Gözaltı Tazminatında Gün Hesabı – AYM 2023/29148
Sabah 06.30’da evinde yakalanan bir kişi, ertesi gün akşam saatlerinde serbest kalır. Aradan geçen süre takvimde iki ayrı güne yayılır; ancak resmî yazışmalarda bu süre “bir gün gözaltı” olarak not edilir. Kişi daha sonra beraat eder ve haksız gözaltı nedeniyle tazminat ister. Ağır ceza mahkemesi hesabını o tek güne göre yapar: 68,55 TL maddi, 1.000 TL manevi tazminat. Anayasa Mahkemesinin önüne gelen soru basittir ama sonuçları geniştir: gözaltının süresi, yazışmadaki ifadeye göre mi yoksa yakalama ve hâkim önüne çıkarılma saatlerine göre mi belirlenmelidir?
Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, 14.10.2026 tarihli ve 2023/29148 başvuru numaralı kararıyla, gözaltı süresini saat saat araştırmadan bir gün üzerinden tazminata hükmedilmesini ve 1.000 TL’lik manevi tazminatı yetersiz bulmuş; Anayasa’nın 19. maddesinin üçüncü fıkrasıyla bağlantılı olarak dokuzuncu fıkrasının ihlal edildiğine oybirliğiyle karar vermiştir. Yeniden yargılama için dosya İstanbul Anadolu 4. Ağır Ceza Mahkemesine gönderilmiştir.
⏱️ Yakalamadan hâkim önüne: saat çizelgesi
Olay tarihinde avukat olarak çalışan başvurucu hakkında Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı, silahlı terör örgütüne üye olma iddiasıyla soruşturma başlatmıştır. Başvurucu İstanbul’daki ikametinde yakalanmış, soruşturmanın yürütüldüğü Ankara’ya getirilmiştir. Kararda yer alan zaman kayıtları, uyuşmazlığın çözümünde belirleyici olduğu için ayrıntılı biçimde aktarılmaya değerdir:
- 7/5/2019, saat 06.30: Başvurucu ikametinde yakalanarak gözaltına alınmıştır.
- 8/5/2019, saat 17.35-17.55: Müdafi huzurunda Başsavcılıkta ifade alınmıştır.
- Saat 17.58-17.59: Cumhuriyet savcısı adli kontrol talep yazısını oluşturmuş ve onaylamıştır.
- Saat 18.31: Talep yazısı Ankara 1. Sulh Ceza Hâkimliği kâtibi tarafından okunmuştur.
- Saat 18.34 ve 18.41: Yurt dışına çıkış yasağı şeklindeki adli kontrol kararı oluşturulmuş ve hâkim tarafından imzalanmıştır.
Hâkimlik kararında saat yazılı değildir; saatler UYAP işlem kütüğünden çıkarılmıştır ve inceleme dosya üzerinden yapılmıştır.
Başsavcılık daha sonra başvurucu hakkında silahlı terör örgütüne üye olma, kamu kurum ve kuruluşlarının zararına dolandırıcılık ve resmî belgede sahtecilik suçlarından kamu davası açmıştır. Ankara 4. Ağır Ceza Mahkemesi 9/1/2020 tarihinde beraat kararı vermiş, 16/1/2020 tarihinde adli kontrol tedbirini kaldırmıştır. Bakanlıkların istinaf başvuruları 10/11/2021 tarihinde Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 4. Ceza Dairesince esastan reddedilmiş ve beraat kesinleşmiştir.
📄 Tazminat davası ve 1.068,55 TL
Başvurucu 31/1/2022 tarihinde 20.000 TL maddi ve 70.000 TL manevi tazminat istemiyle dava açmıştır. Dilekçesinde 48 saat gözaltında kaldığını, avukatının İstanbul’dan Ankara’ya geldiğini, duruşmalar için yol ve konaklama masrafı yapıldığını, adli kontrol nedeniyle yurt dışı turuna katılamadığını ve yeni uçak bileti almak zorunda kaldığını ileri sürmüştür.
