Pay Alım Teklifinde Satış Yasağı – Danıştay 13. D 2022/910
Zorunlu pay alım teklifi yapılacağı kamuya duyurulan bir şirkette küçük yatırımcı, paylarını belirli bir fiyattan satabileceği beklentisine girer. Teklif sahibi sonradan yönetim kontrolünü hiç ele geçiremediğini ileri sürerse bu beklenti boşa çıkabilir. Sermaye Piyasası Kurulu böyle bir tabloda iki adım atmıştır: teklifin “gönüllü” olarak sürdürülmesini zorunlu kılmış ve teklif sahibiyle birlikte hareket ettiği değerlendirilen kişilerin paylarının teklif süreci bitene kadar borsada satılmasını yasaklamıştır. Yasak getirilen pay sahiplerinden biri, mülkiyet hakkının kanuni dayanağı olmayan bir işlemle kısıtlandığını ileri sürerek dava açmıştır.
Danıştay 13. Dairesi, 09.03.2022 tarihli ve E.2016/4135, K.2022/910 sayılı kararıyla, borsada satış yasağını hukuka uygun bulan idare mahkemesi kararını, mülkiyet hakkı ve ölçülülük yönünden kendi gerekçesini ekleyerek oyçokluğuyla onamıştır. Karşı oy yazan üye ise yasağın kanunilik ilkesine aykırı olduğu görüşündedir.
📣 Zorunlu teklif duyurusundan gönüllü teklife
6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 26. maddesine göre halka açık bir ortaklıkta yönetim kontrolünü sağlayan payların iktisap edilmesi hâlinde, diğer ortakların paylarını satın almak için teklif yapılması zorunludur. Yönetim kontrolü; oy haklarının yüzde ellisinden fazlasına tek başına veya birlikte hareket edilen kişilerle sahip olunması ya da yönetim kurulu üyelerinin salt çoğunluğunu seçme imtiyazı veren paylara sahip olunması olarak tanımlanır.
Olayda, sermayesinin tamamı karar metninde dava dışı olarak anılan bir kişiye ait olan bir şirket, halka açık hedef ortaklığın (B) grubu paylarının bir kısmını devralmak için sözleşme yapmış ve yönetim kontrolünü sağlayan payların sahipliğinin değiştiğini belirterek zorunlu pay alım teklifi yapacağını kamuya duyurmuştur. Devralan şirketin özel durum açıklamalarına göre devirler kademeli olacak, ilk paylar 24.01.2014’te devralınmıştır. 03.02.2014 tarihli açıklamada ise Kurul’a başvurulduğu ve teklif fiyatının 2,94 TL olduğu bildirilmiştir.
Ne var ki devralan şirket, bir yandan pay edindiğini açıklarken öte yandan edindiği payları borsada veya borsa dışında elden çıkarmıştır. Kurul uzmanlarının raporuna göre şirketin sermayedeki payı %13,65‘te kalmış, yönetim kontrolü hiçbir aşamada elde edilememiş ve bu nedenle teknik anlamda zorunlu pay alım yükümlülüğü doğmamıştır.
🔒 Kurul’un tedbiri: borsada satış yok
Kurul bu tabloyu yatırımcılar yönünden değerlendirmiştir. Piyasada zorunlu teklif yapılacağı yönünde bir beklenti oluşmuştu. Bu nedenle Kurul kararıyla:
- Zorunlu pay alım teklifi başvurusu, gerekli değişiklikler yapılarak gönüllü pay alım teklifi olarak onaylanmıştır.
- Piyasa beklentisi nedeniyle bu gönüllü tekliften vazgeçilemeyeceği belirtilmiştir.
- Davacının da aralarında bulunduğu kişilerin sahip olduğu payların, gönüllü pay alım süreci tamamlanana kadar ve her hâlde Kurul karar tarihinden itibaren bir yılı aşmamak üzere borsada satışına izin verilmemiştir.
