sorumlular hakkında ceza soruşturması söz konusu olur. Sökülen geminin yabancı bayraklı olması işçinin haklarını etkilemez; iş Türkiye’de görüldüğünden Türk iş hukuku uygulanır. Maruziyetin belgelenmesi için işe giriş-çıkış kayıtları, sağlık gözetim raporları ve ortam ölçümleri erken aşamada toplanmalıdır.
📌 İlgili Konular
Konu tersane iş kazası tazminatı ve SGK süreci ile birlikte okunmalıdır.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Yıllar önce söküm sahasında çalıştım, şimdi akciğer hastalığı teşhisi kondu; hâlâ hak talep edebilir miyim?
Evet; meslek hastalığında süreler kural olarak hastalığın öğrenilmesinden itibaren işler. Maruziyet döneminin ve işverenlerin tespitiyle SGK süreci ve tazminat talepleri yürütülebilir.
Çalıştığım taşeron firma kapandı; kime başvuracağım?
Saha işletmecisinin birlikte sorumluluğu değerlendirilir; taşeronun kapanması asıl işverene karşı hakları ortadan kaldırmaz.
Meslek hastalığı tespitini kim yapar?
Tespit, yetkili sağlık kuruluşlarının raporları üzerine SGK tarafından yapılır; olumsuz karara karşı itiraz ve dava yolu açıktır.
Koruyucu donanım verildi ama eğitim yapılmadı; kusur nasıl değerlendirilir?
Donanım tek başına yeterli değildir; eğitim, gözetim ve ortam ölçümleri de işverenin yükümlülüğüdür. Eksiklikler bilirkişi incelemesinde kusur olarak değerlendirilir.
Gemi Söküm İşçiliği ve Asbest Riski hakkında bilgi almak için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu makalede yer alan bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve güncel mevzuata göre değişiklik gösterebilir. Her somut olay kendine özgüdür; sonuç taahhüdü içermez.