Davayı İstanbul Anadolu 4. Ağır Ceza Mahkemesi incelemiştir. Mahkeme, Ankara 4. Ağır Ceza Mahkemesine gözaltı bilgisini sormuş; gelen cevapta başvurucunun 7/5/2019-8/5/2019 tarihleri arasında bir gün gözaltında kaldığı ve tutuklanmadığı bildirilmiştir. 31/5/2022 tarihli kararda davanın CMK m.141/1-e kapsamında açıldığı kabul edilmiş ve şu hesap yapılmıştır:
- Maddi tazminat: Başvurucunun sunduğu 2019 yılı vergi levhasındaki 25.021,55 TL beyan esas alınmış, bir günlük birim değer 68,55 TL olarak bulunmuştur.
- Manevi tazminat: Hürriyet kısıtlamasının süresi, suçlamanın niteliği ve işletilecek faiz dikkate alınarak gözaltı süresi için 1.000 TL takdir edilmiştir.
- Faiz: Her iki kalem için yakalama tarihi olan 7/5/2019’dan itibaren yasal faiz uygulanmıştır.
Yol, konaklama ve avukatlık giderleri ise maddi zarar hesabına alınmamıştır. Başvurucunun istinaf başvurusu 23/2/2023 tarihinde İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 19. Ceza Dairesince kesin olarak esastan reddedilmiştir.
⚖️ AYM’nin inceleme ölçütü
Anayasa Mahkemesi, şikâyetin özünün gözaltı nedeniyle uğranılan zararın tazmini olduğunu belirterek başvuruyu kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı kapsamında incelemiştir. Kararın dayandığı çerçeve şöyle özetlenebilir:
- CMK m.141/1-e, kanuna uygun yakalandıktan veya tutuklandıktan sonra hakkında kovuşturmaya yer olmadığına ya da beraatine karar verilen kişiye tazminat hakkı tanır. Bu bent kapsamında açılan davalarda koruma tedbirinin hukuka aykırılığı kanun gereği kabul edilmiş sayılır.
- Bu nedenle AYM’nin denetimi, Anayasa’nın 19. maddesinin dokuzuncu fıkrası yönünden tazminatın yeterli olup olmadığıyla sınırlıdır.
- Maddi tazminatta ağır ceza mahkemelerinin takdiri esastır; AYM bu takdire ancak açıkça dayanaktan yoksun veya keyfî olduğunda müdahale eder.
- Manevi tazminatta ölçüt, ihlalle orantılılık ve AYM’nin benzer başvurulardaki tutarlarıyla karşılaştırmadır; daha düşük bir tutar tek başına ihlal anlamına gelmez, ancak hakkın özünü zayıflatacak kadar düşük tutar ihlal oluşturur.
🔎 Gözaltı ne zaman biter?
Kararın en öğretici bölümü, gözaltı süresinin bitiş anını belirleme yöntemidir. AYM, Anayasa’nın 19. maddesinin beşinci fıkrasını ve CMK m.91’i hatırlatmıştır: gözaltı süresi, yakalama yerine en yakın hâkime gönderilme için zorunlu süre hariç yakalama anından itibaren yirmi dört saati geçemez; toplu suçlarda Cumhuriyet savcısı süreyi her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün uzatabilir. Gözaltı süreci yakalamayla başlar ve kişinin hâkim önüne çıkarılmasıyla sona erer.
AYM bu çerçevede UYAP kayıtlarına bakmış ve şu sonuca ulaşmıştır: Sevk işlemi 17.59’da tamamlanmış, dosya 18.31’de sulh ceza hâkimliğinin uhdesine geçmiştir. İnceleme dosya üzerinden yapılmış olsa da başvurucu bu saat itibarıyla hâkim önünde hazır edilmiş sayılır ve gözaltı en geç bu anda sona ermiştir. Böylece gözaltı, 7/5/2019 saat 06.30’dan 8/5/2019 saat 18.31’e kadar sürmüştür.
Bu süre yaklaşık 36 saattir ve iki takvim gününe yayılır. AYM, gözaltının ağır ceza mahkemesinin kabul ettiği gibi bir gün değil, iki gün uygulandığını kabul etmiştir. Mahkemenin hatası, sonucu doğrudan etkileyen bir olguyu araştırmamasıdır: başvurucunun hangi saatte gözaltına alındığı ve hangi saatte gözaltından çıktığı belirlenmeden, yalnız bir yazışmadaki “bir gün” ifadesine göre hesap yapılmıştır.
💰 Maddi ve manevi tazminat yönünden sonuç
Maddi tazminat: Ağır ceza mahkemesi, vergi levhasından bir günlük kazancı 68,55 TL olarak bulmuş ve yalnız bir gün için hükmetmiştir. AYM, bir günü aşan gözaltı süresinin dikkate alınmaması nedeniyle hükmedilen tutarın başvurucunun maddi zararını karşılamaktan uzak olduğunu belirtmiştir.