Davacı, satış yasağı getirilen paylarının tamamını devralan şirketten borsa dışında, virman yoluyla edinmişti. Hisse devir sözleşmesinden sonra hedef şirkette yönetim kurulu başkan yardımcılığına getirilmişti. İdare mahkemesi, taraflar arasındaki pay devirlerinin ekonomik gerekçelerle açıklanamadığını, bu işlemlerle gönüllü çağrıya katılımı anlamsız kılacak biçimde fiyatın hareketlendirildiğini ve tedbirin bu tür işlemleri engellemek için gerekli olduğunu kabul etmiştir. Mahkeme ayrıca payların borsa dışında satılabilmesinin mümkün olduğunu vurgulamıştır.
Kararda davacı hakkında başka Kurul işlemlerine de yer verilmiştir. Hedef şirketin 2014 yılı yasal defterlerinin tutulmaması nedeniyle suç duyurusu yapılmış, başka bir şirketin paylarında 22.02.2013-07.06.2013 arasında yapılan işlemler nedeniyle iki yıl süreyle borsalarda geçici işlem yasağı getirilmiştir. Bir başka halka açık şirketin bağlı ortaklığına ait 4.389.140,00 TL tutarındaki fonların aktarılması nedeniyle de suç duyurusunda bulunulmuştur.
🗣️ Davacı ne dedi, Kurul ne savundu?
Davacı temyiz dilekçesinde şu itirazlara dayanmıştır:
- Teklif yükümlüsü kişiyle herhangi bir bağı bulunmamaktadır.
- Paylarına yönelik işlem ve açıklamaları, yasağın sebep unsurunu oluşturacak belirlilikte değildir.
- Gönüllü pay alım teklifiyle ilgisi yoktur.
- Satış yasağı mülkiyet hakkını ihlal etmektedir.
Kurul ise davacının payları virman yoluyla aldığını, teklif yükümlüsünün yönetim kurulu başkanı olmasının ardından yönetim kuruluna seçildiğini ve ikisi hakkında başka pay piyasası işlemleri nedeniyle suç duyurusunda bulunulduğunu savunmuştur. Kurul’a göre davacının işlemleri gönüllü çağrı sürecini etkilemeye yöneliktir. Payların borsa dışında satışı da engellenmediğinden mülkiyet hakkı ihlal edilmemiştir.
🏛️ Danıştay’ın üç basamaklı mülkiyet testi
Daire önce gerekçeli karar hakkını hatırlatmıştır. Anayasa’nın 36. ve 141. maddeleri ile 2577 sayılı Kanun’un 24. maddesine göre esasa etkili iddiaların kararda karşılanması gerekir. Daire, idare mahkemesinin sonucunu doğru bulmuş, ancak davacının belirlilik ve mülkiyet hakkına ilişkin iddialarının kısmen karşılanmadığını tespit etmiştir. Bu eksikliği bozma ile değil, gerekçeyi kendisi tamamlayarak gidermiştir.
Mülkiyet değerlendirmesi Anayasa’nın 13. ve 35. maddeleriyle Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatlarına dayanmaktadır. Daire’ye göre borsada satış yasağı, mülkten yoksun bırakma değil, mülkiyetin kullanımının kontrolü niteliğinde, tedbir mahiyetinde bir müdahaledir. Müdahale şu üç basamaktan geçirilmiştir:
- Kanuni dayanak: 6362 sayılı Kanun’un 128/1-(a) ve (b) bentleri Kurul’a, Kanun’un öngördüğü sonuçları sağlamak için gerekli işlemleri yapma ve kamunun zamanında, yeterli ve doğru aydınlatılması için genel ve özel nitelikte kararlar alma yetkisi vermektedir.
- Meşru amaç: Kanun’un 1. maddesindeki amaç, sermaye piyasasının güvenilir, şeffaf ve adil işleyişi ile yatırımcıların hak ve menfaatlerinin korunmasıdır.
- Ölçülülük: Kurul, davacının teklif yükümlüsüyle ilişkisini ve davacının da aralarında bulunduğu kişilerin pay satışlarıyla piyasada derinlik oluşturularak yatırımcıların karar sürecinin etkilendiğini delillerle ortaya koymuş; davacı buna karşı somut delil sunamamıştır. Tedbir, teklif tamamlanıncaya kadar ve en fazla bir yıl süreyle uygulanmakta, payların borsa dışında satışını da engellememektedir.
Bu değerlendirmeyle Daire, temyiz istemini reddetmiş ve davanın reddine ilişkin idare mahkemesi kararını “yukarıda belirtilen gerekçeyle” onamıştır. Karar oyçokluğuyla verilmiş, tebliğden itibaren 15 gün içinde karar düzeltme yolu açık tutulmuştur.
✍️ Karşı oy: kanunsuz tedbir olur mu?
Karşı oy, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 4. maddesindeki kanunilik ilkesinden hareket etmektedir. Buna göre kabahat karşılığı olan yaptırımların türü, süresi ve miktarı ancak kanunla belirlenebilir. Belirlilik ilkesi de düzenlemelerin hem kişiler hem idare yönünden açık, net ve öngörülebilir olmasını gerektirir.
Karşı oy yazan üye, davacının teklif yükümlüsüyle birlikte hareket ettiğini kabul etmekle birlikte, gönüllü pay alım yükümlülüğü bulunan kişilerin paylarının borsada satışını engelleyen bir kural bulunmadığını belirtmiştir. Yasağın hangi durumlarda uygulanabileceğini gösteren kanun hükmü veya ikincil düzenleme de yoktur. Bu nedenle üyeye göre kanunilik ilkesi ihlal edilmiş ve idare mahkemesi kararı bozulmalıdır.
Çoğunluk ile karşı oy arasındaki fark, 128. maddedeki genel yetkinin somut bir satış yasağına yeterli dayanak olup olmadığı noktasında düğümlenmektedir. Çoğunluk tedbiri genel düzenleme ve denetim yetkisinin içinde görmüş, karşı oy ise yaptırım niteliğinde bir kısıtlama için açık kural aramıştır.
🧭 Yatırımcı açısından kararın yeri
Karar, pay alım teklifi sürecinde küçük yatırımcının beklentisinin bir koruma nesnesi sayılabildiğini göstermektedir. Kurul’a göre, teklif yapılacağı duyurulduktan sonra oluşan piyasa beklentisi teklifin geri alınmasını engellemiş, sürece eşlik eden kişilerin pay satışları da sınırlanmıştır. Yasağın borsa dışı satışa izin vermesi ve süreyle sınırlı olması, Daire’nin ölçülülük sonucunda belirleyici olmuştur.
Pay alım teklifi sürecinin farklı yönlerini ele alan kararlar için pay alım teklifi sonucunun geç açıklanması ve zorunlu teklifte elde tutma şartı yazılarına bakılabilir. Bu dosyanın ayırt edici yanı, yaptırımın teklifi yapan kişiye değil, onunla birlikte hareket ettiği değerlendirilen bir pay sahibine yönelmesi ve Danıştay’ın tedbiri mülkiyet hakkı testinden geçirmesidir.
Kararın sınırlarını da belirtmek gerekir. Daire’nin ölçülülük sonucuna ulaşmasında, davacı ile teklif yükümlüsü arasındaki ilişkinin delillerle ortaya konulması ve davacının bunlara karşı somut delil sunamaması etkili olmuştur. Birlikte hareket bağlantısı kurulamayan bir pay sahibi bakımından aynı değerlendirmenin yapılıp yapılamayacağı bu kararda tartışılmamıştır.
❓ Merak edilenler
Zorunlu teklif neden gönüllü teklife dönüştü?
Satış yasağı payların el değiştirmesini tamamen engelledi mi?
Danıştay neden bozmadan, gerekçe ekleyerek onadı?
Karşı oydaki görüş kararın sonucunu etkiler mi?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında yer almaktadır; sermaye piyasası ve yatırımcı haklarına ilişkin diğer kararlar Emsal Kararlar sayfasından izlenebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Danıştay 13. Dairesinin Bedesten (mevzuat.adalet.gov.tr) üzerinden yayımlanan kararından derlenmiştir. Karar 2014 yılında alınan bir Kurul kararına ve o tarihteki pay alım teklifi düzenlemelerine ilişkindir; oyçokluğuyla verilmiş ve karar düzeltme yolu açık tutulmuştur. Benzer görünen bir uyuşmazlıkta sonuç; tedbirin kapsamına ve süresine, pay sahipleri arasındaki ilişkiyi gösteren delillere, uygulanan mevzuatın güncel hâline ve yargı mercilerinin değerlendirmesine göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