Masraf kalemleri: Yol, konaklama ve benzeri giderler yönünden sonuç farklıdır. Başvurucu bu masraflara ilişkin kanıtlayıcı belgeyi başvuru formuna eklememiştir. AYM, iddianın temellendirilmediğini ve ağır ceza mahkemesinin bu kalemleri reddetmesinin keyfî ya da açık takdir hatası içerdiğinin söylenemeyeceğini belirtmiştir.
Manevi tazminat: AYM, karar tarihinde (2022) bir günlük gözaltı için kendi uyguladığı manevi tazminat tutarlarını kararda açıkça göstermiştir:
- 2022 yılı için bir günlük gözaltıda asgari 1.350 TL, ortalama 3.600 TL, azami 9.000 TL,
- 2026 yılı için asgari tutar 5.000 TL.
İki günlük gözaltı için verilen 1.000 TL, bir günlük asgari tutarın dahi altında kalmıştır. AYM, tutarın birebir aynı olması gerekmediğini vurgulamakla birlikte, somut olayda 1.000 TL’nin tazminat hakkının özünü zayıflatacak kadar düşük olduğunu kabul etmiştir.
Giderim bölümünde AYM, ihlalin mahkeme kararından kaynaklandığını belirterek yeniden yargılamaya hükmetmiş; ağır ceza mahkemesinin karar tarihi itibarıyla AYM’nin benzer başvurulardaki tutarlarıyla karşılaştırma yapması gerektiğini ve hesapta tedbir veya dava tarihinden işleyen yasal faizin de dikkate alınabileceğini belirtmiştir. Yeniden yargılamanın yeterli giderim sağlayacağı gerekçesiyle başvurucunun 70.000 TL maddi ve 200.000 TL manevi tazminat talepleri reddedilmiş; 1.480,40 TL harç ve 40.000 TL vekâlet ücretinden oluşan 41.480,40 TL yargılama giderinin ödenmesine karar verilmiştir.
🧭 Kararın sınırları
Kararın okunmasında iki noktanın ayrı tutulması gerekir:
- Adli kontrol için tazminat: Başvurucu, yurt dışına çıkış yasağı nedeniyle de tazminat istediğini, ilk derece mahkemesinin bunu değerlendirmediğini ileri sürmüştür. AYM bu iddiayı adil yargılanma hakkı yönünden konu bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez bulmuştur. Dolayısıyla karar, adli kontrol tedbirine bağlı tazminat konusunda bir sonuç içermemektedir.
- Belgesiz masraflar: İhlal kararı masraf kalemlerini kapsamamaktadır; bu kalemler belge sunulmadığı için incelemeye esas alınmamıştır.
Gözaltı süreleri ve kişinin bu süreçteki hakları için gözaltı süreci ve haklar yazısına; aynı hakkın bir gün eksik mahsupla ihlal edildiği farklı bir olay için eksik mahsup kararına bakılabilir. Bu dosyanın ayırt edici yönü, sürenin bir yazışmadaki ifadeye göre değil, UYAP kayıtlarındaki saatlere göre belirlenmesidir.
❓ Sık sorulan sorular
Sulh ceza hâkimi dosya üzerinden karar verirse gözaltı ne zaman biter?
Bir günden az süren gözaltı da Anayasa'nın 19. maddesi kapsamında mıdır?
AYM kendi manevi tazminat tutarlarını açıklıyor mu?
İhlal kararından sonra tazminatı kim belirleyecek?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgilerine iletişim sayfasından ulaşılabilir; Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru kararlarına ilişkin diğer incelemeler Emsal Kararlar sayfasında yer almaktadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümünün kararlar bilgi bankasında yayımlanan bireysel başvuru kararından derlenmiştir. Başvurucunun kimliğinin gizli tutulması talebi kabul edildiğinden kimlik bilgilerine yer verilmemiştir. Karar, 2019 yılındaki bir gözaltı ve 2022 yılında görülen tazminat davasına ilişkindir; tazminat tutarları zamana, tedbirin süresine, kişinin ekonomik durumuna ve sunulan belgelere göre değişir. Benzer görünen bir olayda sonuç farklı olabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
